Tiền lệ nguy hiểm

Hai ngày 03 và 04/05/2007 chứng kiến một sự kiện có thể nói là chưa từng có trong lịch sử giao dịch của chứng chỉ quỹ VF1, chứng chỉ VF1 bị nhà đầu tư “bán đổ bán tháo” tại giá sàn với khối lượng lớn. Ngày 2/5, Quỹ Đầu tư Chứng khoán Việt Nam (VF1) thông báo đến nhà đầu tư về việc điều chỉnh giảm giá phát hành từ 33.164 đồng/đơn vị quỹ xuống 23.700 đồng/đơn vị quỹ với lý do là để bảo đảm thành công cho đợt phát hành nhằm tăng vốn điều lệ của Quỹ. Thị trường ngay lập tức phản ứng. Ngày 3/5, hơn 1 triệu chứng chỉ quỹ còn dư bán tại giá sàn ở phiên 3. Đến ngày 4/5, con số dư bán tại giá sàn của phiên 3 là hơn 4 triệu chứng chỉ quỹ, gấp 4 lần phiên 3 ngày hôm trước. Rõ ràng là nhà đầu tư đã mất niềm tin nghiêm trọng khi đầu tư vào chứng chỉ Quỹ VF1

VF1 là quỹ đầu tư đóng. Lấy chuẩn mực của Sở giao dịch NYSE, Euronext thì quỹ đóng (closed-ended fund) là một loại hình quỹ đầu tư hỗ tương (mutual fund), chứng chỉ quỹ đầu tư có thể được niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán, có thể được chuyển nhượng mua và bán như những cổ phiếu bình thường khác. Loại hình quỹ này không chấp nhận việc tăng vốn mới từ các nhà đầu tư, chỉ cho phép tái đầu tư trên khoản lợi nhuận sinh ra từ danh mục đầu tư hiện tại. Một đặc điểm nữa là nhà đầu tư không thể bán lại chứng chỉ cho quỹ đóng. Điều này tạo nên một sự bảo đảm chắc chắn về vốn cho những người quản lý quỹ để phát triển một chiến lược đầu tư dài hạn, loại bỏ rủi ro bị người đầu tư rút vốn ồ ạt khi không hài lòng với kết quả hoạt động của quỹ.

Trên thế giới, việc một quỹ đóng tiến hành tăng vốn hoạt động như trường hợp của quỹ VF1 là rất hiếm. Theo Luật Chứng khoán có hiệu lực từ đầu năm 2007, quỹ đóng là quỹ đại chúng mà chứng chỉ quỹ đã chào bán ra công chúng không được mua lại theo yêu cầu của nhà đầu tư. Có lẽ chính vì định nghĩa đơn giản như trên nên đã tạo điều kiện cho VF1 tiến hành tăng vốn không theo đúng chuẩn mực của các Sở giao dịch có uy tín trên thế giới như NYSE, Euronext.

Quay trở lại đợt tăng vốn của quỹ đầu tư VF1, tháng 1/2007, đợt phát hành có sự tham gia của hai cái tên lớn: CTCK Bảo Việt (BVSC) bảo lãnh 300 tỷ đồng và CTCK TP. HCM (HSC) bảo lãnh 20 tỷ đồng, 180 tỷ đồng còn lại được một số nhà đầu tư lớn cam kết mua.

Ngày 20/3/2007, VF1 thông báo phát hành thêm 500 tỷ đồng với giá phát hành được quyết định dựa trên cơ sở tham chiếu là giá trị tài sản ròng (NAV) của Quỹ và có chiết khấu tối đa 30%. Tính ra, giá phát hành là 33.164 đồng/đơn vị quỹ. Mọi chuyện sẽ không có gì đáng nói nếu như chứng chỉ quỹ này không giảm giá liên tục từ mức trên 42.000 đồng/đơn vị quỹ thời điểm tháng 1/2007 (thời điểm ký hợp đồng bảo lãnh phát hành) đến mức giá dưới 33.000 đồng/đơn vị quỹ vào thời điểm từ ngày 16/04/2007. Điều này có nghĩa là nhà đầu tư hoàn toàn có thể mua với mức giá thấp hơn ngoài thị trường mà không cần phải mua ưu đãi. Khi đó, BVSC - đơn vị bảo lãnh 300 tỷ đồng mệnh giá, chịu thiệt hại lớn nhất, mất khoảng 1.000 tỷ đồng để mua tại mức giá bảo lãnh này.

