Tại Biển Bắc, các nhà giao dịch ồ ạt đặt mua nhưng nguồn cung khan hiếm, đẩy giá dầu giao ngay lên trên 140 USD/thùng, trong khi các nhà máy lọc dầu buộc phải săn tìm nguồn hàng trên toàn cầu, làm bùng nổ các giao dịch bất thường và mức phí chênh lệch cho dầu có thể giao ngay.
Các nhà phân tích cho biết, những động thái hoảng loạn trên các thị trường dầu mỏ vật chất cho thấy quy mô của sự thiếu hụt dầu thô sẽ được cảm nhận trong những tuần tới, khi việc mất nguồn cung từ Trung Đông tạo ra một khoảng trống ngày càng lớn.
Việc giá giao ngay tăng vọt đang phát tín hiệu rằng một số nhà máy lọc dầu châu Âu có thể sẽ phải đi theo xu hướng của châu Á và cắt giảm sản lượng. Động thái này có thể giúp cân bằng thị trường dầu thô, nhưng lại làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt các sản phẩm thiết yếu như dầu diesel và nhiên liệu hàng không.
“Đơn giản là dầu thô đang thiếu hụt… Giá dầu Brent giao ngay đang rất hỗn loạn và đã tăng quá cao. Với tốc độ này, ngay cả các nhà máy lọc dầu châu Âu cũng sẽ phải giảm công suất, có thể ngay từ tháng tới”, Neil Crosby, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tại Sparta Commodities AS cho biết.
Sự sôi động trong giao dịch dầu thô giao ngay trái ngược với thị trường tương lai, khi hợp đồng tương lai dầu Brent giao tháng 6 đã giảm 13% trong tuần này, đóng cửa ở mức khoảng 95 USD/thùng, trong bối cảnh lạc quan về thỏa thuận ngừng bắn.
Đã có một số dấu hiệu ban đầu về hoạt động gia tăng ở eo biển Hormuz vào cuối tuần, với hai siêu tàu chở dầu của Trung Quốc và một tàu của Hy Lạp di chuyển qua tuyến đường thủy này, nhưng lưu lượng giao thông vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước xung đột. Và ngay cả khi các cuộc đàm phán cuối tuần này dẫn đến việc nối lại dòng chảy bình thường qua eo biển, thì tình hình cũng khó có thể được cải thiện đủ nhanh để ngăn chặn một cuộc khủng hoảng. Phải mất nhiều tuần để dầu thô từ vùng Vịnh đến được các nhà máy lọc dầu ở châu Á và châu Âu.
“Những chuyến hàng cuối cùng đi qua eo biển Hormuz trước khi xung đột xảy ra hiện đang đến đích. Đây là lúc thị trường giao dịch trên giấy tờ gặp thực tế, và khoảng trống 40 ngày trong dòng chảy năng lượng toàn cầu thực sự được phơi bày”, Sultan al Jaber, Giám đốc điều hành của Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi cho biết.
Khoảng trống này có thể được nhìn thấy trong mức giá cao mà các nhà máy lọc dầu sẵn sàng trả để đảm bảo các lô hàng dầu thô có sẵn trong thời gian ngắn. Các nhà giao dịch tại một số nhà máy lọc dầu châu Á cho biết họ không còn tập trung vào giá cả nữa, mà chỉ đơn giản là tìm cách đảm bảo nguồn cung dầu thô ở bất cứ đâu có thể để đảm bảo an ninh năng lượng.
Giá dầu Brent giao ngay - chuẩn mực quan trọng nhất trên thị trường dầu mỏ vật chất được sử dụng để định giá hàng triệu thùng dầu mỗi ngày - đã đạt mức kỷ lục 144 USD/thùng trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực trong tuần này, vượt qua mức cao nhất năm 2008 ngay cả khi giá dầu tương lai vẫn thấp hơn nhiều so với mức kỷ lục.
