Theo dòng gió (Kỳ 2): Từ điện gió Nam Lào đến lưới điện Việt Nam

(ĐTCK) Điện được tạo ra từ những cánh turbine giữa đại ngàn Nam Lào mới chỉ là điểm khởi đầu. Để nguồn năng lượng ấy vượt núi rừng, qua biên giới và hòa vào hệ thống điện Việt Nam, phía sau là tuyến đường dây 500 kV, các trạm biến áp cùng sự phối hợp vận hành của nhiều đơn vị và đội ngũ kỹ sư hai nước.
Giữa trùng điệp núi rừng Sekong, những cột điện truyền tải hiện lên như dấu nối hữu hình của hành trình đưa nguồn điện gió Monsoon từ Lào về Việt Nam.

Từ phòng điều khiển đến trạm biến áp

Trong Nhà điều hành của dự án điện gió Monsoon, những màn hình lớn phủ gần kín một mảng tường, hiển thị hàng loạt ô thông tin, biểu đồ và thông số vận hành. Tình trạng hoạt động của từng turbine được cập nhật qua hệ thống giám sát, giúp đội ngũ kỹ thuật theo dõi toàn bộ nhà máy ngay từ phòng điều khiển.

Trần Hữu Phước ngồi trước dãy màn hình ấy, chiếc áo phản quang màu cam nổi bật giữa không gian dày đặc thiết bị và bàn điều khiển. Người kỹ sư quê Hội An, Quảng Nam sang Lào làm việc tại Monsoon từ năm 2024, hiện phụ trách các công việc liên quan đến vận hành, thử nghiệm, nghiệm thu và phối hợp với EVN.

Kỹ sư Trần Hữu Phước theo dõi các thông số vận hành của Nhà máy điện gió Monsoon Wind tại phòng điều khiển, thuộc Nhà điều hành dự án ở Sekong, Lào.

Từ phòng điều hành, những turbine rải rác trên vùng núi Dak Cheung như được thu gọn vào những ô thông tin nhỏ. Nhưng phía sau mỗi thông số là một thiết bị đang hoạt động ngoài thực địa, chịu tác động của gió, thời tiết và điều kiện vận hành trên một vùng núi rộng lớn.

Theo chân Phước đến khu vực trạm biến áp, giữa những khối máy đồ sộ, hệ thống dây dẫn và các cụm thiết bị điện đan xen, người kỹ sư cùng đồng nghiệp chăm chú quan sát, ghi chép và trao đổi về từng hạng mục kỹ thuật. Tất cả đảm nhận những chức năng riêng trong một hệ thống vận hành liên hoàn.

Đứng giữa tổ hợp thiết bị ấy mới thấy, phía sau những cánh quạt trên đỉnh núi là cả một hệ thống kỹ thuật phức tạp. Điện được tạo ra từ sức gió mới chỉ là điểm khởi đầu; để đến được nơi tiêu thụ, nguồn điện ấy còn phải trải qua một hành trình truyền tải dài.

Công việc của Phước tập trung chủ yếu vào hệ thống trạm biến áp và đường dây truyền tải. Là nhân sự của chủ đầu tư, anh theo dõi, xem xét và giám sát các hoạt động kỹ thuật do nhà thầu thực hiện, bảo đảm tuân thủ yêu cầu của dự án, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định an toàn.

“Một ngày làm việc của tôi thường bắt đầu bằng việc cập nhật tình trạng vận hành chung của nhà máy, bao gồm các trạm biến áp, đường dây truyền tải và turbine. Bên cạnh đó, tôi cũng kiểm tra các kế hoạch công việc, những vấn đề kỹ thuật còn tồn tại và các hoạt động dự kiến triển khai trong ngày”, Phước chia sẻ.

Kỹ sư Trần Hữu Phước (áo phản quang cam) cùng đồng nghiệp kiểm tra, ghi nhận tình trạng các thiết bị tại trạm biến áp của Dự án điện gió Monsoon Wind.

Công việc gắn với những đợt kiểm tra, bảo dưỡng được lên lịch chặt chẽ. Nhà thầu kiểm tra tình trạng thiết bị tại trạm biến áp, quét nhiệt các vị trí đấu nối và sử dụng drone kiểm tra thiết bị trên đường dây. Trước mỗi đợt sửa chữa, bảo dưỡng, kế hoạch và biện pháp thi công phải được trình chủ đầu tư xem xét, phê duyệt.

