Thị trường “chuyển pha”
Tính tới cuối năm 2025, thị trường có 86 doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm đang hoạt động, tăng thêm 2 doanh nghiệp so với năm 2024. Hai “tân binh” mới gia nhập là Công ty cổ phần Bảo hiểm nhân thọ Kỹ thương Việt Nam (Techcom Life) và Công ty cổ phần Tái bảo hiểm Alpha. Việc xuất hiện doanh nghiệp mới trong bối cảnh thị trường không còn tăng trưởng nóng cho thấy bảo hiểm tiếp tục là lĩnh vực có dư địa dài hạn, dù rào cản gia nhập và yêu cầu quản trị ngày càng cao.
Xét trên các chỉ tiêu tài chính, năm 2025, toàn thị trường vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng doanh thu phí bảo hiểm đã chậm lại rõ rệt, với mức tăng chưa tới 4% (tương đương khoảng 237.211 tỷ đồng). Diễn biến này phản ánh một thực tế quan trọng: Thị trường đang dịch chuyển từ giai đoạn “bán nhanh - thu phí mạnh” sang giai đoạn thực hiện cam kết, củng cố niềm tin và xử lý các tồn tại tích tụ trong quá khứ.
Trong cơ cấu doanh thu phí bảo hiểm toàn ngành, bảo hiểm phi nhân thọ tiếp tục là điểm sáng khi duy trì mức tăng trưởng 2 con số. Doanh thu phí bảo hiểm gốc của khối này đạt trên 84.000 tỷ đồng trong năm 2025, tăng 11,34% so với năm trước. Kết quả tích cực này được các doanh nghiệp nhận định đến từ nhu cầu bảo hiểm ngày càng tăng trong các lĩnh vực tài sản, xây dựng, hạ tầng, logistics và sản xuất, đồng thời gắn với việc siết chặt kỷ luật thị trường và quản trị rủi ro.
Trái ngược với bức tranh tương đối ổn định của bảo hiểm phi nhân thọ, lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ đang đứng trước một giai đoạn mang tính “chuyển pha” rõ nét. Sau thời kỳ tăng trưởng nóng dựa nhiều vào kênh bán qua ngân hàng (bancassurance) và mở rộng lực lượng phân phối, thị trường nhân thọ buộc phải đi chậm lại để tái cấu trúc toàn diện: Từ sản phẩm, kênh phân phối đến cách thức chăm sóc khách hàng.
Ba “khoảng trống” lớn
Trong bối cảnh mới, những doanh nghiệp bảo hiểm xác định đúng vấn đề, đúng phân khúc khách hàng và đúng mô hình hợp tác sẽ có nhiều khả năng dẫn dắt giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của thị trường.
Nhìn một cách tổng thể, ngành bảo hiểm đang bước vào giai đoạn điều chỉnh mang tính cấu trúc, trong đó những hạn chế vốn bị che khuất bởi tăng trưởng cao nay bộc lộ rõ ràng hơn. Thị trường hiện tồn tại 3 khoảng trống lớn, mang tính hệ thống.
Một là mức độ thấu hiểu khách hàng: Không chỉ dừng ở nhân khẩu học hay khả năng chi trả, mà sâu hơn là hành vi tài chính, tâm lý rủi ro và kỳ vọng dài hạn đối với bảo hiểm. Trong nhiều năm, không ít doanh nghiệp phát triển sản phẩm dựa trên giả định nội bộ hoặc mục tiêu kinh doanh ngắn hạn, thay vì xuất phát từ vòng đời tài chính thực tế của khách hàng. Điều này dẫn đến tình trạng sản phẩm khó hiểu, giá trị cảm nhận thấp, khoảng cách ngày càng lớn giữa kỳ vọng và trải nghiệm.
Hai là chiều sâu của các mối quan hệ hợp tác, đặc biệt trong mô hình bancassurance. Sau giai đoạn mở rộng nhanh, tập trung vào hợp đồng độc quyền và doanh số, mô hình này đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt. Nhiều quan hệ hợp tác mới chỉ ở mức phân phối, thiếu sự đồng bộ về chiến lược khách hàng, đào tạo, chia sẻ dữ liệu và trách nhiệm sau bán hàng. Bởi vậy, khi thị trường khó khăn, những liên kết thiếu nền tảng bền vững nhanh chóng trở thành “điểm nghẽn”, thay vì động lực tăng trưởng.