Đến ngày 10/4, giá giao ngay đã giảm xuống còn 126 USD/thùng, và vẫn cao hơn 30 USD/thùng giá dầu Brent giao tháng 6, trong khi các công ty kinh doanh hàng hoá bao gồm Trafigura Group và Gunvor Group đang chào mua với giá cao hơn 22 USD/thùng so với giá dầu Brent giao ngay đối với các lô hàng dầu ở Biển Bắc giao vào cuối tháng 4 và đầu tháng 5.
Trong khi đó, các quốc gia châu Á đã chuyển hướng khỏi các nguồn cung truyền thống để tìm kiếm dầu trên toàn cầu.
Các nhà máy lọc dầu Nhật Bản đã dẫn đầu cuộc đua mua dầu từ Mỹ. Việc các nhà máy lọc dầu Trung Quốc ồ ạt mua dầu đã đẩy lượng dầu vận chuyển từ Vancouver, Canada lên mức cao kỷ lục trong tháng này. Và các nhà máy lọc dầu Ấn Độ cũng đang tăng cường mua dầu từ Venezuela.
Trọng tâm là dầu có sẵn càng sớm càng tốt, và các nhà máy lọc dầu sẵn sàng trả giá cao hơn để được giao hàng nhanh chóng.
Hôm 11/4, Tổng thống Donald Trump cho biết có lượng lớn tàu chở dầu đang hướng đến Mỹ để lấy dầu của nước này. Giá dầu WTI Midland tại Houston (MEH) đã tăng lên mức cao hơn gần 4 USD/thùng so với dầu WTI chuẩn của Mỹ, gấp khoảng bốn lần so với mức trước xung đột. Các nhà giao dịch cho biết mức giá cao hơn này phản ánh giá trị thời gian của quãng đường vận chuyển khoảng 5 ngày để đến Houston.
Chênh lệch lớn giữa giá dầu thô giao ngay và giá dầu thô tương lai một phần phản ánh cùng một động lực, khi giá dầu thô giao ngay càng sớm có mức giá càng cao - hiện tượng mà thị trường gọi là bù hoãn bán (backwardation).
Các nhà phân tích cho biết, mức phí bảo hiểm cực cao đối với dầu thô giao ngay đang gây áp lực rất lớn lên thị trường. Các nhà máy lọc dầu nhỏ hơn đang chật vật với nhu cầu tài chính tăng cao do giá leo thang, cũng như thách thức trong việc phòng ngừa rủi ro trên thị trường nơi dầu thô vật chất mà họ mua đắt hơn nhiều so với các sản phẩm phái sinh có tính thanh khoản cao nhất.
“Đây là một vấn đề đau đầu lớn về quản lý rủi ro giá cả - trên lý thuyết, biên lợi nhuận rất tuyệt vời, nhưng dòng tiền thực tế khi mua một lô hàng và quyết định lọc dầu có thể rất khác biệt”, Roberto Ulivieri, nhà tư vấn tại Midhurst Downstream và cựu chuyên gia kinh tế lọc dầu của Saudi Aramco cho biết.
Một số nhà máy lọc dầu đang bắt đầu rút lui khỏi thị trường và hậu quả sẽ là giảm sản lượng, qua đó càng làm siết chặt thị trường các sản phẩm dầu mỏ.
Hiện tại, giá nhiên liệu máy bay và dầu diesel đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục hoặc gần kỷ lục, trên 200 USD/thùng.
“Thị trường dầu mỏ thực tế không chịu ảnh hưởng bởi những gì diễn ra trên mạng xã hội. Thay vào đó, chúng đã mạnh lên không ngừng khi các gián đoạn lan rộng từ châu Á sang lưu vực Đại Tây Dương… Nếu giá dầu tương lai không bắt kịp với thực tế, xuất khẩu của Mỹ có thể tiếp tục duy trì ở mức cao đến mức không còn đủ dầu thô cho các nhà máy lọc dầu của Mỹ”, Amrita Sen, đồng sáng lập công ty tư vấn Energy Aspects cho biết.
