Các hãng hàng không Trung Quốc đang bị mắc kẹt giữa chi phí nhiên liệu tăng cao và thị trường nội địa đang bị thu hẹp do ảnh hưởng từ đường sắt cao tốc. Giá nhiên liệu máy bay đã tăng vọt kể từ cuối tháng 2.
Trong khi nhiều hãng hàng không quốc tế khác đã phòng ngừa rủi ro trước những biến động về giá nhiên liệu, các hãng hàng không Trung Quốc lại phòng ngừa rủi ro rất ít đối với việc mua nhiên liệu, khiến họ dễ bị tổn thương hơn trước những tác động nặng nề hơn từ việc giá dầu tăng kéo dài.
Theo các nhà phân tích của HSBC, 3 hãng hàng không lớn nhất Trung Quốc (Big Three) là Air China, China Eastern và China Southern Airlines cùng nhau chiếm phần lớn thị phần nội địa và dự kiến sẽ ghi nhận khoản lỗ ròng tổng cộng 22 tỷ nhân dân tệ (3,2 tỷ USD) trong năm 2026, quay trở lại tình trạng thua lỗ sau quý I có lãi.
Theo dữ liệu của LSEG, giá cổ phiếu của các hãng này đã giảm khoảng 30% kể từ khi xung đột bắt đầu, nằm trong số những cổ phiếu giảm mạnh nhất trong khu vực. Trong khi cổ phiếu Singapore Airlines giảm 9%, Korean Air Lines giảm 7%, Japan Airlines giảm 20% và ANA Holdings giảm 18%.
Chi phí nhiên liệu tăng cao đã dẫn tới làn sóng hủy chuyến bay quốc tế và nội địa. Nhiều hãng hàng không đã giảm hoặc tạm ngừng các dịch vụ bay quốc tế kể từ khi xung đột bùng nổ. Theo Goldman Sachs, trong tuần kết thúc ngày 14/5, các chuyến bay chở khách nội địa ở Trung Quốc đã giảm 12,7% so với cùng kỳ năm ngoái trong khi tỷ lệ hủy chuyến đạt gần 30%, cả hai đều thấp hơn nhiều so với mức bình thường theo mùa.
Giá nhiên liệu máy bay toàn cầu tăng mạnh sau khi xung đột Iran bùng phát, đặc biệt tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo dữ liệu của S&P Global Platts, giá tham chiếu nhiên liệu máy bay tại Singapore đã tăng từ khoảng 93 USD/thùng vào cuối tháng 2 lên mức kỷ lục hơn 230 USD/thùng trong tháng 3, trước khi hạ nhiệt về quanh 160 USD/thùng thời gian gần đây. Dù vậy, mức giá này vẫn là gánh nặng lớn đối với ngành hàng không vốn có biên lợi nhuận rất mỏng.
Chính phủ Trung Quốc hỗ trợ điều tiết giá nhiên liệu máy bay, mặc dù giá vẫn liên kết với giá dầu thô quốc tế. Theo HSBC, giá nhiên liệu máy bay xuất xưởng của nước này đã tăng vọt 74% trong tháng 4.
Giá nhiên liệu tăng cao, số lượng hủy chuyến tăng vọt
Để đối phó, nhiều hãng hàng không đang chuyển chi phí sang hành khách dưới hình thức giá vé máy bay cao hơn, phụ phí nhiên liệu và phí hành lý cao hơn.
Từ ngày 5/4, các hãng hàng không Trung Quốc đã nâng phụ phí nhiên liệu đối với các chuyến bay nội địa lên 60 nhân dân tệ cho chặng dưới 800 km và 120 nhân dân tệ cho chặng dài hơn, tăng mạnh so với mức 10 nhân dân tệ và 20 nhân dân tệ trước đó. Đến ngày 16/5, một đợt tăng tiếp theo được áp dụng, đưa phụ phí chặng ngắn lên 90 nhân dân tệ và chặng dài lên 170 nhân dân tệ, tương ứng tăng thêm 50% và 42% sau cú điều chỉnh gấp khoảng 6 lần hồi tháng 4.
Nhưng các nhà phân tích cho rằng điều này sẽ không hoàn toàn bù đắp được cú sốc giá nhiên liệu.
“Việc tăng giá vé để bù đắp hoàn toàn chi phí nhiên liệu tăng cao là quá lớn và khó có thể thực hiện được trên thực tế, đặc biệt trong môi trường cạnh tranh và nhạy cảm về giá cả như hiện nay”, Jason Sum, nhà phân tích tại DBS Group Research cho biết.
Các hãng hàng không Trung Quốc có thể chuyển tới 80% mức tăng giá nhiên liệu cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, HSBC ước tính Big Three có thể chỉ thu hồi được khoảng 60% chi phí này.