Cùng với thông báo ngày 2/5, nhiều nhà đầu tư cho rằng, VF1 đã vi phạm những cam kết trước đó với họ. Để được hưởng quyền mua chứng chỉ mới phát hành thêm, nhà đầu tư đã phải bỏ ra số tiền trên 42.000 đồng/chứng chỉ quỹ thời điểm trước ngày giao dịch không hưởng quyền 28/3 với cam kết được mua với giá chỉ có 33.164 đồng/chứng chỉ quỹ. Khi đưa ra mức giá mới là 23.700 đồng/chứng chỉ quỹ là mức giá giảm hơn mức giá ban đầu rất nhiều, thị trường sẽ đánh giá lại mức giá hiện tại, xu hướng là giá sẽ giảm theo hướng tiến về mức giá 23.700 đồng. Tất cả nhà đầu tư đang nắm giữ VF1 sẽ chịu thiệt hại lớn, đặc biệt là khi đã mua tại mức giá cao trước ngày giao dịch không hưởng quyền, điều đó dẫn đến sự bán tháo chứng chỉ quỹ VF1 như đã trình bày ở trên.

Giá chứng chỉ quỹ hiện đang được giao dịch dưới giá trị tài sản ròng và đang tiếp tục xu hướng điều chỉnh giảm do một số nguyên nhân có thể liệt kê sau đây:

- Giá trị tài sản của chứng chỉ quỹ phụ thuộc vào giá trị hiện tại của chứng khoán trong danh mục đầu tư. Khi giá cổ phiếu niêm yết và chưa niêm yết liên tục giảm thì giá trị tài sản ròng của chứng chỉ quỹ cũng giảm theo. Giá trị tài sản ròng giảm tiếp tục ảnh hưởng đến giá giao dịch của nhà đầu tư trên thị trường.

- Nhà đầu tư chiết khấu NAV tại một mức lãi suất phản ánh số tiền thực tế mà họ bỏ ra để được sở hữu chứng chỉ quỹ (giá phát hành cộng phí phát hành).

- NAV đã được chiết khấu tại một mức lãi suất phản ánh rủi ro của nhà đầu tư khi VF1 trực tiếp tiến hành định giá NAV, đặc biệt liên quan đến các cổ phiếu chưa niêm yết, vì hiện tại chưa có thị trường giao dịch nào có thể định giá chính xác giá trị của các cổ phiếu chưa niêm yết này.

Từ trước đến nay, ba yếu tố trên là nguyên nhân chính khiến cho chứng chỉ quỹ được giao dịch với giá dưới giá trị tài sản ròng. Tính đến ngày 2/5, một nhân tố thứ tư không kém phần quan trọng ảnh hưởng đến giá trị giao dịch của chứng chỉ quỹ, đó chính là “hành vi” tự ý giảm giá của quỹ VF1. Chính sự tiền hậu bất nhất, coi thường nhà đầu tư của VF1 đã khiến nhà đầu tư đánh giá lại rủi ro khi đầu tư vào chứng chỉ quỹ, lãi suất chiết khấu sẽ càng lớn (giá VF1 sẽ càng giảm) nếu nhà đầu tư cảm nhận rủi ro cao và mất lòng tin vào Ban quản lý VF1.

Điều 84 trong Luật Chứng khoán có nêu rõ: “Nhà đầu tư có quyền khởi kiện công ty quản lý quỹ, ngân hàng giám sát hoặc tổ chức liên quan nếu tổ chức này vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình”. Như vậy, Quỹ Đầu tư Chứng khoán Việt Nam, đằng sau đó có thể là các công ty bảo lãnh phát hành, cơ quan quản lý cần chịu trách nhiệm trước những thiệt hại đã gây ra cho các nhà đầu tư. Nếu sự việc không được giải quyết triệt để sẽ tạo ra tiền lệ rất xấu cho những lần tiếp theo.

Thống kê giá và lượng dư bán của chứng chỉ quỹ VF1

Nguồn: BVSC

ĐTCK