Tương quan cạnh tranh thay đổi
Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã chính thức áp thuế bổ sung lên 60 nền kinh tế theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, liên quan đến việc chưa ban hành hoặc chưa thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức. Mức thuế dao động từ 10 - 12,5% và được áp dụng từ ngày 24/7/2026.
Theo quyết định này, ngoài 17 nền kinh tế chịu mức thuế 10%, Việt Nam nằm trong nhóm chịu mức thuế 12,5% cùng với nhiều nền kinh tế khác.
Dù mức chênh lệch chỉ 2,5 điểm phần trăm, đây vẫn là yếu tố có thể ảnh hưởng đáng kể đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam so với các đối thủ được hưởng mức thuế thấp hơn, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp phải cạnh tranh quyết liệt về giá để duy trì đơn hàng tại thị trường Mỹ.
Ngoại trừ các nhóm hàng được miễn thuế theo Mục 301 như điện tử, máy tính, bán dẫn, nông sản thô hoặc chưa chế biến sâu, năng lượng và phân bón, phần lớn các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Mỹ đều chịu tác động từ mức thuế bổ sung 12,5%. Trong đó có nhiều ngành đạt kim ngạch hàng chục tỷ USD như dệt may, da giày, đồ gỗ và thủy sản.
Chênh lệch thuế quan đang định hình lại lợi thế cạnh tranh. Trong cuộc đua mới, khả năng thích ứng sẽ quyết định vị thế của doanh nghiệp”.
Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 153,1 tỷ USD trong năm 2025. Riêng ngành dệt may xuất khẩu sang thị trường này đạt 18,5 tỷ USD, tăng 11% so với năm trước và chiếm 39,3% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, đạt 47,1 tỷ USD.
Trong bối cảnh chính sách thuế mới tạo ra khoảng cách về chi phí giữa các quốc gia xuất khẩu, giới chuyên gia nhận định ngành dệt may cần theo dõi sát diễn biến thị trường để kịp thời điều chỉnh chiến lược.
Ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng HĐQT Vinatex cho rằng, tác động của mức chênh lệch thuế không chỉ dừng ở hàng may mặc thành phẩm, mà còn có thể làm thay đổi dòng dịch chuyển đơn hàng và chuỗi cung ứng đối với các sản phẩm sợi, vải và nguyên phụ liệu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng tính linh hoạt trong tổ chức sản xuất để giữ vững thị phần tại thị trường Mỹ.
Cùng với đó, doanh nghiệp cần đánh giá tác động theo từng nhóm sản phẩm, từng thị trường và từng vị trí trong chuỗi giá trị, thay vì chỉ so sánh mức thuế bình quân giữa các quốc gia.
Không chỉ dệt may, ngành thủy sản với kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ hơn 1,9 tỷ USD trong năm 2025 cũng chịu tác động từ chính sách thuế mới, dù mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa các mặt hàng. Trong đó, tôm và cá ngừ được đánh giá là hai nhóm chịu sức ép lớn nhất, còn cá tra chịu tác động trực tiếp ở mức thấp hơn.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tôm là ngành hàng chịu ảnh hưởng rõ nét nhất. Ngoài mức thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301, nhiều doanh nghiệp còn phải chịu đồng thời thuế chống bán phá giá (AD) và thuế chống trợ cấp (CVD), khiến tổng mức thuế của một số doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực sang Mỹ lên khoảng 19,6%. Mức thuế này cao hơn đáng kể so với các đối thủ như Ecuador, Indonesia và Thái Lan.
Đây là bất lợi không nhỏ trong bối cảnh tôm là ngành hàng cạnh tranh chủ yếu bằng giá.
Đối với cá ngừ, các sản phẩm chế biến phải chịu tổng mức thuế nhập khẩu cao hơn đáng kể sau khi cộng thêm thuế theo Mục 301, trong khi các đối thủ như Indonesia, Philippines và Ecuador chỉ chịu mức thuế bổ sung 10%. Điều này tạo ra khoảng cách cạnh tranh đáng kể ở phân khúc cá ngừ chế biến.
Thách thức của ngành cá ngừ không chỉ nằm ở mức thuế bổ sung 12,5% mà còn đến từ tác động cộng hưởng giữa thuế quan và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe của thị trường Mỹ. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp khó tránh khỏi việc phải chia sẻ một phần chi phí thuế với nhà nhập khẩu, đồng thời chịu áp lực lớn hơn trong việc duy trì đơn hàng và thị phần.
Với ngành gỗ, không phải tất cả sản phẩm đều chịu thuế bổ sung 12,5%. Một số mặt hàng như ghế khung gỗ bọc đệm dùng trong gia đình, một số loại ghế bọc đệm khác có khung gỗ, tủ bếp, tủ chậu rửa phòng tắm bằng gỗ và các bộ phận liên quan được miễn áp dụng thuế bổ sung theo Mục 301.
