Vào cuối tháng 1, MSCI sẽ quyết định về việc liệu có nên siết chặt định nghĩa về về “free float” - tức số lượng cổ phiếu có sẵn để giao dịch và là yếu tố then chốt trong việc xác định tỷ trọng của một cổ phiếu -sau khi tham khảo ý kiến từ ngành. Bất kỳ thay đổi nào được phê duyệt sẽ có hiệu lực trong kỳ rà soát tháng 5 của MSCI.
Nếu MSCI phát hiện rằng các công ty ở Indonesia - vốn đã có tỷ lệ free float trung bình nhỏ nhất ở châu Á - thực tế có lượng cổ phiếu sẵn sàng để giao dịch còn ít hơn so với báo cáo, thì các quỹ đầu tư thụ động sẽ buộc phải bán ra các vị thế hiện có. Quyết định này sẽ là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đối với thị trường chứng khoán vốn hóa 971 tỷ USD của quốc gia này trong nhiều năm, với những tác động đến dòng vốn và nhận thức của nhà đầu tư.
“Thử thách này đóng vai trò là một thử nghiệm quan trọng đối với chương trình cải cách thị trường vốn của đất nước, nhấn mạnh những cải thiện về quản trị doanh nghiệp cần thiết để mở khóa sự tham gia quốc tế lớn hơn và dòng vốn đầu tư dài hạn”, Gary Tan, nhà quản lý danh mục đầu tư tại Allspring Global Investments cho biết.
Dòng vốn chảy ra có thể gây ra tác động tiêu cực nhất đến các công ty lớn nhất của quốc gia và khu vực. Hơn nữa, bất kỳ động thái rút vốn nào từ thị trường chứng khoán Indonesia cũng sẽ gây áp lực lên đồng rupiah, vốn đã ở gần mức thấp kỷ lục trong bối cảnh dòng vốn nước ngoài chảy ra mạnh từ thị trường trái phiếu. Các nhà đầu tư vẫn lo ngại về cam kết của chính phủ trong việc giữ thâm hụt ngân sách trong giới hạn pháp luật và bảo vệ sự độc lập của ngân hàng trung ương.
Trong lĩnh vực biên soạn chỉ số, free float là thước đo tương đối ít được chú ý nhưng lại rất quan trọng. Các nhà cung cấp chỉ số như MSCI và FTSE Russell dựa vào yếu tố này để đánh giá mức độ dễ dàng mà nhà đầu tư có thể mua một cổ phiếu, điều này có nghĩa càng có nhiều cổ phiếu sẵn sàng để giao dịch thì tỷ trọng tiềm năng trong chỉ số càng cao. Khi tỷ lệ free float thấp, cổ phiếu có thể trở thành những gì mà nhà phân tích Nirgunan Tiruchelvam của Aletheia Capital gọi là “những món đồ trong viện bảo tàng: bạn có thể nhìn nhưng không thể mua đủ”.
Tỷ lệ free float thấp đã trở thành một điểm nóng ở Indonesia, khi nhiều cổ phiếu thành viên lớn nhất của chỉ số Jakarta Composite Index được giao dịch rất ít và bị kiểm soát bởi một số ít cá nhân giàu có. Các nhà đầu tư cho rằng những cổ phiếu biến động này làm bóp méo chỉ số, che giấu hiệu suất thực sự của thị trường và làm gia tăng nguy cơ bị thao túng.
Hơn 200 cổ phiếu trong chỉ số Jakarta Composite Index có tỷ lệ free float dưới 15%
Dữ liệu của Bloomberg cho thấy chỉ số chuẩn của Indonesia có tỷ lệ free float trung bình thấp nhất trong số các chỉ số lớn ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Công ty chứng khoán PT Samuel Sekuritas Indonesia nằm trong số nhiều đơn vị dự báo sẽ có khoảng 2 tỷ USD dòng vốn thụ động nước ngoài rút ra nếu quy định của MSCI được áp dụng.
