Chi phí vốn tiếp tục chịu áp lực
Trong báo cáo cập nhật môi trường tín nhiệm công bố ngày 13/10/2026, Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) đã điều chỉnh đánh giá về triển vọng tín nhiệm của các ngân hàng và doanh nghiệp Việt Nam theo hướng kém thuận lợi hơn so với dự báo ổn định đưa ra trong nửa đầu năm.
Dữ liệu VIS Rating tổng hợp từ 27 ngân hàng niêm yết cho thấy, trong quý II/2026, tăng trưởng tín dụng tiếp tục vượt tăng trưởng huy động tiền gửi. Chênh lệch này khiến các ngân hàng phải tăng cường cạnh tranh huy động vốn, trong khi tỷ lệ cho vay trên huy động duy trì ở mức cao.
VIS Rating dự báo lãi suất cho vay sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian tới. Điều này không chỉ làm tăng chi phí tài chính của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn vay mới, đặc biệt đối với những doanh nghiệp có tình hình tài chính yếu.
Áp lực chi phí còn đến từ môi trường kinh doanh. Giá bán lẻ nhiên liệu trong nước tăng 19-52% so với cùng kỳ, trong bối cảnh xung đột và bất ổn tiếp diễn tại Trung Đông. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 4,9% so với cùng kỳ, trong khi CPI bình quân 8 tháng đầu năm 2026 tăng 4,5%.
Giá nguyên liệu, nhiên liệu và chi phí vận tải tăng làm thu hẹp biên lợi nhuận, ảnh hưởng đến dòng tiền phục vụ nghĩa vụ trả nợ. Đồng thời, áp lực lạm phát cũng hạn chế dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ.
Trong điều kiện đó, VIS Rating nhận định hoạt động cấp tín dụng của các ngân hàng sẽ có xu hướng chọn lọc hơn. Những doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm tốt, dòng tiền ổn định và khả năng tiếp cận nhiều nguồn vốn sẽ có lợi thế, trong khi nhóm doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính có thể đối mặt với áp lực tái cấp vốn ngày càng lớn.
Trong các nhóm ngành được đánh giá, bất động sản nhà ở là lĩnh vực đối mặt với triển vọng tín nhiệm kém thuận lợi nhất, đặc biệt ở nhóm doanh nghiệp đang gặp khó khăn tài chính.
Theo số liệu Bộ Xây dựng được VIS Rating tổng hợp, số lượng giao dịch bất động sản trên toàn quốc trong quý II/2026 giảm 36% so với cùng kỳ năm trước. Cùng với đó, tỷ lệ hấp thụ căn hộ sơ cấp tại Hà Nội và TP.HCM giảm xuống 73%, so với mức 95% của năm 2025.
Sự suy yếu của hoạt động giao dịch ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền bán hàng, trong khi các doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng nghĩa vụ trả lãi vay, thanh toán trái phiếu và duy trì vốn cho các dự án đang triển khai.
VIS Rating cho rằng rủi ro tập trung ở những doanh nghiệp có dự án chậm triển khai do vướng mắc pháp lý, dòng tiền hoạt động yếu và phụ thuộc nhiều vào thị trường trái phiếu để tái cấp vốn.
Đáng chú ý, dữ liệu về trái phiếu doanh nghiệp phi ngân hàng đáo hạn trong giai đoạn từ quý III/2026 đến quý IV/2027 cho thấy áp lực thanh toán vẫn ở mức cao trong các quý tới. Theo VIS Rating, giá trị trái phiếu đáo hạn trong quý IV/2026 vào khoảng 60.000 tỷ đồng, tăng so với quý III/2026. Sang quý II/2027, lượng trái phiếu đến hạn tiếp tục ở mức trên 70.000 tỷ đồng.
Dữ liệu về cơ cấu trái phiếu đáo hạn trong 12 tháng tới cũng cho thấy nhóm bất động sản nhà ở chiếm tỷ trọng đáng kể ở nhiều thời điểm. Riêng tháng 12/2026, giá trị trái phiếu bất động sản nhà ở đến hạn khoảng 22.000 tỷ đồng trên tổng số 31.000 tỷ đồng trái phiếu đáo hạn trong tháng. Đến tháng 6/2027, giá trị trái phiếu bất động sản nhà ở đến hạn tiếp tục ở mức khoảng 22.000 tỷ đồng, trên tổng số 39.000 tỷ đồng.
