Dấu ấn FDI trong bối cảnh biến động toàn cầu
Theo TS.Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội VAFIE, Chủ biên Báo cáo thường niên FDI Việt Nam 2025, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam năm 2025 đạt 38,42 tỷ USD, tăng nhẹ 0,5% so với năm 2024 (38,23 tỷ USD). Đây là mức cao thứ hai trong lịch sử thu hút FDI của Việt Nam. Vốn FDI thực hiện đạt 25,35 tỷ USD, tăng 7,2% so với năm 2024 – mức giải ngân kỷ lục từ trước đến nay, phản ánh cam kết triển khai thực chất của nhà đầu tư nước ngoài.
Năm 2025 có 4.054 dự án FDI cấp mới (tăng 17,3% so với 2024); 1.495 dự án điều chỉnh vốn (giảm 16,3%) và 2.716 lượt góp vốn, mua cổ phần (giảm 4,4%). Tổng số dự án mới và điều chỉnh đều cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn, dù quy mô bình quân dự án cấp mới giảm (từ 5,8 triệu USD/dự án năm 2024 xuống 4,3 triệu USD/dự án năm 2025).
Lũy kế đến hết năm 2025, Việt Nam đã thu hút được khoảng 521 tỷ USD vốn FDI đăng ký từ hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, với khoảng 43.000 dự án còn hiệu lực, trong đó vốn thực hiện đạt trên 300 tỷ USD.
 |
TS.Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội VAFIE, Chủ biên Báo cáo thường niên FDI Việt Nam 2025 tại Lễ công bố. |
Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất, với khoảng hơn 50% tổng vốn đăng ký. Hoạt động kinh doanh bất động sản đứng thứ hai với 15–20% tổng vốn. Hoạt động chuyên môn, khoa học công nghệ; cấp nước và xử lý chất thải; bán buôn, bán lẻ cũng nằm trong nhóm ngành thu hút nhiều vốn FDI.
Dự án nổi bật nhất năm 2025 là Tổ hợp sản xuất tái chế vải polyester tại Gia Lai (nhà đầu tư Thụy Điển, vốn đăng ký 1 tỷ USD). Tiếp theo là các dự án điện tử, linh kiện từ Trung Quốc như Luxshare-ICT (300 triệu USD), Yili Việt Nam (270 triệu USD); bất động sản Singapore (295,5 triệu USD); Aeon Mall Biên Hòa (261 triệu USD, Nhật Bản). Điểm đáng chú ý là sự xuất hiện của nhiều dự án sản xuất ô tô điện và xe năng lượng mới từ Trung Quốc, điển hình là nhà máy GEL-O&J (Chery Group) tại Khu công nghiệp Hưng Phú (Nghệ An), tổng vốn giai đoạn 1 là 319 triệu USD.
31/34 tỉnh, thành phố trên cả nước có dự án FDI năm 2025. TP. Hồ Chí Minh tiếp tục dẫn đầu với hơn 7,09 tỷ USD (chiếm 18,5% tổng vốn đăng ký). Bắc Ninh đứng thứ hai với 5,69 tỷ USD (14,8%). Hà Nội vươn lên vị trí thứ ba với 4,44 tỷ USD (11,5%), từ vị trí thứ 7 năm 2024. Đồng Nai vươn lên thứ tư với 4,23 tỷ USD; Tây Ninh thứ năm với 2,92 tỷ USD; Hải Phòng thứ sáu với 2,33 tỷ USD.
10 địa phương dẫn đầu thu hút 32,8 tỷ USD (chiếm 85,4% tổng vốn đăng ký). Đáng chú ý, năm 2025 có thêm Gia Lai và Phú Thọ trong nhóm 10 địa phương đứng đầu (thay thế Nghệ An và Quảng Ninh năm 2024), cho thấy FDI đang được mở rộng về mặt địa lý, không còn chỉ tập trung ở các trung tâm truyền thống.
"Trong bối cảnh thế giới đầy bất định, đây là một kết quả có ý nghĩa rất lớn, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường đầu tư và triển vọng tăng trưởng của Việt Nam”, TS. Nguyễn Anh Tuấn đánh giá.
Theo đánh giá của lãnh đạo VAFIE, khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Khu vực này chiếm khoảng 16% vốn đầu tư toàn xã hội nhưng đóng góp khoảng 21% GDP, giữ tỷ trọng rất lớn trong xuất khẩu và tạo ra thặng dư thương mại gần 50 tỷ USD. FDI tiếp tục là một trong những trụ cột giúp ổn định kinh tế vĩ mô, mở rộng việc làm và kết nối Việt Nam sâu hơn với chuỗi giá trị toàn cầu.
Đặc biệt, lần đầu tiên kể từ năm 2021, Báo cáo đưa nội dung đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài. Theo đó. Năm 2025, tổng vốn đầu tư ra nước ngoài đạt trên 1,14 tỷ USD, phân bổ vào 36 quốc gia và vùng lãnh thổ. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang dần trưởng thành hơn, không chỉ là đối tác tiếp nhận công nghệ mà còn từng bước tham gia vào việc mở rộng không gian sản xuất, thương mại và hiện diện thương hiệu trên thị trường quốc tế.
Dự báo xu hướng FDI toàn cầu và vào Việt Nam
Dự báo năm 2026 và giai đoạn 2026–2030, Báo cáo nhận định dòng vốn FDI vào Việt Nam có thể đạt mức 38–40 tỷ USD/năm, với sự dịch chuyển rõ rệt sang các lĩnh vực "xanh" và "số". Cụ thể: Tiếp tục tăng FDI vào công nghiệp chế biến chế tạo công nghệ cao (bán dẫn, điện tử, thiết bị y tế); FDI vào năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, hydrogen xanh) tăng mạnh; Đầu tư vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và AI tại Việt Nam ngày càng nhiều; FDI từ Trung Quốc tiếp tục tăng trong bối cảnh chiến lược "China Plus One"; Khu thương mại tự do và IFC sẽ tạo ra luồng FDI tài chính mới.