Sự lệch pha đã trở nên rõ ràng trong năm ngoái khi chỉ số Jakarta Composite Index vượt trội hơn chỉ số MSCI Indonesia với biên độ lớn nhất từ trước đến nay. Với quá nhiều cổ phiếu thành phần của Jakarta Composite Index được giao dịch với thanh khoản thấp, các nhà quản lý quỹ cho rằng chỉ số này gần như không thể theo dõi được, buộc họ phải chuyển sang chỉ số MSCI Indonesia chặt chẽ hơn.
 |
Chỉ số Jakarta Composite Index ghi nhận mức tăng vượt trội so với chỉ số MSCI Indonesia |
Các nhà phân tích cho rằng việc giảm tỷ lệ free float và hạ tỷ trọng đối với các công ty Indonesia nhiều khả năng sẽ chỉ làm gia tăng sự lệch pha thay vì thu hẹp nó. Tuy nhiên, MSCI cho biết những thay đổi tiềm năng này mang lại tính minh bạch bổ sung có thể giúp giải quyết những thiếu hụt thông tin.
Về lý thuyết, cách tính free float rất đơn giản: đó là tổng số cổ phiếu trừ đi phần do các nhà đầu tư chiến lược nắm giữ, chẳng hạn như chính phủ hoặc các cổ đông sáng lập. Tuy nhiên, trên thực tế, các mối quan hệ kinh doanh phức tạp và thiếu minh bạch ở Indonesia khiến việc xác định các cổ đông chiến lược trở nên khó khăn, đây cũng là một mối lo ngại mà MSCI đã nêu trong tài liệu tham vấn hồi tháng 9.
Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia hiện yêu cầu các công ty phải công khai các cổ đông sở hữu hơn 5% cổ phần của công ty. MSCI cho biết Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Indonesia có thể xác định loại hình cổ đông đối với các cổ phiếu được giao dịch điện tử, bao gồm cả những cổ đông nắm giữ dưới 5%, từ đó mang lại bức tranh rõ ràng hơn về tỷ lệ free float thực sự.
Một đề xuất của MSCI sẽ dựa trên con số thấp hơn từ các hồ sơ công khai hoặc bộ dữ liệu mới để xác định tỷ lệ cổ phiếu lưu hành tự do. Theo dự báo của MSCI, điều này sẽ làm giảm vốn hóa thị trường cổ phiếu lưu hành tự do của 15 cổ phiếu trong chỉ số, dẫn đến dòng vốn chảy ra.
Các cơ quan quản lý đã tìm cách xoa dịu lo ngại bằng kế hoạch nâng mức free float tối thiểu lên 10%-15% từ mức hiện tại là 7,5%, với mục tiêu dài hạn là 25% mặc dù chưa có thời gian biểu cụ thể. Con số này tương đương với quy định 25% của Hồng Kông (Trung Quốc) và Ấn Độ, cũng như mức 15% của Thái Lan.
Điều này hoàn toàn là một thách thức. Một quy định về thuế miễn cho cá nhân và doanh nghiệp khỏi thuế thu nhập nếu họ tái đầu tư cổ tức trong ít nhất ba năm đã khuyến khích việc nắm giữ cổ phần nhiều hơn bởi các công ty, chính xác là loại hình mà MSCI muốn loại trừ khỏi phép tính free float vì nó che giấu lượng cổ phiếu thực sự nằm trong tay công chúng.
Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội cũng có thể là một yếu tố trong tính toán. “Với tiềm năng tăng trưởng dài hạn của cổ phiếu Indonesia, chúng quá hấp dẫn đối với nhà cung cấp chỉ số để tiếp tục giảm tỷ trọng”, Dimas Yusuf, giám đốc đầu tư tại PT Sucorinvest Asset Management cho biết.
Cơ quan quản lý tài chính Indonesia cũng đang chuẩn bị các quy định chặt chẽ hơn đối với việc niêm yết của các công ty nhỏ, mặc dù sàn giao dịch cảnh báo rằng thị trường vẫn cần nhiều thanh khoản hơn để hấp thụ cổ phiếu mới khi các công ty tăng số lượng cổ phiếu có sẵn để giao dịch.
Tuy nhiên, Christopher Andre Benas, trưởng bộ phận nghiên cứu tại PT BCA Sekuritas lưu ý rằng thanh khoản đó cuối cùng có thể không thành hiện thực vì các nhà đầu tư tổ chức sẽ vẫn chọn lọc trong khi các nhà đầu tư cá nhân lại thiếu tiền mặt để hấp thụ phần còn lại.
