Định hướng trên được nêu trong dự thảo Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, đang được UBND TP.HCM tổ chức lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.
| |
5 cực động lực của TP.HCM. Nguồn: Quy hoạch tổng thể TP.HCM |
5 trung tâm tăng trưởng chủ đạo
Theo đó, dự thảo quy hoạch đề xuất cấu trúc phát triển của TP.HCM gồm 5 cực động lực, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Mô hình này không chỉ phân chia không gian phát triển, mà còn xác lập thứ bậc ưu tiên đầu tư, cơ chế điều phối nguồn lực, khung quản trị lãnh thổ và nguyên tắc kiểm soát phát triển dài hạn.
Theo dự thảo, 5 cực động lực là các trung tâm tăng trưởng chủ đạo của TP.HCM. Mỗi cực có chức năng kinh tế, phạm vi không gian, yêu cầu hạ tầng, cơ chế kiểm soát và ưu tiên phát triển riêng. Hệ thống cực tạo nền tảng phân bổ lại hoạt động kinh tế, dân cư, dịch vụ và đầu tư chiến lược, đồng thời giảm tải cho lõi trung tâm hiện hữu.
Đầu tiên là cực lõi trung tâm quốc tế, gồm Sài Gòn, Chợ Lớn, Thủ Thiêm và hai bờ sông Sài Gòn. Tính chất chủ đạo là trung tâm quản trị và tài chính của siêu đô thị, giữ vai trò trung tâm tài chính quốc tế, quản trị đô thị, dịch vụ cao cấp, kinh tế tri thức, văn hóa sáng tạo và hình ảnh đối ngoại của Thành phố.
Thứ hai là cực đổi mới sáng tạo phía Đông gồm Thủ Đức, Dĩ An, Thuận An và kết nối Long Thành. Tính chất chủ đạo là thung lũng đổi mới sáng tạo của Đông Nam Á, tập trung vào AI, bán dẫn, R&D, đại học, startup, công nghệ cao, kinh tế số, tài chính mới và sản xuất công nghệ cao.
Thứ ba là cực công nghiệp - logistics phía Bắc gồm Bình Dương, Thủ Dầu Một, Bến Cát, Bàu Bàng và các khu vực sản xuất - dịch vụ phụ trợ. Tính chất chủ đạo là công xưởng công nghệ cao và logistics thông minh, giữ vai trò hậu phương sản xuất hiện đại của siêu đô thị. Định hướng phát triển chuyển từ mô hình khu công nghiệp đơn chức năng sang hệ sinh thái công nghiệp - logistics - dịch vụ - đô thị tích hợp.
Thứ tư là cực cảng biển - thương mại tự do phía Nam - năng lượng gồm Cần Giờ, Cái Mép, Thị Vải, Phú Mỹ, Long Sơn và các đầu mối cảng biển - logistics liên quan. Tính chất chủ đạo là trung tâm giao thương quốc tế của Việt Nam, tập trung vào cảng trung chuyển quốc tế, khu thương mại tự do, logistics toàn cầu, kinh tế hàng hải và năng lượng.
Cuối cùng là cực biển - du lịch gồm Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm và các dải không gian du lịch biển liên quan. Tính chất chủ đạo là không gian biển đẳng cấp quốc tế, phát triển du lịch quốc tế, nghỉ dưỡng, kinh tế biển, thể thao biển, chăm sóc sức khỏe, kinh tế đêm và năng lượng tái tạo ven biển.
| |
Vùng lõi đô thị - tài chính - quản trị - di sản được định hướng tiếp tục giữ vai trò trung tâm điều hành và là "bộ mặt" quốc tế của TP.HCM. Ảnh: Lê Toàn. |
Không gian phát triển được quản trị theo chức năng
Nếu 5 cực động lực được ví như các trung tâm tăng trưởng, thì hệ thống 10 vùng quản trị phát triển được xác định theo chức năng chủ đạo, điều kiện đất đai, hạ tầng, môi trường, bản sắc và yêu cầu kiểm soát phát triển.
Trong đó, vùng lõi đô thị - tài chính - quản trị - di sản tiếp tục giữ vai trò trung tâm điều hành và là "bộ mặt" quốc tế của TP.HCM. Không gian Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm và hai bờ sông Sài Gòn sẽ tập trung các hoạt động tài chính, thương mại, dịch vụ cao cấp, văn hóa và đối ngoại. Thay vì mở rộng dân số, khu vực này được ưu tiên tái thiết đô thị, phát triển theo mô hình TOD, mở rộng không gian công cộng ven sông và tổ chức lại giao thông theo hướng ưu tiên metro, xe buýt nhanh, đường thủy và các tuyến đi bộ.
