Sáng 3/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang thừa ủy quyền của Thủ tướng, thay mặt Chính phủ đã báo cáo tóm tắt hồ sơ dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Bộ trưởng nêu rõ sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng; đồng thời tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp.
Dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều. Chương I quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Nghị quyết quy định các nguyên tắc cốt lõi: Khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; Khoan hồng, giảm nhẹ đối với các hành vi vi phạm vì lợi ích chung; Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng; Xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng Nghị quyết để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Chương II quy định về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Quy định 4 nhóm chính sách xử lý hình sự: Không truy cứu trách nhiệm hình sự; Loại trừ trách nhiệm hình sự; Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; và Miễn trách nhiệm hình sự. Đồng thời, quy định rõ trình tự, thủ tục tố tụng, thi hành án và xử lý kỷ luật tương ứng.
Chương III quy định về hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện. Nghị quyết dự kiến có hiệu lực thực hiện trong 3 năm.
Thẩm tra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết.
Về không truy cứu trách nhiệm hình sự, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cho biết đa số ý kiến tại cơ quan thẩm tra tán thành áp dụng đối với trường hợp không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và có hiệu quả kinh tế - xã hội, không còn khiếu nại, tố cáo, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả. Tuy nhiên, đề nghị cân nhắc điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm” để tránh thu hẹp chính sách khoan hồng và bảo đảm áp dụng thống nhất đối với các vi phạm tương tự.
Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, theo cơ quan thẩm tra đây là chính sách mới nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ đối tượng là người “gây thiệt hại” hay “gặp thiệt hại”; rà soát mối quan hệ với quy định của Bộ luật Hình sự về rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới; đồng thời, cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng, bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.
Về tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù và xử lý kỷ luật, đa số ý kiến tại cơ quan thẩm tra tán thành các cơ chế hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt và xóa án tích. Tuy nhiên, cần xác định rõ loại hình phạt được áp dụng; lượng hóa tỷ lệ khắc phục hậu quả tối thiểu; quy định điều kiện đối với người tiếp tục khắc phục hậu quả trong quá trình thi hành án; rà soát thuật ngữ để thống nhất với Bộ luật Hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự.
Đối với miễn trách nhiệm hình sự, việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng nhưng cũng cần xem xét đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân, khả năng tái phạm và các yếu tố khác, tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm hình sự, làm giảm tính răn đe và ảnh hưởng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật, Chủ nhiệm Ủy ban thẩm tra Phan Văn Mãi lưu ý.