Với một nhà máy điện gió nằm giữa vùng núi, thời tiết là yếu tố không thể xem nhẹ. Khi tốc độ gió vượt giới hạn vận hành theo thiết kế, turbine sẽ tự động dừng để bảo vệ thiết bị. Đội ngũ vận hành theo dõi qua hệ thống giám sát, đánh giá điều kiện thời tiết và thực hiện các quy trình cần thiết trước khi đưa thiết bị trở lại hoạt động.

Với Phước, điều quan trọng không chỉ là nhà máy phát được bao nhiêu điện, mà còn là hệ thống trạm biến áp và đường dây phía sau luôn vận hành an toàn, tin cậy. Các thiết bị được trang bị hệ thống rơ-le bảo vệ nhiều cấp. Khi xảy ra sự cố, thiết bị có thể tự động được cách ly khỏi hệ thống; việc đóng điện trở lại chỉ được thực hiện sau khi đã kiểm tra, phân tích và xác định rõ nguyên nhân.

“Tiến độ rất quan trọng, nhưng không thể đánh đổi an toàn và chất lượng để đạt được tiến độ”, Phước nói.

Đường dây đưa điện vượt biên giới

Nhìn những cánh quạt miệt mài quay giữa đại ngàn, ít ai hình dung được hành trình của dòng điện sau khi rời turbine: đi qua các trạm biến áp, men theo đường dây 500 kV, vượt núi và biên giới để hòa vào hệ thống điện Việt Nam. Hành trình ấy không thể hoàn thành chỉ bằng sức gió, mà cần cả một mạng lưới công trình và những con người vận hành phía sau.

Mắt xích quan trọng trong hành trình ấy là tuyến đường dây 500 kV Monsoon - Thạnh Mỹ. Công trình gồm khoảng 27 km trên lãnh thổ Lào do phía dự án đầu tư xây dựng và khoảng 44 km trên lãnh thổ Việt Nam do EVN triển khai. Đường dây được đóng điện, đưa vào vận hành từ tháng 1/2025, kết nối Nhà máy điện gió Monsoon công suất 600 MW tại Lào với hệ thống điện Việt Nam.

Ông Chu Xuân Khoát, Trưởng trạm biến áp 500 kV Thường Tín, giới thiệu với Đoàn công tác sơ đồ đấu nối và vận hành hệ thống thiết bị trong trạm.

Đằng sau tuyến đường dây là sự phối hợp của nhiều đơn vị, từ chủ đầu tư nguồn điện, các nhà thầu xây dựng, vận hành đến đơn vị quản lý hệ thống truyền tải phía Việt Nam. Với Phước, phối hợp với EVN là công việc thường xuyên: theo dõi các quy định, quy trình phối hợp vận hành khi có thay đổi; kiểm tra, báo cáo công suất hằng ngày và chốt chỉ số công tơ hằng tháng.

Những công việc ấy ít khi xuất hiện trong hình ảnh về một dự án điện gió, nhưng lại gắn trực tiếp với việc xác định sản lượng và duy trì hoạt động của kết nối truyền tải. Điện được tạo ra ở Lào, song để được ghi nhận và đưa vào hệ thống tại Việt Nam, các bên phải phối hợp chặt chẽ về kỹ thuật, vận hành và đo đếm.

Ở phía Việt Nam, hiệu quả của tuyến đường dây thể hiện qua sản lượng điện truyền tải. Theo ông Ninh Xuân Hiệp, Phó trưởng ban Kỹ thuật và An toàn Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT), đường dây 500 kV Monsoon - Thạnh Mỹ đưa về Việt Nam bình quân khoảng 1,7 tỷ kWh mỗi năm. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, sản lượng truyền tải đạt gần 1,3 tỷ kWh, chiếm gần 18% tổng sản lượng điện Việt Nam nhập khẩu từ Lào.

“Đường dây 500 kV Monsoon - Thạnh Mỹ đã bổ sung nguồn cấp cho hệ thống điện Việt Nam, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia”, ông Hiệp cho biết.

Nguồn điện từ Monsoon không chỉ bổ sung sản lượng và công suất cho hệ thống, mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn cung. Là nguồn năng lượng tái tạo, Monsoon cũng hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và cam kết đưa phát thải ròng của Việt Nam về 0 vào năm 2050.

