Chánh án TAND Tối cao Trương Hòa Bình, Bộ trưởng Bộ Công an Trần Đại Quang đã tham gia trả lời làm rõ thêm một số vấn đề có tính chất liên ngành.
Các câu hỏi chất vấn của đại biểu tập trung vào các vấn đề kết quả kiểm sát đối với công tác điều tra, truy tố, xét xử và cả thi hành án. Giải trình của Viện trưởng Viện KSND Tối cao đã 2 lần bị Chủ tịch Quốc hội nhắc nhở là hơi dài, tuy vậy, tổng kết phiên chất vấn, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, tuy dài nhưng cần thiết để làm rõ các vấn đề cử tri quan tâm.
Nhiều vụ vỡ tín dụng gần đây mới chỉ được xử lý dân sự, do chưa đủ yếu tố cấu thành tội hình sự
Làm tín dụng “đen” có thể chịu trách nhiệm hình sự
Đại biểu Trương Thái Hiền, Chánh án TAND tỉnh Kiên Giang xới lên vấn đề tín dụng “đen”, vốn đang thu hút sự chú ý của dư luận bởi nhiều vụ vỡ tín dụng lớn gần đây. Theo đại biểu này, trong hoạt động kinh doanh, giao dịch vay mượn diễn ra phức tạp và có một bộ phận lợi dụng sơ hở của pháp luật, vay rồi chiếm dụng tiền tỷ của người khác. Nhưng đương sự không chiếm đoạt, không trốn và không sử dụng đồng tiền trái mục đích thì chỉ có thể xử lý dân sự (không đủ yếu tố cấu thành tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo điều 140 Bộ luật Hình sự), mà xử lý dân sự thì không đủ răn đe, người dân không thu hồi được tài sản. Dù vấn đề này liên quan đến nhiều cơ quan tư pháp, nhưng đại biểu Hiền đặt câu hỏi Viện trưởng Nguyễn Hòa Bình có suy nghĩ và đề nghị gì với Quốc hội để sửa đổi, bổ sung điều luật quy định tội danh này.
Ông Nguyễn Hòa Bình bắt đầu giải trình nội dung này bằng nhận xét “đã có một thời các cơ quan tư pháp bị phê bình là hình sự hóa dân sự, bây giờ làm một hồi thì có vẻ như chúng ta đang dân sự hóa hình sự”. Tuy vậy, Viện trưởng Bình thừa nhận, sau khi đi kiểm tra ở Tây Ninh, phát hiện tình hình vay nặng lãi, vay qua đầu nậu của người nghèo, thế chấp, làm hợp đồng bán nhà, ruộng… rất phổ biến, đẩy người dân vào tình cảnh mất nhà, mất ruộng. Do đó, ông Bình đồng tình cần sửa đổi điều luật này để bảo vệ người dân, tránh tình trạng hạn chế của luật pháp đẩy người dân vào chỗ mất nhà, mất ruộng.
Án không rõ ràng, án không được thi hành
Những chất vấn của các đại biểu về khâu thi hành án cho thấy, có số lượng không nhỏ án tuyên không rõ ràng dẫn đến không thi hành án được, nhưng ngay cả án tuyên rõ ràng cũng không thực thi được nốt. Đại biểu Bùi Văn Xuyền phản ánh, trong thực tiễn, việc tổ chức thi hành án dân sự gặp nhiều khó khăn, đương sự chống đối rất quyết liệt và công khai. Tuy nhiên, chưa thấy đề cập việc xem xét trách nhiệm của đương sự. Việc điều tra, khởi tố, truy tố, đưa ra xét xử những hành vi không chấp hành bản án theo quy định Luật Hình sự còn hạn chế và hầu như chưa thực hiện được.
Viện trưởng Nguyễn Hòa Bình cho biết, số lượng án hình sự tuyên không rõ thì có mức độ, chủ yếu là án dân sự, Viện KSND Tối cao đã chỉ đạo kiểm sát chặt chẽ quá trình xét xử và quá trình gửi bản án để thực thi. Án không rõ, Viện đều có kháng nghị, đề nghị Tòa án xem xét lại. Tổng thể, sẽ đánh giá tình hình và phối hợp với Tòa để có văn bản hướng dẫn thống nhất.
“Kiểm sát viên tham gia phiên tòa mà kiểm sát không đầy đủ, để Tòa án tuyên những bản án khó thực thi thì việc này thuộc về trách nhiệm của kiểm sát viên”, Viện trưởng Nguyễn Hòa Bình nói.
Án tuyên không rõ ràng, trách nhiệm đặt nặng lên ngành Tòa án, Chánh án TAND Tối cao Trương Hòa Bình thừa nhận và giải trình, thống kê của Bộ Tư pháp cho thấy, trong năm 2011 và năm 2012, số bản án tuyên không rõ ràng là trên 1.000 so với tổng số vài trăm ngàn vụ án xét xử. 6 tháng đầu năm nay, có 79 bản án tuyên không rõ, con số không lớn lắm. Trong đó, 72 vụ tòa án đã giải thích và tiến hành thi hành án được. Còn lại 7 vụ thì có kháng nghị.
