Cú sốc Indonesia và bài học cho Việt Nam
Câu chuyện đáng chú ý nhất đối với các thị trường mới nổi trong tuần qua đến từ Indonesia.
Ngày 15/10, MSCI mở tham vấn đề xuất chuyển Indonesia từ nhóm thị trường mới nổi (EM) xuống "thị trường độc lập" (standalone market), với nhận định tư cách EM "không còn phù hợp". Đây mới là đề xuất, chưa phải quyết định cuối cùng; thời hạn góp ý là 30/4/2027 và quyết định cuối cùng dự kiến trước hoặc vào 30/6/2027. Tuy nhiên, chỉ riêng thông tin này đã tạo cú sốc lớn cho thị trường, bởi trước đó vài tháng, MSCI từng cân nhắc một phương án hạ bậc nhẹ nhàng hơn, từ thị trường mới nổi xuống thị trường cận biên do những lo ngại về tính minh bạch trong vấn đề sở hữu và các hoạt động giao dịch chứng khoán tại đây.
Trong phiên 16/10, chỉ số Jakarta Composite (JCI) mở cửa giảm 8,01%, kích hoạt tạm dừng giao dịch 30 phút và đóng cửa giảm 11,57%, xuống 5.185,11 điểm. Đây là mức giảm trong ngày lớn nhất kể từ khủng hoảng năm 1998. Có tới 812 mã giảm và chỉ 11 mã tăng; nhóm ngân hàng lớn mất khoảng 13–15%.
Trong phiên đầu tuần mới 19/10, chỉ số JCI tiếp tục giảm 5% và chạm mức thấp nhất trong sáu năm qua. Tính từ đầu năm, JCI đã giảm hơn 40%, khối ngoại bán ròng khoảng 4,9 tỷ USD và đồng rupiah mất khoảng 8%. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài trên JCI cũng giảm xuống 31,4% trong quý III/2026, từ 37,2% năm 2025 và 49,2% năm 2020.
Điều đáng nói là cú sốc không chỉ đến từ một thông báo của MSCI. Trước đó, MSCI đã nhiều lần nêu quan ngại về minh bạch dữ liệu, cơ cấu sở hữu và tỷ lệ free float của Indonesia. Dù Indonesia công bố một số cải cách, MSCI cho rằng vẫn tồn tại những vấn đề về cấu trúc sở hữu, giao dịch phối hợp và hiệu quả thực thi.
| |
| Chỉ số Indonesia Sharia (ISSI) giảm 10,93% phiên 16/10/2026, đóng cửa 179,41 điểm. Nguồn: TradingView |
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Công ty Chứng khoán An Bình (ABS) đánh giá, câu chuyện của thị trường Indonesia đặc biệt đáng lưu ý đối với thị trường Việt Nam, nhất là trong bối cảnh thị trường vừa bước sang một cột mốc quan trọng.
FTSE Russell đã nâng thị trường Việt Nam lên hạng Secondary Emerging Market, có hiệu lực từ ngày 21/9/2026. Trong khi đó, tại kỳ Annual Market Classification Review ngày 23/6/2026, MSCI chưa đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi nâng hạng.
Ông Minh cho rằng Việt Nam, vẫn cần tiếp tục xử lý một số vấn đề mà MSCI quan tâm, trong đó có room ngoại ảnh hưởng đến hơn 10% thị trường, việc chưa có thị trường tiền tệ ngoài lãnh thổ, thủ tục đăng ký nhà đầu tư và cơ chế thanh toán non-prefunding mới ở dạng giải pháp tạm thời. Hệ thống CCP được kỳ vọng vận hành vào đầu năm 2027.
Từ trường hợp Indonesia, theo ông Minh, một bài học quan trọng là thực thi quan trọng không kém việc ban hành quy định.
"Indonesia đã đưa ra nhiều quy định cải cách nhưng vẫn bị MSCI đánh giá chưa có đủ bằng chứng về hiệu quả thực thi. Vì vậy, với Việt Nam, việc hoàn thiện khung pháp lý cần đi cùng những bước tiến thực tế trong minh bạch sở hữu, free float, xử lý thao túng và giao dịch phối hợp", ông Minh cho biết.
Theo ông Minh, các cổ phiếu có tỷ lệ free float thấp, sở hữu chéo hoặc room ngoại hạn chế có thể nhạy cảm hơn khi các tiêu chí được áp dụng chặt chẽ. Trong khi đó, việc nâng hạng cũng không phải câu chuyện "đạt một lần là xong"; tư cách thị trường có thể tiếp tục được xem xét nếu chất lượng vận hành và niềm tin nhà đầu tư suy giảm.
Dòng vốn ngoại sẽ tiếp tục là biến số đáng theo dõi
Một trong những bài học lớn từ Indonesia, theo chuyên gia ABS là mức độ phụ thuộc vào dòng vốn ngoại có thể khuếch đại biến động khi thị trường xuất hiện cú sốc về xếp hạng.
Khi niềm tin suy giảm, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng có thể kéo theo giá cổ phiếu giảm, đồng nội tệ mất giá và tiếp tục kích hoạt thêm áp lực rút vốn. Với Indonesia, vòng xoáy này đã khiến các cổ phiếu ngân hàng lớn – nhóm thường được xem là đại diện cho thị trường – chịu áp lực mạnh.
Đối với Việt Nam, việc đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư và củng cố lực lượng nhà đầu tư trong nước sẽ giúp giảm mức độ phụ thuộc vào dòng vốn ngoại. Đồng thời, tiến độ hoàn thiện hạ tầng thị trường, cơ chế non-prefunding, CCP, room ngoại và chất lượng công bố thông tin sẽ tiếp tục được theo dõi trong các kỳ đánh giá tiếp theo của MSCI.
Ông Minh nhận định, ở thời điểm hiện tại, bức tranh thị trường quốc tế chưa phát tín hiệu đảo chiều rõ ràng. Dòng tiền đang rời các kênh trú ẩn và quay lại cổ phiếu; lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục là điểm tựa; mùa vụ quý IV và hoạt động mua lại cổ phiếu có thể hỗ trợ thị trường trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, dòng tiền đang có sự chọn lọc. Nhóm công nghệ và bán dẫn chịu áp lực, trong khi mức độ tập trung vào cổ phiếu AI, định giá cao, tỷ trọng cổ phiếu của nhà đầu tư ở mức kỷ lục và các tín hiệu từ thị trường tín dụng đang tạo ra rủi ro nền đáng kể.
Với Việt Nam, theo ông Nguyễn Thế Minh, câu chuyện nâng hạng vẫn là động lực dài hạn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng thị trường. Sau khi FTSE Russell chính thức nâng hạng, các bước cải thiện tiếp theo sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc thu hút dòng vốn quốc tế, đặc biệt khi MSCI vẫn chưa đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi.
Ông Minh khuyến nghị, trong ngắn hạn, nhà đầu tư cần theo dõi sát lợi suất trái phiếu Mỹ, chính sách của Fed, diễn biến nhóm bán dẫn, dòng vốn vào các thị trường mới nổi và tiến độ cải thiện hạ tầng thị trường Việt Nam.
Chuyên gia ABS cho rằng trạng thái phù hợp hiện nay là "lạc quan thực dụng": vẫn nghiêng về xu hướng tăng nhưng cần chuẩn bị cho kịch bản phòng thủ và đa dạng hóa nếu xuất hiện chất xúc tác khiến thị trường đảo chiều.