Báo cáo này, được nhiều chuyên gia kinh tế hàng đầu, nguyên là thành viên ban Nghiên cứu của thủ tướng nhiệm kỳ trước cho rằng, mức độ mất giá của VND so với USD khoảng từ 4 – 10%, tức dao động từ 17.300 – 18.500 VND/USD. Theo đó, việc phá giá VND sẽ hỗ trợ khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu, mà không làm tăng giá hàng nhập khẩu, tăng chi phí đầu vào và tác động tiêu cực đến giá cả trong nước. Xu thế tăng về tỷ giá xuất phát từ một số nguyên nhân chính.
Thứ nhất, nhu cầu hỗ trợ xuất khẩu trong thời suy thoái, việc xuất khẩu sẽ gặp khó khăn hơn trong năm 2009, nên ngân hàng Nhà nước cần tăng biên độ tỷ giá VND/USD, hiện tại đã ở mức 3%. Thứ hai, VND đã lên giá nhiều so các đồng tiền khác, do đó việc duy trì một tỷ giá VND/USD khá ổn định trong thời gian qua, trong khi đồng USD tăng giá mạnh so với các đồng tiền chủ chốt khác, đã dẫn tới VND lên giá so các đồng tiền này: VND tăng so với đồng euro khoảng 10%, với đồng tiền của một số nước khác trong khu vực từ 5 – 7%.
Hơn nữa, xu thế ngoại tệ nghiêng về phía cầu: nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu gặp khó khăn, và dòng vốn đầu tư nước ngoài có thể sụt giảm, dẫn tới cung ngoại tệ giảm. Các chuyên gia cảnh báo, dự trữ ngoại hối tuy đạt khoảng 22 tỉ USD tính đến tháng 11.2008, song chỉ tương đương với 12 tuần nhập khẩu, so với 17 tuần năm 2007. “Do đó, nếu nhập siêu vẫn còn cao, và các nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục bán trái phiếu, cổ phiếu để rút dần vốn ra khỏi Việt Nam, thì áp lực cầu ngoại tệ sẽ tăng lên”, họ nhận xét.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo, việc phá giá VND so với USD sẽ tác động tương đối tiêu cực đến nỗ lực kiềm chế lạm phát vốn thành công trong năm 2008. Sau khi phân tích các chỉ số, các chuyên gia kết luận rằng, nếu tỷ giá hối đoái VND/USD tăng 1%, thì lạm phát có nguy cơ tăng lên 0,65% ngay trong năm đầu tiên. Các năm tiếp theo, tốc độ tăng của các chỉ số giá tăng cao hơn và đạt mức tăng 1%, tương đương tốc độ phá giá VND/USD sau năm năm. Nguyên nhân, giá nhập khẩu cao hơn, sẽ làm tăng chi phí đầu vào cho sản xuất, nền kinh tế sẽ chịu một cú sốc cung tiêu cực vì giá cả sẽ tăng.
Các chuyên gia, tuy vậy, không đưa ra gợi ý rằng ngân hàng Nhà nước nên lựa chọn chính sách này hay không. Gợi ý phá giá VND so với USD của các chuyên gia Việt
Báo cáo số 4 của nhóm chuyên gia này khuyến nghị rằng, Chính phủ nên dành ưu tiên cao cho việc giảm giá từng bước VND. Họ khẳng định rằng, là một nền kinh tế nhỏ với tỷ giá hối đoái cố định và thâm hụt ngân sách lớn, lựa chọn chính sách của Việt Nam trong giai đoạn này đã bị hạn chế rất nhiều, và gợi ý rằng: phá giá VND và cơ cấu lại đầu tư công là hai chính sách tốt nhất.
Quyết định nới rộng biên độ giao dịch tỷ giá thêm 3%, mà thực chất là giảm giá VND 3% cuối tháng 12 năm trước, là sự khởi đầu đúng hướng. “Trên thực tế, thị trường đã phản ứng tích cực. Tuy vậy, tỷ giá trên thị trường ngay lập tức đụng trần cho thấy sẽ cần thêm những đợt nới rộng tỷ giá tiếp theo”, các chuyên gia Harvard nhận định.
Tuy không gợi ý tỷ lệ cụ thể mà VND cần được phá giá, các chuyên gia cho rằng, điều này sẽ ảnh hưởng đến nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã vay USD từ các ngân hàng, hay làm tăng rủi ro lạm phát. Việc áp dụng chính sách này sẽ đặt một gánh nặng lớn lên vai của ngân hàng Nhà nước, đòi hỏi một lộ trình tái cấu trúc toàn diện tổ chức này. Ngoài ra, ngân hàng Nhà nước cần truyền tải thông điệp chính sách rõ ràng, thuyết phục tới thị trường và công chúng, để họ có đủ thời gian và thông tin nhằm điều chỉnh hoạt động của mình.
Hai bản góp ý chính sách này đều được gửi đến Chính phủ trong bối cảnh tỷ giá VND/USD không có biến động lớn gần đây, sau khi được nới rộng biên độ lên 3% vào ngày 25/12 từ mức 2% vào tháng 6 năm 2008.