Liền kề là vùng đổi mới sáng tạo phía Đông, bao gồm TP. Thủ Đức, Dĩ An, Thuận An và các khu vực kết nối sân bay Long Thành. Chức năng chủ đạo là công nghệ cao, R&D, đại học, kinh tế số và đô thị tri thức. Định hướng phát triển tập trung vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, trung tâm dữ liệu, tài chính mới, fintech, doanh nghiệp khởi nghiệp và sản xuất công nghệ cao.
Ở phía Tây và Tây Nam, Thành phố hình thành vùng cửa ngõ kết nối Đồng bằng sông Cửu Long. Khu vực này được định hướng phát triển logistics, công nghiệp sạch, đô thị thích ứng nước và đầu mối giao thông Tân Kiên. Tổ chức không gian đặt trọng tâm vào các đầu mối giao thông, trung tâm logistics cửa ngõ, kho bãi, dịch vụ y sinh, công nghiệp sạch, đô thị thích ứng nước và không gian trữ nước.
Tại vùng đô thị công nghiệp - dịch vụ Bình Dương, chức năng chủ đạo là công nghiệp xanh, logistics, dịch vụ kỹ thuật, đô thị thông minh và không gian sản xuất - dịch vụ tích hợp. Định hướng phát triển chuyển từ mô hình công nghiệp truyền thống sang hệ sinh thái công nghiệp - đô thị - dịch vụ.
Ở vùng Bắc, Tây Bắc Bình Dương và Đông Nam Vũng Tàu, TP.HCM định hình là vùng sinh thái và dự trữ phát triển, không gian cân bằng sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao, trừ nước và quỹ đất dài hạn. Định hướng phát triển là kiểm soát đô thị hóa, bảo vệ hệ thống rừng, mặt nước, đất nông nghiệp, vùng trừ nước và cảnh quan sinh thái.
Tại vùng phía Nam, Nhà Bè - Hiệp Phước, đây là cực đô thị cảng - logistics phía Nam và là không gian trung gian kết nối lõi trung tâm với Cần Giờ và hệ thống cảng. Định hướng phát triển tập trung vào đô thị thích ứng nước, cảng, logistics, công nghiệp sạch, dịch vụ hỗ trợ cảng, trung tâm phân phối, giao thông thủy và các đầu mối kết nối với Cần Giờ.
Vùng sinh thái biển Cần Giờ được định hướng là lá chắn sinh thái và dự trữ sinh quyển của TP.HCM. Chức năng chủ đạo là bảo tồn rừng ngập mặn, kinh tế biển xanh, du lịch sinh thái có kiểm soát và cảng trung chuyển trong giới hạn môi trường.
Đáng chú ý, vùng Cái Mép - Thị Vải được quy hoạch là cửa ngõ hàng hải quốc tế và trung tâm logistics, công nghiệp cảng, năng lượng, thương mại tự do quy mô quốc gia - quốc tế. Định hướng phát triển tập trung vào cảng nước sâu, dịch vụ hàng hải, logistics quốc tế, kho bãi, ga hàng hóa, đường sắt kết nối cảng, công nghiệp năng lượng, công nghiệp cảng, khu thương mại tự do và trung tâm phân phối vùng.
Trong khi đó, vùng du lịch biển Vũng Tàu - Long Hải - Hồ Tràm hình thành chuỗi đô thị du lịch biển chất lượng cao. Chức năng chủ đạo là nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, kinh tế đêm, du lịch biển, thể thao biển và dịch vụ đô thị ven biển.
Đối với Đặc khu Côn Đảo, đây sẽ là không gian sinh thái - di sản - quốc phòng đặc thù. Chức năng chủ đạo là du lịch cao cấp có kiểm soát, bảo tồn hệ sinh thái biển đảo, di sản lịch sử - văn hóa, giáo dục môi trường và hạ tầng xanh. Phát triển Côn Đảo đặt trọng tâm vào bảo tồn tài nguyên tự nhiên, kiểm soát sức chứa, hạn chế tác động lên hệ sinh thái và bảo đảm yêu cầu quốc phòng - an ninh.
Theo dự thảo Quy hoạch tổng thể, TP.HCM sẽ phát triển theo mô hình Polycentric Hyper City - siêu đô thị kỷ nguyên mới. Khác với mô hình đô thị đơn tâm hoặc mô hình đa trung tâm rời rạc, Polycentric Hyper City vận hành bằng sự liên kết nhanh, thông suốt và chặt chẽ giữa các cực, các trung tâm đô thị, các vùng chức năng và các chuỗi giá trị kinh tế.
Hai nguyên tắc nền tảng được xác lập cho mô hình này là "đô thị 15 phút" và "thành phố đa tâm 30 phút". Theo đó, người dân có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong bán kính 15 phút di chuyển, trong khi các cực động lực được kết nối với nhau trong khoảng 30 phút thông qua hệ thống metro, đường sắt tốc độ cao, cao tốc và hạ tầng giao thông hiện đại.