Áp lực thanh khoản vì vậy có thể gia tăng đối với những doanh nghiệp chưa cải thiện được doanh số bán hàng, tiến độ bàn giao dự án và dòng tiền thu hồi từ khách hàng.
Theo VIS Rating, các doanh nghiệp từng chậm thanh toán hoặc gia hạn trái phiếu, cũng như những doanh nghiệp có quan hệ tín dụng ngân hàng hạn chế, sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn mới.
Ngân hàng phân hóa theo chất lượng tài sản
Không chỉ doanh nghiệp bất động sản, môi trường tín nhiệm kém thuận lợi cũng đặt ra những thách thức đối với hệ thống ngân hàng.
VIS Rating nhận định các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh và dư nợ cho vay lớn đối với doanh nghiệp bất động sản nhà ở sẽ chịu áp lực lớn hơn về chất lượng tài sản.
Trong bối cảnh chi phí vay cao, khả năng trả nợ của khách hàng có thể suy yếu. Đồng thời, tăng trưởng tín dụng nhanh khiến các ngân hàng phải gia tăng huy động vốn, trong khi việc phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn trên thị trường có thể làm tăng chênh lệch kỳ hạn và rủi ro tái cấp vốn.
Ngược lại, các ngân hàng quy mô lớn và ngân hàng quốc doanh được đánh giá có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ nền tảng tiền gửi vững chắc, danh mục cho vay đa dạng và tiêu chuẩn cấp tín dụng thận trọng.
Ở nhóm doanh nghiệp phi tài chính, triển vọng cũng có sự phân hóa rõ rệt giữa các ngành.
Các lĩnh vực dịch vụ dầu khí, vận hành hạ tầng và du lịch, nghỉ dưỡng nằm trong nhóm có triển vọng tín nhiệm cải thiện. Trong khi đó, ngân hàng và chứng khoán, phát triển khu công nghiệp, bán lẻ hiện đại và hàng tiêu dùng nhanh được đánh giá tương đối ổn định. Bất động sản nhà ở, ô tô và các doanh nghiệp xuất khẩu có biên lợi nhuận thấp thuộc nhóm có triển vọng suy giảm.
Một trong những yếu tố hỗ trợ nhóm doanh nghiệp hạ tầng là tiến độ giải ngân đầu tư công. Vốn đầu tư công giải ngân trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt 16,3 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà thầu xây dựng, doanh nghiệp hạ tầng và một số doanh nghiệp dịch vụ dầu khí.
Dữ liệu VIS Rating cũng cho thấy các nhà thầu xây dựng quy mô lớn ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu tốt hơn nhóm nhà thầu nhỏ. Tuy nhiên, tổ chức này lưu ý rằng tăng trưởng doanh thu chỉ thực sự hỗ trợ hồ sơ tín nhiệm khi doanh nghiệp chuyển hóa được thành dòng tiền, đặc biệt thông qua khả năng thu hồi các khoản phải thu.
Trong khi đó, các doanh nghiệp xuất khẩu quy mô nhỏ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức. Nhóm dệt may, da giày và sản phẩm gỗ chịu tác động từ nhu cầu thị trường thiếu ổn định, nguy cơ gia tăng hàng rào thuế quan từ Mỹ và chi phí năng lượng, vận tải duy trì ở mức cao.
Khả năng chuyển phần chi phí gia tăng sang khách hàng còn hạn chế, cùng với mức độ đa dạng hóa thị trường thấp, khiến nhóm doanh nghiệp này dễ bị tổn thương hơn trước các biến động bên ngoài.
Theo VIS Rating, triển vọng tín nhiệm trong 12 tháng tới có thể cải thiện nếu chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động tiền gửi được thu hẹp, chi phí vốn giảm và dòng tiền kinh doanh của doanh nghiệp phục hồi.
Đối với lĩnh vực bất động sản, việc cải thiện doanh số bán hàng, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và đẩy nhanh tiến độ bàn giao dự án sẽ là những yếu tố quan trọng giúp củng cố nguồn trả nợ.
Ngược lại, nếu chi phí hoạt động và chi phí tài chính tiếp tục gia tăng, huy động tiền gửi duy trì yếu hoặc điều kiện xuất khẩu xấu đi, rủi ro trả nợ và tái cấp vốn sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt đối với những doanh nghiệp có nền tảng tài chính yếu.