Một năm trước, không ai có thể hình dung điều này lại xảy ra vào thời điểm mà mọi điều kiện thuận lợi dường như đang hội tụ đầy đủ cho Bitcoin. Thế nhưng, theo dữ liệu được Bloomberg tổng hợp, vốn hóa thị trường của Bitcoin đã bốc hơi hơn 1.000 tỷ đô la, trong khi giá của đồng tiền số lớn nhất thế giới này đã lao dốc hơn 40% so với đỉnh.
Đây không phải lần đầu Bitcoin trải qua một đợt sụt giảm mạnh, nhưng điều khiến lần này trở nên đặc biệt đáng lo ngại là bối cảnh vĩ mô đang tạo nhiều thuận lợi cho thị trường. Điều này được thể hiện qua các yếu tố như: chưa bao giờ trong lịch sử, Washington lại cởi mở với crypto đến vậy, chưa bao giờ Phố Wall lại rót tiền vào tài sản này nhiều đến vậy, và chưa bao giờ hạ tầng đầu tư dành cho Bitcoin lại hoàn chỉnh đến vậy. Có thể thấy, Bitcoin đã có được tất cả những gì từng mơ ước, nhưng giờ đây, khi đối diện với mức giảm mạnh, nhiều chuyên gia đã đặt ra câu hỏi: "rốt cuộc, Bitcoin tồn tại để làm gì?".
Khi giá trị nền tảng bị lung lay
Để hiểu vì sao Bitcoin đang gặp khó, cần nhìn vào ba "câu chuyện dẫn dắt" (narrative) từng là trụ cột tăng giá của đồng tiền số này: là vàng kỹ thuật số, là phương tiện thanh toán toàn cầu, và là sân chơi đầu cơ hấp dẫn nhất. Song, giờ đây cả ba trụ cột đang đồng thời bị thách thức.
Trước tiên là câu chuyện "tài sản phòng thủ vĩ mô".
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang và đồng đô la suy yếu, giới đầu tư thường kỳ vọng Bitcoin sẽ tăng giá như vàng. Nhưng thực tế diễn ra ngược lại hoàn toàn. Theo dữ liệu của Bloomberg, chỉ trong ba tháng gần đây, các ETF vàng niêm yết tại Mỹ đã thu hút hơn 16 tỷ USD dòng vốn đổ vào, trong khi các ETF Bitcoin giao ngay chứng kiến dòng vốn rút ra khoảng 3,3 tỷ USD.
Ông Tom Essaye, Chủ tịch Sevens Report và cựu trader tại Merrill Lynch, thừa nhận: "Bitcoin vốn luôn là đơn giản chỉ là một tài sản đầu cơ. Nó không thay thế vàng, không làm điều tương tự như vàng, và không mang lại giá trị sử dụng giống vàng. Nó không phải là công cụ phòng ngừa lạm phát - thẳng thắn mà nói, có những lựa chọn tốt hơn mà không phải chịu đựng mức biến động như vậy."
Mặc dù đây là ý kiến cá nhân của ông Essaye, không phải kết luận chung của toàn thị trường, nhưng nó phản ánh một tâm lý nghi ngờ đang ngày càng lan rộng.
Phương diện về thanh toán cũng không khả quan hơn.
Tháng 11/2025, ông Jack Dorsey - từng là một trong những "đại sứ doanh nghiệp" nhiệt thành nhất của Bitcoin - thông báo ứng dụng Cash App của mình sẽ bổ sung hỗ trợ các đồng stablecoin.
Phải nói rằng trong nhiều năm qua, Dorsey nổi tiếng với quan điểm Bitcoin tối thượng (Bitcoin maximalism: trường phái tin rằng Bitcoin là đồng tiền mã hóa duy nhất có giá trị thực sự, mọi loại coin khác đều không đáng). Sự thay đổi của ông phát đi một tín hiệu rõ ràng: cuộc đua thanh toán kỹ thuật số đã bỏ lại Bitcoin phía sau.
