Việc Ả Rập Xê Út đóng cửa đường ống Đông-Tây – một mạng lưới mang tính chiến lược cao chuyên vận chuyển dầu thô từ Abqaiq (bờ biển phía đông Vịnh) đến cảng Yanbu (Biển Đỏ) – đã đặt 4 triệu thùng dầu mỗi ngày vào tình trạng rủi ro và đẩy giá dầu thô tăng vọt.
Các nhà phân tích nhấn mạnh rằng thời gian đang rất gấp rút để Ả Rập Xê Út khắc phục những hư hại nghiêm trọng tại một trong các trạm bơm của đường ống Đông-Tây, vì thời gian đóng cửa càng kéo dài thì cú sốc về giá sẽ càng lớn.
"Xung đột lan rộng hơn tại Trung Đông vốn đã đẩy giá dầu thô lên cao, và việc mất đi đường ống Đông-Tây của Ả Rập Xê Út lại tạo thêm một trở ngại lớn nữa", Janiv Shah, Phó chủ tịch phụ trách thị trường dầu mỏ tại Rystad Energy nhận định.
"Phản ứng về giá ở mức tương đối hạn chế cho thấy thị trường vẫn kỳ vọng lượng dầu dự trữ của Ả Rập Xê Út sẽ giúp duy trì xuất khẩu trong ngắn hạn; tuy nhiên, nếu sự gián đoạn kéo dài vượt quá khả năng bù đắp từ lượng dự trữ (vốn chỉ đủ dùng trong 5-7 ngày), tình hình có thể thay đổi nhanh chóng", ông cho biết thêm.
Lượng dầu dự trữ đang sụt giảm nhanh chóng
Tuần qua, Ả Rập Xê Út đã tạm thời đóng cửa đường ống Đông-Tây như một biện pháp phòng ngừa sau nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.
Ả Rập Xê Út đã dựa vào đường ống dẫn dầu Đông-Tây để chuyển hướng xuất khẩu dầu thô, tránh đi qua eo biển Hormuz trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Iran vẫn tiếp diễn. Hệ thống đường ống dài khoảng 1.200 km được ước tính có tổng công suất thiết kế là 7 triệu thùng mỗi ngày sau các đợt mở rộng gần đây.
Trong lịch sử, lượng hàng tồn kho và dự trữ dồi dào trên toàn cầu đóng vai trò là tấm đệm quan trọng giúp kiềm chế giá dầu trong các cuộc khủng hoảng trước đây. Tuy nhiên, trong những tuần gần đây, các nhà phân tích đã lên tiếng cảnh báo rằng những tấm đệm này đang cạn kiệt nhanh chóng do cuộc xung đột đang diễn ra tại Trung Đông.
Theo Paul Gooden, Trưởng bộ phận tài nguyên thiên nhiên tại công ty quản lý đầu tư Ninety One, lượng hàng tồn kho đã giảm khoảng 1 tỷ thùng.
“Có lẽ chúng ta vẫn còn khoảng 1 tỷ thùng nữa trước khi các bể chứa chạm đáy, vì vậy thị trường vẫn còn dư địa để ứng phó. Tuy nhiên, mỗi ngày eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa, thị trường dầu mỏ lại càng thắt chặt và rủi ro đang nghiêng rõ rệt về phía giá tăng”, ông cho biết.
Vòng lặp phản hồi ngày càng lớn
Andy Lipow, Chủ tịch của Lipow Oil Associates cho rằng quá trình sửa chữa hư hại của đường ống Đông-Tây có thể kéo dài hàng tháng. Trong khi phía Ả Rập Xê Út vẫn chưa công bố số lượng trạm bơm bị ảnh hưởng hay lịch trình khôi phục hoạt động.
Torbjorn Soltvedt, chuyên gia phân tích chính về khu vực Trung Đông tại công ty tình báo rủi ro Verisk Maplecroft cho rằng thiệt hại đối với đường ống và sự chậm trễ trong việc sửa chữa "cho thấy rõ vòng lặp phản hồi ngày càng lớn từ cuộc xung đột trong khu vực".
"Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng và tàu chở dầu đang hạn chế hoạt động xuất khẩu dầu; đồng thời, sự gián đoạn trong ngành vận tải biển nói chung cũng đang làm chậm quá trình nhập khẩu các linh kiện cần thiết để khôi phục tuyến đường thay thế quan trọng duy nhất giúp tránh đi qua eo biển Hormuz", ông Soltvedt nhận định.
Việc đường ống Đông-Tây tạm thời đóng cửa đã loại bỏ một tuyến đường xuất khẩu có công suất vận chuyển hơn 4 triệu thùng mỗi ngày. Và giờ đây, lượng dầu này sẽ phải được chuyển hướng qua eo biển Hormuz – nơi có lưu lượng vận chuyển biến động và thường chỉ đạt mức trung bình bằng khoảng một nửa so với thời điểm trước khi xảy ra xung đột.
Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh đang tích cực hành động để giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu.
Lần gần nhất đường ống Đông-Tây bị tấn công, Ả Rập Xê Út chỉ mất vài ngày để khôi phục hoạt động. Tuy nhiên, Laura James, Phó giám đốc kiêm chuyên gia phân tích cấp cao về Trung Đông tại Oxford Analytica cho rằng thiệt hại lần này có vẻ nghiêm trọng hơn.
Bà cho rằng ngay cả khi đường ống được khôi phục, tuyến vận chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb vẫn là một vấn đề, khi toàn bộ tuyến Biển Đỏ ngày càng có nguy cơ bị đe dọa do sức ép từ Iran nhằm ngăn dầu rời khỏi khu vực. Tuy nhiên, các quốc gia vùng Vịnh dường như đang tăng cường phối hợp để tìm cách xử lý vấn đề, trong bối cảnh cuộc gặp giữa Oman và Iran bị hoãn cũng có thể cho thấy những động thái chuẩn bị nghiêm túc hơn đang diễn ra trong khu vực.