Mark Vena, Giám đốc điều hành kiêm nhà phân tích tại SmartTech Research cho biết vonfram đang trở thành một trong những điểm nghẽn lớn nhất của chuỗi cung ứng toàn cầu khi nhu cầu từ quốc phòng, sản xuất, điện tử và xe điện cùng gia tăng. Cuộc khủng hoảng này cho thấy bất chấp những bước tiến của AI và công nghệ, nền kinh tế thế giới vẫn phụ thuộc lớn vào các nguyên liệu vật chất chiến lược.
Cũng như các trường hợp khác liên quan đến vật liệu đất hiếm trong những năm gần đây, Trung Quốc đóng vai trò lớn trong nút thắt chuỗi cung ứng. Trung Quốc là nhà cung cấp hàng đầu khi chi phối tới 80% lượng vonfram của thế giới, mặc dù sản lượng của nước này đang suy giảm. Trung Quốc đã siết chặt xuất khẩu vonfram vào tháng 2/2025, với lý do lo ngại về an ninh quốc gia, và tiếp tục duy trì các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ đối với kim loại này.
Theo dữ liệu mới nhất của Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), sản lượng vonfram toàn cầu đạt khoảng 81.000 tấn vào năm 2024, với Việt Nam đứng thứ hai sau Trung Quốc. Mỹ hầu như không sản xuất vonfram trong nước.
Kazakhstan và kỷ nguyên mới của khai thác vonfram
Vai trò quá lớn của Trung Quốc trên thị trường đã thu hút sự chú ý từ các nhà hoạch định chính sách của Mỹ trong nhiều năm. Năm 2022, dự luật REEShore của Mỹ được đưa ra bao gồm lệnh cấm sử dụng vonfram Trung Quốc trong thiết bị quân sự bắt đầu từ năm 2026, nhưng nó chưa bao giờ được thông qua thành luật. Dù vậy, Bộ Quốc phòng Mỹ đang triển khai các quy định mới về nguồn cung ứng, dự kiến có hiệu lực trong thời gian tới, qua đó buộc các nhà thầu quốc phòng phải tìm kiếm thêm các nguồn cung vonfram thay thế.
Trong đó, một dự án khai thác đang được thiết lập tại Kazakhstan để khai thác trữ lượng chưa được sử dụng của Cove Kaz Capital, một công ty con của công ty khai thác Cove Capital có trụ sở tại Úc.
“Ngành công nghiệp vonfram đang trải qua những điều kiện thị trường chưa từng có…Giá tăng vọt do nguồn cung khan hiếm, xuất phát từ sự sụt giảm trữ lượng vonfram toàn cầu do các cuộc xung đột gây ra”, Chủ tịch Cove Kaz Capital, Pini Althaus cho biết.
Do sản lượng vonfram của Trung Quốc suy giảm sau nhiều thập kỷ khai thác và xử lý, nước này đang thường xuyên mua quặng vonfram từ các quốc gia khác với giá cao để cung cấp cho các cơ sở chế biến của riêng mình và cho nhu cầu quốc phòng, công nghiệp và năng lượng.
Đồng thời, nhu cầu vonfram của Mỹ trong 5 đến 10 năm tới sẽ đòi hỏi nhiều mỏ vonfram mới đi vào hoạt động trên toàn cầu.
Theo Cove Kaz Capital, nhu cầu vonfram tại Mỹ có thể đạt tới 20.000 tấn/năm, chưa tính nhu cầu bổ sung cho các chương trình dự trữ chiến lược và an ninh quốc gia.
Ở quy mô đầy đủ, dự án vonfram của Cove Kaz Capital tại Kazakhstan dự kiến sẽ sản xuất 12.000 tấn/năm. Các quy định về nguồn cung của Bộ Quốc phòng Mỹ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 sẽ hạn chế việc sử dụng bột kim loại vonfram và hợp kim nặng được khai thác, tinh luyện và sản xuất tại Trung Quốc.
Sản lượng của dự án dự kiến sẽ tương đương khoảng 15% sản lượng khai thác hàng năm hiện tại trên toàn cầu, dựa trên khoảng 80.000 tấn đang được sản xuất hiện nay.
“Mục tiêu hiện tại của chúng tôi là hoàn thiện các nghiên cứu kỹ thuật và kế hoạch xây dựng mỏ và nhà máy lọc, và khởi công trong vòng 18 tháng tới”, ông Althaus cho biết.
Theo Cove Kaz Capital, các cơ quan của Mỹ đã hỗ trợ tiếp cận nguồn vonfram tại Kazakhstan từ năm 2023, cho thấy chiến lược đa dạng hóa nguồn cung khoáng sản quan trọng được triển khai xuyên suốt từ thời cựu Tổng thống Joe Biden đến Tổng thống Donald Trump. Công ty này cũng cho biết các tài sản khai thác vonfram nằm trong khuôn khổ hợp tác giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev.
Dù dự án tại Kazakhstan tiến triển ra sao, tình trạng thiếu hụt vonfram nhiều khả năng vẫn sẽ kéo dài cho đến khi các nguồn cung mới được đưa vào khai thác. Điều này đồng nghĩa những tác động từ cuộc khủng hoảng này cuối cùng sẽ lan tới nền kinh tế Mỹ và người tiêu dùng.
“Đối với hầu hết người tiêu dùng, vonfram gần như vô hình. Nhưng nó duy trì hoạt động của máy móc và công cụ giúp nền kinh tế này vận hành, vì vậy họ sẽ cảm nhận được điều đó”, Evan Mills, nhà phân tích tài chính tại công ty tư vấn Scholar Advising cho biết.
“Hiện nay các nước phương Tây đang trong giai đoạn bất ổn địa chính trị, họ cần vonfram hơn bao giờ hết, dù là để chế tạo vũ khí hay chỉ là các dụng cụ công nghiệp cơ bản. Nhưng đúng vào thời điểm đó, nhà cung cấp lớn nhất lại quyết định hạn chế xuất khẩu….Nguồn cung vonfram trên thế giới vẫn còn đáng kể, song việc tiếp cận nguồn cung từ các quốc gia sẵn sàng xuất khẩu đang trở nên ngày càng khó khăn hơn. Đây mới là mối lo ngại lớn nhất của thị trường”, ông cho biết thêm.