Để giải quyết, Chánh án đã có văn bản yêu cầu toà án các cấp phối hợp với Viện kiểm sát và cơ quan thi hành án phân loại, án tuyên không rõ nhưng có thể giải thích được thì giải thích rõ để thi hành. Án không thể thi hành được thì kiến nghị, kháng nghị để giải quyết lại. Án tuyên rõ rồi, nhưng chưa thi hành thì cả 3 cơ quan đều phải có trách nhiệm.
Án kéo dài: cần giới hạn thời gian giám định
Các đại biểu Lê Đình Khanh (Hải Dương), Đào Thị Xuân Lan (Hưng Yên) đều nêu tình trạng án kéo dài, xử đi, xử lại nhiều năm không dứt điểm được và yêu cầu Viện trưởng Nguyễn Hòa Bình cho biết có giải pháp gì để hạn chế tình trạng này.
Nguyên nhân, theo Viện trưởng Bình giải trình, về chủ quan là do chất lượng điều tra, truy tố, xét xử chưa cao. Khắc phục bằng các giải pháp cán bộ, kiểm sát án, thực hiện các quy trình của tố tụng, các quy định của tố tụng. Về khách quan, một số vụ án, đặc biệt án dân sự, phán quyết của Tòa án là phán quyết đúng sai nên không thể đáp ứng được đòi hỏi của các bên. Bên nào thua chắc chắn sẽ đề nghị kháng nghị, kháng cáo, khiếu kiện. Do đó, án kéo dài.
Ngoài ra, luật khống chế thời hạn rất chặt chẽ ở giai đoạn điều tra và truy tố án ở hai giai đoạn này được chấp hành rất nghiêm chỉnh, nhưng ở giai đoạn xét xử không được quy định. Dẫn đến việc hồ sơ vụ án bị trả đi trả lại. Về luật thì không sai nhưng kéo dài quá thì cũng không nên.
Cũng liên quan đến tình trạng án kinh tế, tham nhũng kéo dài, bên cạnh các nguyên nhân như đối tượng xóa dấu vết, chứng cứ, án có yếu tố nước ngoài cùng nhiều vấn đề chưa được cụ thể hóa, theo Bộ trưởng Bộ Công an Trần Đại Quang, còn do một nguyên nhân quan trọng là luật không quy định thời hạn giám định. Nhiều vụ án hết thời gian điều tra, nhưng chưa có kết quả giám định, cho nên cũng chưa thể kết thúc vụ án được. Việc giám định các tài liệu như kế toán, kiểm toán, giám định các lĩnh vực chuyên ngành như xây dựng, tài chính... thường kéo dài và phải chi phí một khoản kinh phí khá lớn. Một số cơ quan trưng cầu giám định cũng có biểu hiện né tránh thực hiện việc giám định các vụ án này.
Để khắc phục tình trạng, cả Viện trưởng Nguyễn Hòa Bình và Bộ trưởng Trần Đại Quang đều cho biết, đã phối hợp liên ngành Viện, Tòa, Công an để đẩy nhanh tiến độ điều tra xét xử. Ví dụ như đưa ra hướng dẫn xác định thế nào là ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng để vận dụng.
Tuy nhiên, căn bản nhất vẫn là phải sửa đổi Luật Tố tụng hình sự, quy định thời gian giám định, có thể áp dụng nguyên tắc suy đoán vô tội, đến một thời hạn nào đó mà không thể chứng minh được tội phạm thì phải tuyên vô tội. Như vậy, chắc chắn tỷ lệ án bị kéo dài sẽ được khắc phục.
| 21% các vụ án hình sự có sự tham gia của luật sư, như vậy 79% vụ án còn lại không có môi trường tranh tụng. Trong 21% vụ án có tranh tụng thì một nửa là luật sư chỉ định. Luật sư chỉ định theo yêu cầu của luật cũng có vấn đề là chất lượng của luật sư.
Từ năm 2010, cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao được giao điều tra các vụ án vi phạm trong hoạt động tư pháp, do cán bộ tư pháp gây ra. Số lượng vụ án tăng dần qua các năm, có năm tăng 200%, trong đó, 62% số vụ và 54% số bị can phạm tội tham nhũng với các tội danh khác nhau. Như vậy, hoạt động của cơ quan điều tra rất có hiệu quả.
6 tháng đầu năm 2013, ngành công an đã tiếp nhận 56.186 tin báo tố giác của các tổ chức, cá nhân về tội phạm và tất cả các tin báo tố giác chúng tôi đều đã xử lý. Hiện nay đã xác minh, kết luận được 46.321 tin tố giác, đạt 82,5%, trong đó có 43.570 tin báo tố giác có thông tin, có hành vi dấu hiệu vi phạm pháp luật. Còn 9.865 tin báo đang xác minh và kết luận.
|
