Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh trình bày tờ trình - Ảnh: QH.
Tiếp tục phiên họp thứ sáu, sáng 24/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.
Tờ trình của Chính phủ nêu rõ, mục đích sửa đổi để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ; kiện toàn mô hình quản lý nhà nước theo hướng tập trung, thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về xác lập quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có quyền đối với giống cây trồng.
Trình bày tóm tắt tờ trình, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, dự thảo sửa đổi, bổ sung 18/222 điều so với luật hiện hành, tập trung vào việc kiện toàn bộ máy quản lý, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Dự thảo cắt giảm 3 thủ tục hành chính và 5 điều kiện kinh doanh, dự kiến tiết kiệm khoảng 1.075 tỷ đồng chi phí tuân thủ và 237 ngày làm việc.
Lần sửa đổi này, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 11 theo hướng chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.
Việc tiếp tục quy định rõ thẩm quyền của các Bộ liên quan trong Luật, theo Chính phủ là cần thiết và phù hợp với ngoại lệ nêu tại Mục 2 Văn bản số 435/TTg-TCCV ngày 25/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, việc tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ gắn liền với bảo đảm quyền tài sản trí tuệ của tổ chức, cá nhân (quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp), vì vậy, đây là vấn đề cơ bản, quan trọng thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội.
Ngoài ra, dự thảo đã bãi bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và chuyển nhượng Bằng bảo hộ giống cây trồng; bãi bỏ các điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ (tiêu chuẩn nghề nghiệp, thẻ giám định viên, công nhận tổ chức giám định); chuyển sang cơ chế quản lý bằng nghĩa vụ thông báo bằng văn bản thông tin tổ chức, cá nhân cho cơ quan nhà nước để công khai trên cổng thông tin điện tử.
Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban và Tư pháp của Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung 18/222 điều của Luật hiện hành.
Thường trực cơ quan thẩm tra cũng cơ bản tán thành việc chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.
Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu đề nghị Chính phủ chỉ đạo chặt chẽ việc chuyển giao chức năng, nhiệm vụ, hồ sơ, cơ sở dữ liệu và nguồn nhân lực giữa hai Bộ, bảo đảm việc chuyển giao được thực hiện thống nhất, liên tục, không làm gián đoạn công việc, không làm mất hoặc phân tán năng lực chuyên môn hiện có. Trường hợp cần thiết, đề nghị sửa đổi quy định tại khoản 4 Điều 13 của Luật Trồng trọt về việc cấp Quyết định công nhận lưu hành giống cây trồng đồng thời với việc cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng để bảo đảm việc áp dụng rõ ràng, thống nhất bởi nội dung này sẽ do 2 cơ quan thực hiện.
Nêu ý kiến, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý, việc cắt giảm thủ tục hành chính phải thực chất, tránh tái lập ở văn bản dưới luật, không thể chỉ tính bằng số lượng điều khoản được bãi bỏ hoặc đưa ra khỏi luật, mà phải đo lường bằng sự cắt giảm thực chất về thời gian và chi phí tuân thủ thực tế cho người dân, doanh nghiệp.
Phó Chủ tịch Nguyễn Hồng Diên lấy ví dụ, dự thảo luật đã bỏ quy định chi tiết về thành phần hồ sơ, trình tự, thủ tục thẩm định hình thức đơn đăng ký bảo hộ giống cây trồng (giao Chính phủ quy định chi tiết); song báo cáo thẩm tra và dự thảo văn bản quy định chi tiết cho thấy thành phần hồ sơ, quy trình và thời gian thẩm định hình thức về cơ bản vẫn giữ nguyên, thời gian giải quyết vẫn là 15 ngày như hiện hành. Trong bối cảnh hồ sơ đã được chuẩn hóa, số hóa và cho phép nộp trực tuyến, việc kiểm tra chủ yếu là tính đầy đủ, hợp lệ thì việc giữ thời hạn 15 ngày không giúp doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian hay chi phí tuân thủ thực tế.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý, dù luật có quy định khung tốt đến đâu thì hiệu quả thực tế phụ thuộc rất lớn vào các nghị định hướng dẫn và năng lực thực thi của cơ quan quản lý.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chỉ rõ một số lĩnh vực cụ thể cần ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn như về tài sản vô hình và AI; nút thắt định giá và việc sử dụng sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm.
Nếu không sớm có hướng dẫn cụ thể về định giá tài sản sở hữu trí tuệ, các ngân hàng và nhà đầu tư vẫn sẽ e ngại, không dám chấp nhận quyền sở hữu trí tuệ làm tài sản thế chấp/bảo đảm để cấp tín dụng hoặc góp vốn cho doanh nghiệp, theo Chủ tịch Quốc hội.