Tuy nhiên, Báo cáo cũng cảnh báo các rủi ro: Thuế đối ứng của Mỹ 46% có thể làm giảm sức hút của Việt Nam với một số ngành xuất khẩu vào Mỹ; Xung đột địa chính trị (Trung Đông, Nga-Ukraine) ảnh hưởng đến giá năng lượng và chuỗi cung ứng; Cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt từ các nước trong khu vực như Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Ấn Độ; Rủi ro từ tác động của Thuế tối thiểu toàn cầu 15%.
Báo cáo này cũng đưa ra hệ thống khuyến nghị toàn diện nhằm tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, thu hút FDI thế hệ mới. Cụ thể:
Thứ nhất, Hoàn thiện thể chế và pháp luật. Khẩn trương ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành các luật mới về đầu tư, kinh doanh, đất đai, nhà ở và các luật liên quan phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp. Thống nhất cách hiểu và áp dụng pháp luật giữa các bộ, ngành, địa phương. Bổ sung hướng dẫn chi tiết về các cơ chế ưu đãi thay thế ưu đãi thuế truyền thống (bị ảnh hưởng bởi thuế tối thiểu toàn cầu), như ưu đãi bằng tiền mặt, hỗ trợ R&D, đào tạo nhân lực. Xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư hiệu quả, minh bạch.
Thứ hai, phát triển hạ tầng và logistics: Đẩy nhanh đầu tư phát triển hạ tầng giao thông (đường cao tốc, cảng biển, sân bay, đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam) nhằm giảm chi phí logistics và nâng cao tính cạnh tranh. Phát triển hạ tầng điện đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của sản xuất công nghệ cao và trung tâm dữ liệu. Đẩy nhanh triển khai Kế hoạch Điện lực 8 (PDP8), đặc biệt phần năng lượng tái tạo. Phát triển khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp thế hệ mới gắn với tiêu chuẩn xanh, số.
Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Đây là điểm nghẽn lớn nhất trong thu hút FDI công nghệ cao. Báo cáo khuyến nghị: tăng quy mô và chất lượng đào tạo kỹ sư, kỹ thuật viên trong các ngành công nghiệp bán dẫn, điện tử, AI, công nghệ thông tin; xây dựng chương trình đào tạo phối hợp giữa nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp FDI; có chính sách thu hút chuyên gia, nhân tài người Việt ở nước ngoài trở về đóng góp; tăng cường đào tạo tiếng Anh và kỹ năng số cho lực lượng lao động.
Thứ tư, phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế và Khu thương mại tự do: Triển khai nhanh chóng và hiệu quả Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng theo Nghị quyết 222/2025/QH15. Cụ thể: ban hành ngay các quy định về cơ chế hoạt động của IFC với tiêu chuẩn quốc tế; xây dựng khung pháp lý về tài chính xanh, trái phiếu xanh; cơ chế trọng tài quốc tế; tự do hóa ngoại hối trong phạm vi IFC; đẩy nhanh nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên "Thị trường mới nổi" (theo tiêu chuẩn FTSE Russell hoặc MSCI).
Về Khu thương mại tự do, cần xây dựng khuôn khổ pháp lý rõ ràng cho việc thành lập và hoạt động FTZ, kết hợp với các cảng biển, sân bay quốc tế; áp dụng cơ chế "một cửa" thực sự, thủ tục thông quan nhanh; ưu đãi thuế đặc thù trong FTZ phù hợp với quy định quốc tế.
Thứ năm, thúc đẩy liên kết FDI và doanh nghiệp trong nước: Một trong những điểm yếu dai dẳng là tỷ lệ nội địa hóa thấp và liên kết yếu giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Báo cáo khuyến nghị: xây dựng chương trình phát triển công nghiệp phụ trợ có mục tiêu, có nguồn lực; tạo cơ chế kết nối doanh nghiệp FDI với nhà cung cấp Việt Nam qua các trung tâm phát triển nhà cung cấp (Supplier Development Center); khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế để tham gia chuỗi cung ứng FDI.
Thứ sáu, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững: Trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG ngày càng được áp dụng rộng rãi và Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Báo cáo khuyến nghị: ưu tiên thu hút FDI vào năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp xanh; xây dựng thị trường carbon, cơ chế trao đổi tín chỉ carbon; hỗ trợ doanh nghiệp FDI và trong nước đáp ứng tiêu chuẩn ESG và báo cáo bền vững; phát triển tài chính xanh (green finance), trái phiếu xanh (green bonds) và phân loại xanh (green taxonomy).
Thứ bảy, xúc tiến đầu tư và ngoại giao kinh tế: Chủ động và quyết liệt xúc tiến đầu tư FDI thế hệ mới (công nghệ cao, R&D, bán dẫn, AI, năng lượng sạch). Tận dụng quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với các nước lớn (Mỹ 2023, Nhật Bản 2023, Pháp 2024...) để thu hút các tập đoàn đa quốc gia. Đẩy nhanh đàm phán và ký kết Hiệp định Thương mại đối ứng Việt Nam – Mỹ để giải quyết vấn đề thuế đối ứng 46%. Tiếp tục tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế, khai thác hiệu quả các FTA đã có.
