Câu chuyện VSP
Trong các công ty vận tải hàng rời, CTCP Đầu tư và Vận tải Dầu khí Vinashin (VSP) luôn được NĐT lướt sóng săn lùng tin tức. VSP gây sự chú ý đặc biệt bởi năm ngoái đây là cổ phiếu có nhiều "sóng" nhất thị trường, xuất phát từ các khoản thu nhập đột biến trong việc bán tàu: 9 tháng đầu năm 2008, VSP đạt lợi nhuận sau thuế 353 tỷ đồng, tăng 956% so với cùng kỳ năm 2007. Từ cuối tháng 8/2008, giá cổ phiếu VSP đã tăng vọt lên 250.000 đồng/CP, từ mức 40.000 đồng/CP 2 tháng trước đó. Sau đó, giá cổ phiếu này "đổ đèo", phiên hôm qua là 35.600 đồng/CP, giảm trên 60% (đã tính cổ phiếu thưởng, cổ tức bằng cổ phiếu). Nhiều NĐT phất lên nhờ cổ phiếu VSP, nhưng không ít NĐT vẫn chưa hòa vốn.
Hiện tại, VSP đang gặp khó khăn trên nhiều mặt: hoạt động vận tải biển thua lỗ do giá cước tăng; việc mua tàu trong giai đoạn trước đem lại lợi nhuận lớn thì nay đang tạo ra những bất lợi khi giá thuê tàu khó có thể sớm cải thiện; việc đầu tư dàn trải ra nhiều lĩnh vực (dự án sân golf, xuất khẩu gạo, khai thác cát…) làm phân tán nguồn lực. Con số 205 tỷ đồng thua lỗ trong 6 tháng đầu năm nay phần nào định lượng các khó khăn của VSP.
Cuối tháng 6/2009, dù lãnh đạo VSP công bố con số thua lỗ lớn, nhưng ĐHCĐ vẫn thông qua kế hoạch lợi nhuận trước thuế năm 2009 là 150 tỷ đồng. Để thực hiện kế hoạch này, VSP trông chờ vào các khoản thu nhập đột biến: chuyển nhượng dự án Nhà máy Lọc dầu Nam Việt - công ty con của VSP; xem xét lại việc đầu tư Dự án sân golf Mê Linh (chuyển nhượng hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng). Nhiều NĐT hy vọng cổ phiếu VSP tiếp tục có sóng, dù Công ty đang có khoản vay nợ ngắn hạn và dài hạn hơn 2.000 tỷ đồng, bằng 1,5 lần vốn chủ sở hữu.
Những con sóng khác
Năm ngoái, VSP bán tàu và thu được lợi nhuận khiến việc thanh lý, trẻ hóa đội tàu năm nay của nhiều DN vận tải được NĐT đặc biệt quan tâm. Giữa tháng 9, ngay khi có thông tin CTCP Vận tải và Thuê tàu biển Việt Nam (VST) chào bán 2 tàu cũ (Viễn Đông I và Hawkone, giá bán trên 4,5 triệu USD), NĐT đã đổ xô đi mua cổ phiếu VST, khiến giá tăng trần. Thật ra, việc VST bán tàu đã nằm trong kế hoạch trẻ hóa đội tàu của Công ty, được ĐHCĐ thông qua hồi đầu năm. Nhưng hiện nay, nhiều NĐT quan tâm và thăm dò tin tức này. Theo nhân viên môi giới tại một số CTCK, sự chú ý của NĐT phần lớn tập trung vào tiến trình bán tàu, chứ không phải sự cải thiện trong hoạt động kinh doanh chính. Hiện tại, doanh thu của VST tăng lên trên 5,8 triệu USD/tháng so với mức thấp 4 triệu USD/tháng trong quý I (theo VST, nếu doanh thu vận tải đạt 5 triệu USD/tháng thì Công ty sẽ hòa vốn).
Cũng giữa tháng 9, CTCP Hoàng Anh Gia Lai (HAG) ký hợp đồng thỏa thuận bán toàn bộ 996 căn hộ Golden House (An Viên) cho CTCP Đầu tư Công đoàn Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam. Ngay lập tức, cổ phiếu HAG tăng giá mạnh, dù theo công bố của Công ty, chỉ có khoảng 20% lợi nhuận từ việc bán căn hộ được hạch toán trong năm 2009, phần còn lại thực hiện vào năm 2010 và 2011.
Một trường hợp khác, CTCP Xuất nhập khẩu Khánh Hội (KHA) tuyên bố tạm dừng triển khai dự án Văn phòng - chung cư tại số 360 Bến Vân Đồn (TP. HCM), nhưng đầu tuần trước bỗng xuất hiện tin đồn KHA sẽ chuyển nhượng dự án này. Dù chỉ là tin đồn, nhưng giá cổ phiếu KHA cũng tăng 15% trong 4 phiên.
Trước đó, trong quý II, việc thanh lý tài sản của một số DN đã tạo ra thu nhập đột biến. Chẳng hạn, CTCP Ánh Dương Việt Nam - Vinasun (VNS) thanh lý 71 xe cũ, thu hơn 9 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, giúp lợi nhuận sau thuế tăng gần 80% so với quý I, trở thành một trong những nhân tố đẩy giá cổ phiếu VNS tăng cao.
Góc khuất
Xa hơn một chút, vào quý I/2009, nhiều DN bán tài sản: CTCP Xây dựng và Kinh doanh địa ốc Hoà Bình (HBC) thông báo chuyển nhượng quyền sử dụng đất dự án Hoà Bình Tower tại Khu đô thị mới Nam Sài Gòn; CTCP Thủy sản Minh Phú (MPC) chuyển nhượng tòa nhà MinhPhu SJC (TP. HCM)… Khác với MPC, thương vụ của HBC không sinh lãi, nhưng Công ty vẫn thực hiện nhằm tập trung nguồn lực, ưu tiên các dự án hiệu quả hơn. Sự chuyển hướng của các DN này được xem là quá trình tái cơ cấu vốn đầu tư, thu hẹp các khoản đầu tư ở mảng bất động sản (xa rời năng lực kinh doanh lõi) với kỳ vọng tăng doanh thu, lợi nhuận trong những năm tiếp theo ở mảng kinh doanh chính.
Còn lý do khiến VST, VNS… thanh lý tài sản là do hết thời hạn sử dụng, công ty cần đầu tư mới nhằm mang lại hiệu quả cao hơn. Điều này khác xa việc một số DN trước áp lực của cổ đông tìm cách chuyển hóa tài sản thành lợi nhuận, trả được cổ tức. Thực chất, khoản lợi nhuận này chỉ mang ý nghĩ tượng trưng do không tạo ra từ hoạt động chính; càng không thể dùng để đánh giá hoạt động sản xuất - kinh doanh của DN. Việc DN bán tài sản mang lại chỉ mang lại thu nhập một lần. Tuy nhiên, không hiểu do vô tình hay cố ý mà thời gian qua có một số CTCK gộp khoản lợi nhuận đột biến một lần này của DN để định giá cổ phiếu.
Lợi nhuận là một trong những thước đo hiệu quả hoạt động của DN. Tuy nhiên, lợi nhuận cao không đồng nghĩa đó là một DN kinh doanh tốt. Lợi nhuận tạo ra do DN bán tài sản cần xem xét cẩn trọng trên khía cạnh dòng tiền, sự tăng trưởng ổn định của lợi nhuận và phát triển quy mô tài sản của DN trong tương lai.