Doanh nghiệp có vốn Nhà nước được xác định giữ vai trò then chốt, mang tính quyết định đối với việc hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao và bền vững. Ảnh: P.V
Kết quả quý I khả quan, dù không dễ dàng”
“Tốc độ tăng doanh thu, lợi nhuận trong quý I/2026 của Tập đoàn VNPT so với cùng kỳ năm trước khá tích cực”, ông Tô Dũng Thái, Chủ tịch HĐTV Tập đoàn báo cáo tại Hội nghị Đánh giá công tác quý I/2026 và phương hướng, nhiệm vụ thời gian tới của các doanh nghiệp do Bộ Tài chính là cơ quan đại diện chủ sở hữu. Con số ghi nhận ước khoảng 23-25%, tương đương với tốc độ tăng trung bình quý I của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.
Tuy nhiên, tốc độ tăng đầu tư lại không như kỳ vọng. “Dù mức tăng vẫn đạt 24%, nhưng thấp hơn cùng kỳ năm trước”, ông Thái báo cáo.
Thông thường, VNPT tập trung giải ngân vốn đầu tư vào quý I, để có sản phẩm ngay trong năm. Tuy nhiên, ông Thái cho biết, giá cả thiết bị vật tư ngành điện tử, viễn thông, chuyển đổi số và AI tăng rất cao.
“Thị trường thế giới trong lĩnh vực này đã tăng từ cuối năm ngoái. Chip tăng, cáp quang tăng... Chi phí một số dự án đã tăng gấp đôi kể từ khi phê duyệt chủ trương đầu tư đến khi thương thảo với nhà cung cấp”, ông Thái nói.
Cộng thêm những tác động bất lợi và khó lường do xung đột ở khu vực Trung Đông, việc xây dựng kịch bản của các quý tiếp theo của doanh nghiệp trở nên thách thức.
Bài toán khó này không của riêng VNPT. Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Công nghiệp cao su Việt Nam Trần Công Kha cho biết đang chậm lại kế hoạch đấu thầu phân bón, chờ thị trường ổn định, đồng thời siết chặt việc kiểm soát chi phí. Mục tiêu trước mắt là chi phí đầu vào năm 2026 không vượt quá 10% so với kế hoạch đã được thông qua.
Tổng công ty Lương thực miền Bắc (Vinafood 1) cũng chấp nhận tăng 30-35% chi phí vận chuyển để đảm bảo tiến độ giao hàng cho các đối tác tại châu Phi - thị trường chiến lược của doanh nghiệp.
Ngay cả Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) - những tưởng được lợi khi giá logistics tăng cao, song ông Nguyễn Cảnh Tĩnh, Chủ tịch HĐTV VIMC cho rằng, tình huống lần này không giống như thời Covid.
“Khi Covid, lưu thông đứt gãy, nhưng nhu cầu hàng hóa tăng. Hiện tại, chi phí tăng do giá xăng dầu biến động lớn, song hàng hóa lại không dồi dào...”, ông Tĩnh lý giải.
Dù vậy, 2 tháng đầu năm suôn sẻ vẫn mang lại một quý khá khả quan với VIMC cũng như nhiều doanh nghiệp thuộc Bộ Tài chính.
Theo báo cáo tổng hợp, các doanh nghiệp cơ bản duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh ổn định, bám sát kế hoạch và mục tiêu đề ra; chỉ tiêu tài chính chủ yếu đạt và tiệm cận kế hoạch, trong đó một số chỉ tiêu ghi nhận kết quả tích cực. Tuy nhiên, một số lĩnh vực như than, đường sắt, một số sản phẩm công nghiệp và nông nghiệp còn gặp khó khăn, sản lượng đạt thấp hơn so với cùng kỳ hoặc tiến độ kế hoạch...
Vai trò của doanh nghiệp nhà nước không chỉ là tăng trưởng cao
Cuộc làm việc giữa Bộ trưởng Bộ Tài chính với lãnh đạo các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước thuộc Bộ cuối tuần trước có ý nghĩa lớn hơn một phiên đánh giá quý.
“Các tập đoàn, tổng công ty cần rà soát lại các chỉ tiêu kế hoạch năm 2026, hoàn tất ngay trong quý I. Với định hướng của Tổng Bí thư và Thủ tướng Chính phủ, doanh nghiệp nhà nước phải đóng góp tích cực vào nỗ lực chung, do đó cần mạnh dạn điều chỉnh kế hoạch, phấn đấu đạt mức tăng trưởng từ hai con số trở lên”, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.
Nửa năm trước, đầu quý II/2025, một cuộc làm việc tương tự cũng đã diễn ra. Khi đó, mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 của cả nước được điều chỉnh lên 8,3 - 8,5%, kéo theo việc điều chỉnh kế hoạch sản xuất - kinh doanh của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước trong các tháng cuối năm. Khi đó, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cũng khẳng định không có doanh nghiệp nào đứng ngoài nhiệm vụ đóng góp vào tăng trưởng chung. Dù không ít lãnh đạo doanh nghiệp tỏ ra thận trọng, các đơn vị đều nhận trách nhiệm, nâng mục tiêu tăng trưởng lên trên 10%, thay vì mức 8-9% ban đầu.
Thực tế, mục tiêu cao đã thúc đẩy cách làm, tư duy mới, đột phá. Nhiều giải pháp chính sách đã được thực hiện rất nhanh, trực diện, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ, thúc đẩy tiến độ các dự án đầu tư, kinh doanh.
Kết quả, cả nền kinh tế cũng như các doanh nghiệp đã về đích với nỗ lực vô cùng lớn. Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) với tổng doanh thu ước đạt 13.408 tỷ đồng, vượt 12% kế hoạch năm và tăng 30% so với năm 2024. Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) lập kỷ lục về tổng doanh thu năm thứ 5 liên tiếp...