Ba là năng lực thực thi thiếu trọng tâm. Không ít doanh nghiệp cùng lúc theo đuổi quá nhiều mục tiêu, từ mở rộng kênh phân phối, đa dạng hóa sản phẩm đến chuyển đổi số, nhưng thiếu sự ưu tiên chiến lược rõ ràng. Hệ quả là nguồn lực bị dàn trải, hiệu quả đầu tư thấp và gặp khó trong việc chuyển hóa chiến lược thành kết quả cụ thể. Đáng chú ý, cả 3 khoảng trống này không xuất phát từ sự thiếu hụt công nghệ, mà ở các yếu tố nền tảng của quản trị, mô hình kinh doanh và tư duy tăng trưởng.
Tại Việt Nam, trong bối cảnh thị trường tăng trưởng chậm lại và niềm tin người tiêu dùng bị thử thách, nhiều chuyên gia cho rằng, động lực phục hồi không đến từ những sáng kiến quá phức tạp, mà bắt đầu từ việc quay trở lại các giá trị căn bản. Việc lắng nghe đội ngũ bán hàng tuyến đầu, đặc biệt là các ngân hàng đối tác trong kênh bancassurance, đang trở thành nguồn thông tin quan trọng giúp doanh nghiệp bảo hiểm nhận diện rõ hơn những “điểm gãy” trong hành trình ra quyết định của khách hàng, từ khâu tư vấn, ký kết đến duy trì hợp đồng.
Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có điều kiện điều chỉnh sản phẩm, thông điệp và cách tiếp cận theo hướng sát với thực tế hơn, thay vì áp đặt những cấu trúc phức tạp hoặc thông điệp thiên về cam kết lợi nhuận. Cách tiếp cận này không tạo ra tăng trưởng tức thời, nhưng góp phần xây dựng lại nền tảng niềm tin - yếu tố then chốt cho sự phát triển dài hạn của bảo hiểm nhân thọ.
Chia sẻ tại một hội thảo quốc tế về xu hướng ngành bảo hiểm tổ chức gần đây, tổng giám đốc một doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ tốp đầu thị trường nhận định rằng, xét trên bình diện rộng, ngành bảo hiểm rõ ràng đang dịch chuyển. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng không nằm ở việc doanh nghiệp đi nhanh hay chậm, mà là đang đi nhanh đến đâu và vì điều gì. Tốc độ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp doanh nghiệp tiến gần hơn tới giá trị cốt lõi cho khách hàng, đồng thời tạo ra hiệu quả bền vững cho các đối tác phân phối.
Theo vị lãnh đạo này, trong bối cảnh mới, những doanh nghiệp bảo hiểm xác định đúng vấn đề, đúng phân khúc khách hàng và đúng mô hình hợp tác sẽ có nhiều khả năng dẫn dắt giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của thị trường, thay vì những đơn vị chỉ chạy theo quy mô hay thị phần.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tái cấu trúc danh mục sản phẩm cũng là yêu cầu mang tính bắt buộc. Sản phẩm cần được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ hiểu, định vị rõ ràng cho từng nhóm khách hàng, đồng thời minh bạch hơn về quyền lợi, chi phí và rủi ro. Song song với đó là việc nâng cao năng lực định phí, quản trị rủi ro và kiểm soát chất lượng tư vấn - những yếu tố cốt lõi quyết định tính bền vững của mô hình kinh doanh bảo hiểm.
Chuyển đổi số tiếp tục được xem là một trong những trụ cột của giai đoạn “chuyển pha”, nhưng với cách tiếp cận thực chất hơn. Việc số hóa quy trình, ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ nhằm tối ưu vận hành hay cắt giảm chi phí, mà còn phục vụ mục tiêu cá nhân hóa sản phẩm, cải thiện trải nghiệm khách hàng và giảm thiểu xung đột lợi ích trong khâu phân phối.
Ở góc độ chính sách, các cơ quan quản lý nhà nước đang tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và hướng dẫn triển khai Luật Kinh doanh bảo hiểm sửa đổi, đồng thời tăng cường giám sát việc thực hiện các cam kết với khách hàng, đặc biệt trong công tác bồi thường và tạm ứng bảo hiểm…
Theo các chuyên gia, trong giai đoạn phát triển mới, tăng trưởng không còn là thước đo duy nhất. Với bảo hiểm nhân thọ, việc chấp nhận chậm lại để làm sạch nền tảng, tái thiết niềm tin và nâng cao giá trị thực cho khách hàng chính là điều kiện tiên quyết để bước vào một chu kỳ tăng trưởng bền vững và lành mạnh hơn trong những năm tới.