Iran đang gia tăng sức ép lên hoạt động vận tải dầu mỏ tại eo biển Hormuz khi đẩy mạnh các cuộc tấn công vào tàu chở dầu trong tháng này, nhằm củng cố quyền kiểm soát đối với một trong những tuyến vận chuyển dầu mỏ huyết mạch của thế giới. Lực lượng Houthi tại Yemen cũng mở rộng phạm vi xung đột khi tấn công hai tàu chở dầu của Ả Rập Xê Út trên Biển Đỏ.
Trong khi đó, theo Kyiv Post, Ukraine tuyên bố đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào hơn 150 tàu chở dầu, tàu hàng cùng nhiều phương tiện hàng hải khác được cho là thuộc hoặc có liên hệ với "đội tàu bóng tối" của Nga trên biển Azov và Biển Đen.
Helima Croft, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets cho biết: “Thị trường dầu mỏ hiện đang phải đối mặt với cuộc chiến trên nhiều mặt trận”. Giá dầu đã tăng hơn 30% trong tháng 7, với dầu Brent đã vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ tháng 5 trong tuần này khi tình hình an ninh ở Biển Đỏ và eo biển Hormuz nhanh chóng xấu đi.
Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh sau khi phục hồi trong những tuần sau khi bản ghi nhớ được Mỹ và Iran ký kết ngày 17/6 về việc mở lại eo biển.
“Sau khi bản ghi nhớ sụp đổ, chúng ta đã bước vào giai đoạn tồi tệ nhất của cuộc xung đột này đối với vận tải hàng hải thương mại”, Dimitris Maniatis, Giám đốc điều hành của công ty dịch vụ rủi ro hàng hải Marisks cho biết.
Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), kể từ ngày 1/3, đã có 61 tàu thương mại bị tấn công tại Vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz và Vịnh Oman. Riêng trong tháng này, đã có ít nhất 12 tàu chở dầu bị tấn công tại eo biển Hormuz và khu vực lân cận, trong bối cảnh giao tranh giữa Mỹ và Iran leo thang mạnh mẽ.
Các cuộc tấn công trên Biển Đỏ đang đe dọa lượng dầu xuất khẩu lên tới hàng triệu thùng mỗi ngày của Ả Rập Xê Út. Trước những rủi ro an ninh tại eo biển Hormuz, Ả Rập Xê Út đã chuyển hướng vận chuyển một phần lượng dầu này qua hệ thống đường ống dẫn dầu tới bờ biển phía Tây của nước này trước khi xuất khẩu qua eo biển Bab el-Mandeb – tuyến hàng hải huyết mạch nối Biển Đỏ với Vịnh Aden.
Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào tàu thuyền trên Biển Đỏ trong giai đoạn 2023 - 2025 để đáp trả cuộc chiến của Israel tại Gaza đã khiến lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Bab el-Mandeb giảm mạnh. Đến nay, hoạt động vận tải biển qua điểm nghẽn hàng hải chiến lược này vẫn chưa phục hồi hoàn toàn.
Theo Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa tại Kpler, Ả Rập Xê Út có thể chuyển hướng một số lượng dầu nhất định qua đường ống dẫn kéo dài từ một cảng trên Biển Đỏ, băng qua Ai Cập đến Địa Trung Hải, nhưng vấn đề hậu cần rất phức tạp. Các siêu tàu chở dầu không thể đi qua Kênh đào Suez khi chở đầy tải do độ sâu của luồng hàng hải không đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, Ả Rập Xê Út sẽ phải dỡ khoảng một nửa lượng dầu tại cảng Ain Sokhna để bơm qua đường ống tới cảng Sidi Kerir, sau đó cho siêu tàu chở dầu đi qua Kênh đào Suez và bơm lượng dầu này trở lại tàu ở phía bên kia kênh đào.
Sau đó, các siêu tàu sẽ phải thực hiện một hành trình dài hơn nhiều vòng quanh châu Phi đến các điểm đến ở châu Á, và sẽ phải quay trở lại theo cùng tuyến đường qua Kênh đào Suez do các mối đe dọa từ lực lượng Houthi tại Bab el-Mandeb. Hành trình khứ hồi sẽ mất khoảng 8 tuần.
Các điểm nghẽn dầu mỏ ở Trung Đông
Bà Helima Croft cho biết, việc vận chuyển dầu bằng đường biển từ Trung Đông ngày càng đối mặt với tình trạng “không có lối thoát” do sự gián đoạn ở Biển Đỏ.
Trong khi đó, ở Biển Đen, Liên minh Đường ống Caspian đã ngừng việc bốc dỡ hàng lên tàu chở dầu tại cảng Novorossiysk của Nga do các vụ tấn công vào tàu. Kazakhstan xuất khẩu khoảng 80% lượng dầu thô thông qua đường ống này.
Kazakhstan hiện có rất ít lựa chọn thay thế cho hệ thống đường ống này, đồng nghĩa với việc sản lượng khoảng 1,7 triệu thùng/ngày ghi nhận trong tháng 6 có nguy cơ buộc phải cắt giảm hoặc tạm ngừng khai thác. Bên cạnh đó, Ukraine cũng liên tiếp tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, khiến hơn 50% công suất lọc dầu của nước này phải ngừng hoạt động.
“Nga hiện đã áp lệnh cấm xuất khẩu các sản phẩm và các nhà máy lọc dầu đã bị Ukraine tấn công… Nga là một trong những quốc gia xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ lớn nhất thế giới, đồng thời là một trong những nhà xuất khẩu dầu diesel hàng đầu. Điều này đang khiến thị trường các sản phẩm dầu mỏ cũng như thị trường dầu thô trở nên thắt chặt hơn”, bà Helima Croft cho biết.
Sự leo thang nguy hiểm của căng thẳng tại Trung Đông có thể đẩy giá dầu Brent vượt mức đỉnh 128 USD/thùng được thiết lập vào năm 2022 sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng nổ.