Nhìn lại, tổng doanh thu hợp nhất năm 2025 của các tập đoàn, tổng công ty thuộc Bộ Tài chính đạt 1,6 triệu tỷ đồng, bằng 107,4% kế hoạch năm; lợi nhuận trước thuế đạt 117.000 tỷ đồng, bằng 219% kế hoạch năm; nộp ngân sách 133.000 tỷ đồng, bằng 117% kế hoạch năm...
Nhưng lần này, bài toán tăng trưởng khó hơn rất nhiều.
Đây là năm đầu tiên thực hiện Kế hoạch Phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu vừa đạt tốc độ tăng trưởng hai con số, vừa bảo đảm tính bền vững. Đồng thời, các mục tiêu dài hạn của đất nước đến năm 2030 và năm 2045 cũng đặt ra yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài.
Nhưng tình hình thế giới đang diễn biến rất phức tạp, khó lường và đặt ra áp lực lớn đối với nền kinh tế.
“Thông điệp của Đảng và Nhà nước là kiên định, không lùi bước trước các mục tiêu đã đề ra, trong đó doanh nghiệp có vốn Nhà nước được xác định giữ vai trò then chốt, mang tính quyết định đối với việc hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.
Song, đó mới là một phần nhiệm vụ được giao cho khu vực doanh nghiệp nhà nước.
Nghị quyết 79-NQ/TW đã xác định rõ vai trò dẫn dắt của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước quy mô lớn trong các lĩnh vực then chốt, như năng lượng, vận tải - logistics, tài chính - ngân hàng, khoa học - công nghệ, hạ tầng số, khai thác và chế biến khoáng sản chiến lược, hóa chất, vật liệu xây dựng, nông - lâm nghiệp... Cùng với đó là hàng loạt cơ chế, chính sách mới nhằm tạo động lực cho khu vực này, từ việc tăng quy mô vốn điều lệ, nâng tỷ lệ lợi nhuận để lại, đến khuyến khích đầu tư vào công nghệ, đổi mới sáng tạo, liên kết chuỗi giá trị và hình thành các doanh nghiệp dẫn dắt.
Chưa bao giờ cơ chế, chính sách dành cho vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước rõ ràng, tập trung như vậy. Cũng chưa bao giờ nguồn lực dành cho phát triển các ngành, sản phẩm chiến lược lại lớn như vậy.
Như vậy, các kế hoạch sản xuất - kinh doanh sẽ không chỉ để phục vụ mục tiêu tăng trưởng một vài năm của doanh nghiệp. Vấn đề là, theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng, các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt cơ hội, xác định các lĩnh vực có thể đóng góp cho quốc gia.
Cũng có nghĩa, kế hoạch của các tập đoàn, tổng công ty không thể thiếu vai trò của doanh nghiệp dẫn đầu ngành, lĩnh vực, có sản phẩm thuộc danh mục sản phẩm, công nghệ chủ lực... Thậm chí, PVN và một số tập đoàn sẽ chuẩn bị hành trang để lọt vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới vào năm 2030, số còn lại hướng tới Top 500 doanh nghiệp Đông Nam Á…
Khó khăn còn không nhỏ
Trong báo cáo tổng hợp ý kiến của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước của Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), phần tồn tại, vướng mắc khá dày. Điều này cũng có nghĩa, mục tiêu tăng trưởng cũng như các nỗ lực hiện thực hóa vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp thực sự thách thức.
Có thể nhắc tới việc triển khai các quy định mới của Luật số 68/2025/QH15 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành còn gặp khó khăn, trong khi khối lượng các nhiệm vụ phải hoàn thành trong những tháng đầu năm 2026 là khá lớn. Theo báo cáo, một số văn bản cần ban hành sớm như Quyết định thay thế Quyết định số 22/2021/QĐ-TTg (về Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn nhà nước thực hiện chuyển đổi sở hữu, sắp xếp lại, thoái vốn giai đoạn 2021-2025), cơ chế quản lý và thực hiện quyền của đại diện vốn nhà nước, quy chế kiểm soát viên, hướng dẫn về công tác kiểm tra, giám sát.
Công tác tiếp cận, bố trí và triển khai nguồn vốn đầu tư trong một số trường hợp còn gặp hạn chế, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện chương trình, dự án, đặc biệt là các dự án trong lĩnh vực năng lượng và hạ tầng giao thông. Ví dụ như VIMC có nhu cầu tăng vốn chủ sở hữu để triển khai các dự án giai đoạn 2026-2030, nhưng chưa được phê duyệt; các doanh nghiệp vận tải biển chưa tiếp cận được cơ chế vay vốn ưu đãi và tín dụng xanh. PVN gặp vướng mắc trong việc phê duyệt, điều chỉnh các dự án đầu tư ra nước ngoài do thủ tục kéo dài.
Việc xử lý đất đai, tài sản, thoái vốn và cơ cấu lại doanh nghiệp vẫn còn vướng mắc do quy định cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện và hướng dẫn cụ thể hơn, cụ thể: chưa triển khai thoái vốn do thiếu cơ sở pháp lý, chưa hoàn thành quyết toán vốn nhà nước, các nghĩa vụ tài chính chưa được xử lý từ giai đoạn trước; khó khăn trong xử lý tài sản, các khoản nợ, dự án tồn đọng kéo dài...
Rõ ràng, tăng trưởng 2 con số ở đúng vị trí dẫn dắt của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước không phải là bài toán riêng của doanh nghiệp, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào tốc độ hoàn thiện thể chế và năng lực tháo gỡ điểm nghẽn trong thực thi chính sách.