“Trên thực tế, họ thường chọn không sử dụng hết mức cho phép vì làm như vậy có thể làm suy yếu đáng kể nhu cầu”, Parash Jain, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu vận tải và logistics toàn cầu của HSBC cho biết.
HSBC ước tính rằng cứ mỗi 10% tăng giá nhiên liệu máy bay sẽ làm tăng thêm 38% khoản lỗ tổng cộng của Big Three vào năm 2026, “làm cho Big Three càng bị tách rời khỏi các đối thủ toàn cầu có sức mạnh định giá và chiến lược phòng ngừa rủi ro mạnh mẽ”.
Giải pháp thay thế đường sắt hấp dẫn
Mạng lưới đường sắt cao tốc đang mở rộng của Trung Quốc cũng giúp các hãng hàng không trong nước giảm giá vé trên nhiều tuyến đường quan trọng, và các nhà phân tích cảnh báo rằng việc tăng phụ phí nhiên liệu quá mức có nguy cơ làm giảm nhu cầu và Trung Quốc phải đối mặt với hạn chế này nghiêm trọng hơn hầu hết các quốc gia khác.
Các thị trường Đông Nam Á như Indonesia và Philippines có lượng khách du lịch chú trọng giá nhưng lại có rất ít lựa chọn thay thế bằng đường sắt. Mặc dù Indonesia đã áp dụng mức trần phụ phí nhiên liệu máy bay và triển khai các khoản trợ cấp tạm thời để giảm thiểu tác động, các hãng hàng không ở đó vẫn giữ quyền định giá cao hơn.
Nhật Bản và châu Âu có mạng lưới đường sắt rộng lớn, nhưng vẫn giữ quyền định giá mạnh hơn đối với các hãng hàng không do sức mua của người tiêu dùng mạnh hơn và lợi thế kinh tế của các tuyến bay.
Ấn Độ - quốc gia có độ nhạy cảm về nhu cầu tương tự - đã chứng kiến ngành hàng không bùng nổ một phần vì các lựa chọn vận tải đường sắt cao tốc hầu như không tồn tại.
Khoảng trống phòng ngừa rủi ro
Các hãng hàng không Trung Quốc cũng thiếu các biện pháp phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu, khiến họ hoàn toàn dễ bị tổn thương trước những biến động giá dầu.
China Eastern là hãng hàng không quốc doanh duy nhất trong ba hãng hàng không lớn của Trung Quốc quản lý rủi ro giá nhiên liệu máy bay thông qua phòng ngừa rủi ro vào năm 2025. Air China và China Southern bước vào giai đoạn khủng hoảng nhiên liệu mà hầu như không có biện pháp phòng ngừa rủi ro nào.
Điều đó đặt các hãng hàng không Trung Quốc vào thế bất lợi so với các hãng hàng không quốc tế có biện pháp phòng ngừa rủi ro tốt hơn.
Willie Walsh, Tổng giám đốc Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cho biết vào tháng 4 rằng các biện pháp phòng hộ giá nhiên liệu không thể giải quyết tình trạng thiếu hụt nhiên liệu máy bay, vấn đề đang ảnh hưởng nặng nề nhất tới các hãng hàng không châu Á.
Tuy nhiên, các hãng bay Trung Quốc chịu tác động nhẹ hơn so với nhiều hãng hàng không khác trong khu vực nhờ nguồn dự trữ dầu lớn cũng như vị thế là quốc gia lọc hóa và xuất khẩu nhiên liệu máy bay.
Hãng hàng không nào đang chịu thiệt hại nhiều nhất?
Về việc hãng hàng không châu Á nào đang chịu thiệt hại nhiều nhất, có thể là giữa các hãng hàng không Ấn Độ và Trung Quốc.
“Trong ngắn hạn, các hãng hàng không Ấn Độ có vẻ dễ bị tổn thương hơn do đồng tiền yếu và mức độ phụ thuộc cao hơn vào khu vực Trung Đông …Tuy nhiên, trong trung hạn, chúng tôi cho rằng các hãng hàng không Trung Quốc sẽ gặp khó khăn hơn. Các hãng hàng không Ấn Độ ít phải đối mặt với việc thay thế trực tiếp từ đường sắt và có thể chuyển nhiều chi phí nhiên liệu hơn cho người tiêu dùng”, HSBC cho biết.
Tuy nhiên, các hãng hàng không Trung Quốc cuối cùng vẫn nhận được sự hậu thuẫn của chính phủ Trung Quốc.
“Các doanh nghiệp quốc doanh sẽ vẫn vững mạnh và có thể tiếp tục huy động vốn để củng cố bảng cân đối kế toán, điều này khiến họ ít dễ bị phá sản hơn so với các hãng hàng không tư nhân toàn cầu có mức độ rủi ro tương tự”, nhà phân tích Parash Jain cho biết.