Ông Ninh Xuân Hiệp, Phó Trưởng ban Kỹ thuật và An toàn Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) trả lời phỏng vấn báo chí tại Trạm biến áp 500kV Thường Tín.

Đáng chú ý, công suất truyền tải của đường dây có thể đạt 2.000-2.500 MW. Điều đó có nghĩa tuyến đường dây không chỉ phục vụ riêng Nhà máy điện gió Monsoon, mà còn tạo dư địa tiếp nhận thêm nguồn điện từ các dự án khác tại Lào trong thời gian tới, khi các điều kiện cho phép.

Từ Monsoon đến mạng lưới khu vực

Từ một tuyến đường dây phục vụ nguồn điện Monsoon, câu chuyện đang mở rộng sang bài toán phát triển hạ tầng truyền tải để tiếp nhận nhiều nguồn điện từ Lào và từng bước kết nối lưới điện khu vực.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, được phê duyệt tại Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025, tổng quy mô các nguồn điện từ Lào đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt chủ trương nhập khẩu về Việt Nam đến năm 2030 là hơn 8.200 MW.

Trên lưới 500 kV, ngoài tuyến Monsoon - Thạnh Mỹ đang vận hành, còn 5 liên kết khác đang được đầu tư xây dựng, gồm Sầm Nưa - Hòa Bình 2, Phila - Nam Cấm, Cha Lo - Hà Tĩnh, Xebanghieng - Lao Bảo và Hatsan - Kon Tum. Ở cấp điện áp 220 kV, Việt Nam hiện có sáu đường dây liên kết đang vận hành, truyền tải điện nhập khẩu từ các nhà máy điện tại Lào.

Tuy nhiên, theo ông Ninh Xuân Hiệp, các đường dây xuyên biên giới hiện nay chủ yếu phục vụ nhập khẩu điện theo hợp đồng mua bán điện của từng dự án, chưa phải là kết nối trực tiếp giữa lưới điện Việt Nam và lưới điện Lào. Sự khác biệt này có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình hình thành Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid - APG).

Hệ thống thiết bị tại Trạm biến áp 500 kV Thường Tín - một mắt xích quan trọng trong mạng lưới truyền tải điện quốc gia.

Trong khuôn khổ hợp tác năng lượng ASEAN, EVNNPT đã cử thành viên tham gia tổ công tác về quy định và kỹ thuật, phối hợp với các quốc gia về tiêu chuẩn kỹ thuật, điều độ và vận hành hệ thống. Những tuyến đường dây xuyên biên giới đang được triển khai sẽ là tiền đề cho các kết nối sâu hơn giữa lưới điện Việt Nam, Lào và rộng hơn là ASEAN. Một hướng đi được dự kiến sau năm 2028 là liên kết Back-to-Back trên tuyến 500 kV Sầm Nưa - Hòa Bình 2.

Từ một tuyến đường dây đưa điện gió Nam Lào về Việt Nam, triển vọng về một mạng lưới năng lượng liên kết khu vực đang dần được định hình. Để đi đến đó, bên cạnh nguồn điện và hạ tầng truyền tải, các quốc gia còn cần từng bước hài hòa quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật và phương thức vận hành.

Với Phước, ý nghĩa của hành trình ấy gần gũi hơn nhiều. “Tôi là một kỹ sư người Việt Nam, đang làm việc tại một dự án được đầu tư bởi Thái Lan và xây dựng trên đất nước Lào, nhưng nguồn điện được tạo ra lại được truyền tải về Việt Nam”, Phước chia sẻ.

Đôi khi, Phước hình dung nguồn điện từ những turbine giữa núi rừng Nam Lào sẽ đến các khu công nghiệp, nhà máy, thành phố và những mái nhà ở quê hương. Anh không biết chính xác dòng điện ấy sẽ dừng ở đâu, nhưng hiểu rằng công việc của mình góp một phần đưa nguồn năng lượng đó đến với người sử dụng.

Dòng điện từ Monsoon Wind đã có một “con đường” để về Việt Nam. Nhưng để một dự án như vậy có thể hình thành, vận hành và duy trì trong thời hạn hợp đồng 25 năm, ngoài nguồn gió và hạ tầng truyền tải, còn cần một điều kiện quan trọng khác: nguồn vốn đủ lớn và một cấu trúc có thể phân bổ những rủi ro của dự án xuyên biên giới.

(Còn tiếp)

Hồng Dung

Tin liên quan

Tin cùng chuyên mục