Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng thị trường vẫn còn xa mới rơi vào một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng như khi xung đột Nga – Ukraine mới diễn ra
Các nhà phân tích cho rằng những gì chúng ta đang chứng kiến hiện nay là do sự kết hợp của nhiều yếu tố, từ thời tiết lạnh giá mùa đông ở Mỹ đến việc giảm lượng khí đốt dự trữ ở châu Âu.
Trong năm 2022, giá khí đốt đã tăng vọt lên hơn 300 euro/MWh (khoảng 327 USD/MWh), gấp khoảng 10 lần mức trung bình lịch sử là 20-30 euro/MWh. Sau đó, giá khí đốt đã duy trì ở mức này trong nhiều tháng khi nguồn cung từ Nga bị gián đoạn và châu Âu buộc phải gấp rút tìm kiếm các nguồn khí đốt mới.
Sự tăng giá gần đây đã đẩy giá khí đốt TTF – tiêu chuẩn của châu Âu – lên đỉnh điểm ở mức 40 euro/MWh – tăng từ 27 euro vào ngày 9/1.
| |
Giá khí đốt TTF tiêu chuẩn tại châu Âu |
Tuy nhiên, hiện thế giới không chỉ đối mặt với tình trạng thiếu khí đốt mà còn là tình trạng dư cung trên toàn cầu do sự tăng trưởng nhanh chóng của khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).
“Đợt tăng giá mà chúng ta đang chứng kiến thực sự là điên rồ…Mọi chuyện xuất phát từ thời tiết tại Mỹ. Họ đang đối mặt với một đợt lạnh cực đoan, đặc biệt trong những ngày tới với mức sụt giảm nhiệt độ rất mạnh, thậm chí lan tới cả các bang miền Nam – nơi sản xuất phần lớn LNG. Điều này có thể dẫn tới gián đoạn sản xuất do thời tiết, gây tác động dây chuyền tới châu Âu, bởi hiện nay phần lớn khí đốt của chúng tôi được nhập khẩu dưới dạng LNG từ Mỹ. Tôi cho rằng đây là một trong những động lực chính của đợt biến động này”, Andreas Schroder, chuyên gia phân tích tại ICIS, một trong những công ty tư vấn năng lượng hàng đầu cho biết.
Trong khi đó, việc thời tiết lạnh cực đoan tại Mỹ có thể đẩy giá khí đốt ở châu Âu tăng cao nghe có vẻ khó tin, nhất là khi chỉ vài năm trước, chuỗi cung ứng khí đốt giữa hai bờ Đại Tây Dương gần như chưa tồn tại.
Tuy nhiên, kể từ đó, sự suy giảm nguồn cung khí đốt tại Anh và châu Âu đã được bù đắp đáng kể nhờ Mỹ - quốc gia đã giám sát việc xây dựng hàng loạt cảng xuất khẩu LNG mới.
Hiện nay, khoảng 15% lượng khí đốt của Anh được nhập khẩu dưới dạng LNG, trong đó 80% đến từ Mỹ, cho thấy mức độ tác động tiềm tàng của thời tiết khắc nghiệt tại Mỹ đối với nguồn cung khí đốt châu Âu.
Tuy nhiên, trên thực tế chưa hề xảy ra sự gián đoạn nguồn cung kéo dài, nên điều này dường như chưa đủ để lý giải mức tăng vọt của giá khí đốt bán buôn tại châu Âu. Do đó, một số ý kiến cho rằng nguyên nhân đằng sau có thể là do Tổng thống Donald Trump.
Sau tuyên bố áp thuế nhắm vào Anh và các đồng minh châu Âu liên quan đến vấn đề Greenland, một số nhà phân tích đã bày tỏ lo ngại rằng Tổng thống Trump có thể hạn chế xuất khẩu năng lượng của Mỹ sang châu Âu.
“Hơn 59% lượng khí đốt LNG nhập khẩu của châu Âu đến từ Mỹ vào năm 2025…Sự phụ thuộc như vậy khiến châu Âu đối mặt với nguy cơ chi phí cao, biến động giá cả và áp lực địa chính trị”, theo một báo cáo mới do Viện Clingendael, Viện Ecologic và Viện Các vấn đề quốc tế Na Uy đồng tác giả cho biết.
Tuy nhiên, viễn cảnh hạn chế nguồn cung chưa bao giờ thành hiện thực, và Tổng thống Trump hiện đã từ bỏ việc áp dụng những mức thuế quan mới.
Thời tiết, yếu tố chính trị và tình trạng thiếu kho dự trữ khí đốt của châu Âu đều góp phần đẩy giá tăng, nhưng theo các chuyên gia, nguyên nhân lớn nhất của biến động mạnh gần đây lại đến từ động cơ kiếm lợi nhuận.
Rủi ro thời tiết tại Mỹ làm dấy lên nỗi lo khan hiếm nguồn cung ở châu Âu, qua đó kích thích đà tăng giá, trong khi làn sóng đầu cơ nhằm kiếm lợi nhuận ngày càng gia tăng.
| |
Diễn biến giá khí đốt TTF |
Trước xung đột Nga-Ukraine, thị trường khí đốt châu Âu chủ yếu gồm các doanh nghiệp năng lượng và một số quỹ đầu cơ nhỏ. Tuy nhiên, sau giai đoạn xung đột, giá khí đốt tăng vọt đã thu hút lượng lớn nhà đầu cơ, giúp nhiều công ty giao dịch năng lượng như Vitol, Trafigura, Mercuria và Gunvor thu về hàng chục tỷ bảng Anh lợi nhuận trong giai đoạn 2022–2023.
Hệ quả từ các cú sốc trước đây là làn sóng quỹ đầu cơ và nhà đầu cơ ồ ạt đổ vào thị trường khí đốt, từ TTF của châu Âu đến Henry Hub của Mỹ, với kỳ vọng kiếm lợi nhuận lớn. Hiện có 465 quỹ đầu tư nắm giữ hợp đồng tương lai TTF - mức cao kỷ lục, và con số này vẫn tiếp tục tăng.
Thời tiết lạnh khắc nghiệt tại Mỹ, căng thẳng chính trị liên quan đến Greenland và mức dự trữ khí đốt thấp ở châu Âu đã tạo ra cơ hội lý tưởng cho hoạt động đầu cơ. Dù giá tăng bắt nguồn từ các yếu tố thực tế, quy mô giao dịch khổng lồ của giới đầu tư đã khuếch đại mạnh biến động, biến thị trường khí đốt thành một “sòng bạc” đúng nghĩa.
Dù giá khí đốt tăng mạnh có thể gợi lại những ký ức không mấy dễ chịu về cuộc khủng hoảng năng lượng, các nhà phân tích cho rằng các hộ gia đình không có gì phải lo ngại.
Theo Norbert Rucker, chuyên gia kinh tế tại Julius Baer: “Điều này hoàn toàn không giống với cú sốc giá do xung đột Ukraine gây ra. Đợt tăng lần này một phần xuất phát từ tâm lý ám ảnh sau khủng hoảng, nhưng bản chất thì khác xa…Và nhiều khả năng chỉ mang tính ngắn hạn, nên sẽ khó tác động rõ rệt tới hóa đơn sưởi ấm hay hệ thống điện”.