Quyết tâm hoàn thiện hạ tầng CCP trong quý I/2027
Theo báo cáo của VSDC, Tổng công ty đang triển khai các thủ tục cần thiết để đưa công ty con thực hiện chức năng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vào hoạt động, dự kiến từ quý I/2027. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong hoạt động bù trừ, thanh toán chứng khoán, hướng tới mô hình quản lý rủi ro tập trung theo thông lệ quốc tế.
| |
Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) phát biểu tại Hội nghị thành viên. |
Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên VSDC cho biết, năm 2026 ghi nhận nhiều dấu mốc quan trọng của thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt là việc FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi thứ cấp vào tháng 9/2026. Kết quả này phản ánh nỗ lực cải cách của toàn ngành chứng khoán, trong đó có đóng góp của VSDC trong việc hoàn thiện hạ tầng hậu giao dịch, nâng cao hiệu quả bù trừ và thanh toán.
Tuy nhiên, vị thế mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực vận hành, quản trị rủi ro và khả năng đáp ứng các chuẩn mực quốc tế. Đề cập đến nhiệm vụ năm 2027, ông Nguyễn Sơn nhấn mạnh quyết tâm cao nhất của VSDC là đến đầu tháng 3/2027, toàn bộ nền tảng công nghệ phải đáp ứng yêu cầu triển khai các cơ chế mới, đặc biệt là CCP trên thị trường chứng khoán cơ sở.
Đáng chú ý, VSDC đã thành lập công ty con do Tổng công ty sở hữu 100% vốn, hoạt động theo mô hình pháp nhân độc lập, nhằm chuẩn bị các điều kiện tổ chức và vận hành CCP. Công tác kiện toàn bộ máy, nhân sự, cơ sở vật chất và hệ thống công nghệ đang được triển khai đồng bộ.
Theo lộ trình dự kiến, trong quý I hoặc quý II/2027, sau khi hoàn tất các điều kiện cần thiết, VSDC sẽ báo cáo Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) xem xét việc đưa mô hình CCP vào vận hành chính thức. Như vậy, việc đưa công ty con thực hiện chức năng CCP vào hoạt động và thời điểm chính thức áp dụng cơ chế CCP trên thị trường cơ sở là hai bước trong lộ trình triển khai, phụ thuộc vào tiến độ hoàn thiện hệ thống và sự chấp thuận của cơ quan quản lý.
Lãnh đạo VSDC cũng lưu ý, mô hình CCP phải bảo đảm sự cân bằng giữa mục tiêu tạo thuận lợi cho hoạt động giao dịch và yêu cầu kiểm soát rủi ro, nhất là khi quy mô thị trường ngày càng lớn và sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức trong, ngoài nước ngày càng sâu rộng. Để chuẩn bị cho việc vận hành, VSDC tiếp tục rà soát, sửa đổi các quy chế nghiệp vụ theo Thông tư số 145/2026/TT-BTC, đồng thời tham gia góp ý sửa đổi Quyết định số 1541/QĐ-BTC nhằm đáp ứng yêu cầu triển khai CCP.
Song song với hoàn thiện hành lang pháp lý, VSDC sẽ nâng cấp hệ thống ký quỹ giao dịch, phối hợp với các sở giao dịch chứng khoán, ngân hàng thanh toán và thành viên thị trường kiểm thử các nghiệp vụ đặc thù.
Trong năm 2026, một số nội dung đã được kiểm thử như hủy đăng ký thông tin tài khoản, chuyển đổi loại thành viên bù trừ và giao dịch mua lại bắt buộc (buy-in). Đây là những bước chuẩn bị nhằm bảo đảm khả năng xử lý các tình huống phát sinh khi mô hình mới đi vào hoạt động.
Bà Phạm Thùy Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, việc hoàn thiện khung khổ pháp lý về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao năng lực vận hành, quản trị rủi ro, tính minh bạch và mức độ hiện đại hóa của thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong đó, Thông tư số 145/2026/TT-BTC có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt đối với quá trình chuẩn bị triển khai CCP trên thị trường chứng khoán cơ sở. Trọng tâm của Thông tư là hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc chuyển đổi sang cơ chế CCP, qua đó tăng cường an toàn cho hoạt động bù trừ, thanh toán và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của thị trường.
Trong giai đoạn trước khi CCP chính thức triển khai, các quy định hiện hành về bù trừ, thanh toán tiếp tục được kế thừa, bao gồm cơ chế giao dịch không yêu cầu có đủ tiền trước khi đặt lệnh (NPF) đối với nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức theo Thông tư số 18/2025/TT-BTC. Điều này nhằm bảo đảm hoạt động thị trường diễn ra liên tục, ổn định trong quá trình chuyển đổi.