Minh chứng cho điều này, tại Washington, xu hướng này còn rõ ràng hơn khi Đạo luật Genius đã được thông qua thuận lợi, và các cơ quan quản lý đang công khai khuyến khích phát triển hạ tầng stablecoin.
Ông Carlos Domingo, CEO của Securitize - một nền tảng token hóa tài sản, nói thẳng: "Tôi không nghĩ ngày nay ai còn nhìn nhận Bitcoin như một cơ chế thanh toán."
Cuối cùng, sân chơi đầu cơ - vốn từng là lãnh địa riêng của Bitcoin và các đồng altcoin - cũng đang bị cạnh tranh gay gắt.
Các nền tảng thị trường dự đoán (prediction markets: nơi người dùng có thể cược vào kết quả của các sự kiện thực tế như bầu cử, giải thưởng...) như Polymarket và Kalshi đang thu hút những trader từng bị kích thích bởi meme coin. Khối lượng giao dịch danh nghĩa hàng tuần (notional volume: tổng giá trị hợp đồng được giao dịch, phản ánh quy mô hoạt động thị trường) của Polymarket đã tăng mạnh trong năm qua, và ngay cả Coinbase cũng đã bổ sung hợp đồng dự đoán vào nền tảng của mình.
Bà Roxanna Islam - Trưởng bộ phận Nghiên cứu ngành tại TMX VettaFi - cho rằng, điều này "có thể có nghĩa là ít sự quan tâm hơn đến thị trường crypto," dù bà cũng thêm rằng đây có thể là sự dịch chuyển sang các nhà đầu tư dài hạn, nghiêm túc hơn.
Nghịch lý đến từ sự chấp thuận
Không chỉ những giá trị nền tảng của Bitcoin đang bị thách thức, đà suy giảm của Bitcoin còn đến từ quá trình đồng tiền số này được chấp nhận rộng rãi. Chính điều này đã khiến đồng Bitcoin trở nên kém hấp dẫn hơn.
Hãy cùng nhìn lại đợt tăng giá kéo dài và mạnh mẽ năm 2025 của Bitcoin, đây cũng là thời điểm thị trường tiền số nhận được nhiều sự quan tâm của các tổ chức đầu tư lớn thông qua các sản phẩm tài chính chính thống như ETF, quỹ ủy thác, hợp đồng tương lai. Lẽ ra, điều này sẽ củng cố tính hợp pháp của Bitcoin, tuy nhiên, giống như một "con dao hai lưỡi", nó đã vô tình tước đi vầng hào quang bí ẩn của tài sản này.
Từng là biểu tượng của tự do tài chính ngoài vòng kiểm soát của các chính phủ, Bitcoin giờ trông giống như bất kỳ sản phẩm tài chính nào của Phố Wall: một mã chứng khoán (ticker) trong menu thả xuống, đi kèm quyền chọn zero-day (0DTE options: hợp đồng quyền chọn đáo hạn trong ngày, cực kỳ rủi ro) và sản phẩm biến động (volatility products: công cụ tài chính cho phép đầu tư vào chính sự biến động giá). Điều từng đòi hỏi sự đam mê tìm hiểu nay chỉ cần một tài khoản môi giới.
Trong khi đó, một cơ chế kỹ thuật thường bị bỏ qua đang âm thầm khuếch đại mọi đợt sụt giảm. Giá Bitcoin - dù người mua phổ thông tiếp cận qua ETF - vẫn bị chi phối bởi các thị trường phái sinh offshore (sàn giao dịch hợp đồng phái sinh hoạt động ngoài tầm quản lý của cơ quan Mỹ), nơi các trader có thể sử dụng đòn bẩy lên tới 100:1. Khi thị trường xấu đi, các hệ thống thanh lý tự động sẽ kích hoạt chuỗi thanh lý dây chuyền và tạo ra vòng xoáy giảm giá trong thời gian rất ngắn. Đây là những gì đã xảy ra trong đợt giảm giá mạnh của Bitcoin trong tháng 10, khi hàng tỷ đô la vị thế đòn bẩy bị thanh lý trong chớp mắt.