Khi triển khai CCP, Thông tư làm rõ vai trò của các đơn vị tham gia hoạt động bù trừ, thanh toán, đồng thời bổ sung trách nhiệm của thành viên bù trừ, thành viên không bù trừ và ngân hàng lưu ký thanh toán. Đáng chú ý, thành viên bù trừ được tự đánh giá và quyết định mức tiền ký quỹ bù trừ ban đầu đối với nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức và một số nhà đầu tư tổ chức trong nước khi đặt lệnh mua cổ phiếu, chứng chỉ quỹ.
Bên cạnh đó, các quy định về nghĩa vụ thanh toán tiền của nhà đầu tư, xử lý trường hợp mất khả năng thanh toán và sửa lỗi sau giao dịch cũng được hoàn thiện, góp phần tăng cường khả năng kiểm soát rủi ro trong toàn hệ thống.
Thông tư đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý các quỹ bảo đảm an toàn thanh toán, bao gồm quy định về xử lý khoản đóng góp khi Quỹ Hỗ trợ thanh toán được thay thế bằng Quỹ Bù trừ; hình thức, mức đóng góp, quản lý và sử dụng Quỹ Bù trừ; cũng như việc trích lập, quản lý và sử dụng Quỹ Phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ.
Đối với thanh toán tức thời trái phiếu doanh nghiệp niêm yết, cơ chế này không áp dụng CCP, không lùi thời hạn thanh toán và không sử dụng Quỹ Hỗ trợ thanh toán. Việc thanh toán được thực hiện theo từng giao dịch, tương tự trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Lộ trình triển khai sẽ được xem xét sau khi cơ chế CCP vận hành an toàn, ổn định và có đánh giá đầy đủ về khả năng đáp ứng của hệ thống cũng như các thành viên thị trường.
Một nội dung quan trọng khác là đẩy mạnh chuyển đổi số, cắt giảm chế độ báo cáo. Thông tư bãi bỏ báo cáo định kỳ bằng văn bản giấy và giảm một số báo cáo định kỳ đối với thành viên lưu ký, ngân hàng thanh toán, qua đó giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả vận hành.
Có thể thấy, những thay đổi tại Thông tư 145/2026/TT-BTC không chỉ hướng tới hoàn thiện các quy định nghiệp vụ mà còn tạo nền tảng pháp lý cho quá trình hiện đại hóa hạ tầng sau giao dịch. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để triển khai cơ chế CCP, tăng cường an toàn hệ thống, nâng cao hiệu quả vận hành và từng bước đưa thị trường chứng khoán Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó chủ tịch UBCKNN đánh giá cao những đóng góp của VSDC và các thành viên thị trường trong quá trình cải cách, nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo ông Dương, năm 2026 đánh dấu 30 năm xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam, 20 năm hoạt động của VSDC, đồng thời ghi nhận việc VSDC đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba. Đặc biệt, việc FTSE Russell nâng hạng thị trường lên mới nổi thứ cấp đã mở ra giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức.
Trong quá trình này, VSDC đã hoàn thành thủ tục thành lập công ty con để chuẩn bị triển khai CCP; đưa vào sử dụng hệ thống chuyển mạch điện nghiệp vụ kết nối giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký; phối hợp triển khai Thông tư số 08/2026/TT-BTC, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài trong hoạt động giao dịch.
Ông Nguyễn Hoàng Dương nhấn mạnh, việc nâng hạng mở ra giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng, tính minh bạch, khả năng tiếp cận và an toàn thị trường. Vì vậy, UBCKNN đề nghị VSDC tập trung nguồn lực triển khai CCP theo lộ trình năm 2027, hoàn thiện các điều kiện hoạt động của công ty con, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các thành viên thị trường trong kiểm thử hệ thống, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và chủ động kiểm soát rủi ro.
Đối với các công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký và thành viên bù trừ, lãnh đạo UBCKNN yêu cầu chủ động rà soát quy định mới, nâng cấp công nghệ, hoàn thiện quy trình nội bộ và tăng cường phối hợp nhằm bảo đảm việc chuyển đổi sang mô hình CCP diễn ra an toàn, thông suốt.
Mở rộng quy mô hoạt động, chuẩn bị cho các sản phẩm mới
Bên cạnh nhiệm vụ triển khai CCP, hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán năm 2026 tiếp tục ghi nhận sự gia tăng đáng kể về quy mô. Theo số liệu VSDC công bố, tính đến ngày 15/10/2026, tổng số tài khoản nhà đầu tư được quản lý thông tin đạt 14.262.403 tài khoản, tăng hơn 3,067 triệu tài khoản so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, số tài khoản tham gia giao dịch chứng khoán phái sinh đạt 3.143.745 tài khoản, tăng hơn 809.190 tài khoản. Tổng số nhà đầu tư mở tài khoản đạt 10.716.438, bao gồm 10.649.923 nhà đầu tư cá nhân trong nước, 15.788 nhà đầu tư tổ chức trong nước, 46.035 nhà đầu tư cá nhân nước ngoài và 4.692 nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.