Song song đó, mô hình kho bạc tài sản số (mô hình trong đó các công ty niêm yết dùng tiền huy động để mua và nắm giữ Bitcoin như tài sản dự trữ chiến lược, điển hình là Strategy Inc.) - vốn được kỳ vọng trở thành bản sắc doanh nghiệp của Bitcoin - cũng đang đảo chiều. Trong giai đoạn thị trường tăng trưởng, mô hình này tạo ra một vòng lặp tự củng cố (giá Bitcoin tăng giúp công ty huy động vốn dễ hơn, mua thêm Bitcoin, đẩy giá lên tiếp). Nay khi giá Bitcoin giảm, vòng lặp đó chạy ngược lại: nhiều công ty trong số này đang giao dịch dưới giá trị tài sản nắm giữ, làm suy giảm niềm tin vào toàn bộ mô hình.
Chuyên gia nghiên cứu thị trường Noelle Acheson lý giải vấn đề cốt lõi: "Bây giờ BTC đã là một 'tài sản vĩ mô', có nghĩa nó phải cạnh tranh với rất nhiều lựa chọn thay thế khác. Về bản chất, các đối thủ của Bitcoin, hầu hết đều dễ hiểu hơn và dễ giải thích hơn cho hoạt động ủy thác đầu tư, khách hàng, hay hội đồng quản trị."
Ông Owen Lamont, quản lý danh mục tại Acadian Asset Management, chia sẻ: "Trước đây, sức hấp dẫn của Bitcoin đến từ việc giá của đồng tiền số này tăng liên tục. Nhưng giờ đây, chúng ta không còn thấy điều đó nữa. Bởi vậy, đây không phải tin tức tốt cho thị trường".
Bitcoin có sống sót qua đợt khủng hoảng này hay không?
Trước bối cảnh thị trường ảm đạm như hiện nay, tín hiệu tốt là chưa một chuyên gia nào tuyên bố Bitcoin sẽ sụp đổ hoàn toàn. Lịch sử của tài sản này, dù còn ngắn, là lịch sử của những lần sống sót đáng kinh ngạc. Điển hình như sự sụp đổ của sàn Mt. Gox năm 2014 (từng là sàn giao dịch Bitcoin lớn nhất thế giới, bị hack và phá sản, làm chấn động toàn thị trường), qua lệnh cấm đào Bitcoin của Trung Quốc năm 2021 (buộc hơn 50% mạng lưới đào coin phải di chuyển sang các quốc gia khác), đến chuỗi sụp đổ năm 2022. Mỗi lần, mạng lưới vẫn vận hành và giá cuối cùng lại lập đỉnh mới. Đây là sự kiện thực tế, không phải dự báo.
Ông Dan Morehead, nhà sáng lập quỹ đầu tư crypto kỳ cựu Pantera Capital, bác bỏ những lo ngại hiện tại và gọi chúng là FUD (Fear, Uncertainty, Doubt — Sợ hãi, Bất định, Hoài nghi: thuật ngữ chỉ các thông tin tiêu cực, đôi khi có chủ đích, nhằm tạo tâm lý bán tháo hoảng loạn): "Luôn có người gieo rắc FUD. Luôn có một vấn đề nào đó."
Thực tế là, Bitcoin hiện vẫn là tài sản kỹ thuật số có thanh khoản cao nhất thế giới, với hệ thống ETF đã tích hợp nó vào danh mục của nhiều nhà đầu tư tổ chức. Nhưng câu hỏi không phải là liệu Bitcoin có tồn tại hay không. Michael Rosen - Giám đốc đầu tư của Angeles Investment Advisors, tóm tắt tinh tế hơn: "Với nhiều người, nó giống như một tôn giáo, và đức tin tôn giáo rất khó lay chuyển." Và lịch sử cho thấy, đức tin đó đã từng đủ sức đưa Bitcoin vượt qua tất cả.