Trong hoạt động lưu ký, VSDC đã xử lý hồ sơ đưa vào lưu ký hơn 38.483 triệu chứng khoán, rút lưu ký hơn 8.587 triệu chứng khoán. Tổng số dư chứng khoán lưu ký tại ngày 15/10/2026 đạt hơn 228 tỷ chứng khoán.
Đối với hoạt động đăng ký chứng khoán, VSDC thực hiện đăng ký mới 406 mã cổ phiếu, trái phiếu với tổng khối lượng hơn 7.140 triệu chứng khoán; đồng thời xử lý 424 đợt đăng ký bổ sung với tổng khối lượng hơn 32.947 triệu cổ phiếu, trái phiếu.
Đáng chú ý, VSDC đã thực hiện 261 đợt thanh toán vốn gốc, lãi trái phiếu chính phủ với tổng giá trị hơn 109.341 tỷ đồng và 1.260 đợt thanh toán vốn gốc, lãi trái phiếu doanh nghiệp với tổng giá trị gần 145.000 tỷ đồng.
Về quản lý thành viên, VSDC hiện có 88 công ty chứng khoán là thành viên lưu ký, trong đó 6 công ty đang trong quá trình xử lý thu hồi giấy chứng nhận, cùng 19 ngân hàng lưu ký và 17 ngân hàng thương mại mở tài khoản trực tiếp tham gia thị trường trái phiếu chuyên biệt. Đến ngày 15/10/2026, thị trường chứng khoán phái sinh có 29 thành viên bù trừ, gồm 6 thành viên bù trừ chung và 23 thành viên bù trừ trực tiếp.
Tuy nhiên, công tác giám sát vẫn ghi nhận các trường hợp vi phạm nghiệp vụ. VSDC đã có 56 lần gửi công văn nhắc nhở, 6 lần ra quyết định khiển trách, 2 lần đình chỉ hoạt động lưu ký và 1 lần đình chỉ hoạt động thanh toán bù trừ. Thực tế này cho thấy yêu cầu tăng cường quản trị rủi ro và tuân thủ nghiệp vụ ngày càng quan trọng khi quy mô thị trường mở rộng.
Một điểm nhấn khác là VSDC đã phối hợp đưa sàn giao dịch các-bon trong nước vào vận hành chính thức từ ngày 29/6/2026. Đến ngày 15/10/2026, có 13 công ty chứng khoán được chấp thuận làm thành viên lưu ký các-bon.
VSDC cũng đưa vào sử dụng hệ thống chuyển mạch điện tín (MSP) từ ngày 9/3/2026, phục vụ trao đổi thông tin giữa ngân hàng lưu ký và công ty chứng khoán. Hệ thống hiện có 24 đơn vị kết nối, gồm 7 ngân hàng và 17 công ty chứng khoán, hoạt động ổn định, hỗ trợ trao đổi thông tin đa phương và giao dịch của nhà đầu tư.
Trên nền tảng hạ tầng đang được hoàn thiện, VSDC tiếp tục phối hợp với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và UBCKNN nghiên cứu phát triển các sản phẩm, cơ chế giao dịch mới.
Trong năm 2027, VSDC dự kiến phối hợp với HNX kiểm thử nội bộ sản phẩm hợp đồng quyền chọn chỉ số, tiến tới kiểm thử với các thành viên thị trường và ngân hàng thanh toán. Đồng thời, nghiên cứu các sản phẩm phái sinh vàng, phái sinh hàng hóa, cơ chế giao dịch xuyên trưa, giao dịch khớp lệnh ngẫu nhiên không điều kiện và tài khoản giao dịch tổng (OTA).
VSDC cũng sẽ tham gia nghiên cứu quy định tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, đồng thời phối hợp chuyển toàn bộ cổ phiếu niêm yết từ HNX sang HOSE theo Thông tư số 139/2025/TT-BTC.
Ngoài ra, Tổng công ty sẽ tiếp tục nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, mở rộng cổng giao tiếp điện tử với các tổ chức đăng ký chứng khoán, nâng cấp hệ thống quản lý dịch vụ đại lý chuyển nhượng, quản trị quỹ mở và quỹ hưu trí tự nguyện.
Với lộ trình chuẩn bị công nghệ đến đầu tháng 3/2027 và mục tiêu triển khai CCP trong năm 2027, VSDC đang đứng trước giai đoạn chuyển đổi quan trọng. Việc triển khai thành công cơ chế này, cùng với nâng cấp hệ thống thanh toán và phát triển các sản phẩm mới, được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực quản trị rủi ro, mở rộng chiều sâu thị trường và củng cố sức hấp dẫn của chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn hậu nâng hạng.