Tuy nhiên, với các sản phẩm vẫn phải chịu mức thuế bổ sung 12,5%, lợi thế cạnh tranh về chi phí của doanh nghiệp gỗ Việt Nam sẽ bị thu hẹp, nhất là khi các nhà nhập khẩu Mỹ có thêm lựa chọn từ những quốc gia được áp dụng mức thuế thấp hơn.
Áp lực này càng đáng lưu ý khi Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành gỗ Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Mỹ đạt gần 9,5 tỷ USD, chiếm hơn 50% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành (17,2 tỷ USD). Vì vậy, bất kỳ sự thay đổi nào về chính sách thuế tại thị trường này đều có thể tác động đáng kể đến đơn hàng, thị phần và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp gỗ Việt Nam.
| |
Khả năng thích ứng sẽ quyết định
Thuế quan của Mỹ không chỉ đơn thuần là câu chuyện về các mức thuế, mà còn phản ánh yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch của khung pháp lý cũng như năng lực thích ứng của hệ thống quản lý nhà nước và doanh nghiệp Việt Nam trong thương mại quốc tế.
Chủ tịch HĐQT Vinatex Lê Tiến Trường nhận định, mức thuế mới áp dụng từ ngày 24/7 đã hình thành các tầng thuế quan khác nhau giữa các nền kinh tế. Tác động của chính sách này không thể chỉ được đánh giá qua mức thuế bình quân mà cần phân tích đồng thời thuế MFN, thuế bổ sung thực tế, cơ cấu mặt hàng, nguồn gốc nguyên liệu và khả năng dịch chuyển đơn hàng giữa các quốc gia.
Thực tế này buộc các doanh nghiệp phải đánh giá lại vị thế cạnh tranh theo từng ngành hàng, phân khúc và mắt xích trong chuỗi giá trị; đồng thời chủ động nhận diện cả rủi ro đối với hàng may mặc và những cơ hội mới đối với sợi, vải, nguyên liệu và các khâu sản xuất trung gian.
Hiện nhiều doanh nghiệp dệt may xác nhận đang trao đổi kỹ với các nhà mua hàng Mỹ để đàm phán chia sẻ phần chi phí tăng thêm do chính sách thuế mới, với mục tiêu hai bên cùng có lợi và duy trì quan hệ hợp tác thương mại bền chặt.
Ngành thủy sản cũng lập tức triển khai các giải pháp trọng tâm nhằm vượt rào cản, duy trì tăng trưởng xuất khẩu bền vững. Theo cộng đồng doanh nghiệp, khác với Section 122 chỉ có hiệu lực trong 150 ngày, Section 301 không phải là biện pháp tạm thời. Thực tế cho thấy các mức thuế theo Section 301 áp dụng đối với Trung Quốc từ năm 2018 vẫn tiếp tục được duy trì qua nhiều đời Tổng thống Mỹ.
Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp không thể coi đây là chi phí ngắn hạn, mà phải tính đến trong chiến lược đầu tư, phát triển thị trường và tổ chức chuỗi cung ứng trong nhiều năm tới.
Dù thuế quan làm gia tăng thách thức, ngành thủy sản khẳng định Việt Nam vẫn còn dư địa đáng kể tại thị trường Mỹ. Trước hết, Mỹ vẫn là quốc gia phụ thuộc lớn vào nguồn thủy sản nhập khẩu. Năng lực chế biến, khả năng cung ứng ổn định và chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam vẫn là lợi thế quan trọng mà không nhiều quốc gia có thể thay thế trong ngắn hạn.
"Thuế Section 301 chắc chắn sẽ làm môi trường cạnh tranh tại thị trường Mỹ khốc liệt hơn. Nhưng trong bối cảnh các đối thủ cũng đang đối mặt với những thách thức riêng, cơ hội vẫn còn dành cho những doanh nghiệp có năng lực thích ứng nhanh, đầu tư vào giá trị gia tăng và chủ động tái cấu trúc thị trường. Đây sẽ là yếu tố quyết định vị thế của thủy sản Việt Nam tại Mỹ trong giai đoạn tới", bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký VASEP, nhấn mạnh.
Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), doanh nghiệp gỗ Việt cần tập trung cạnh tranh bằng năng lực sản xuất, chất lượng, thiết kế, thời gian giao hàng, độ ổn định, tính minh bạch của chuỗi cung ứng và khả năng tuân thủ.
Như vậy, mức thuế 12,5% của Mỹ đang tạo ra những thách thức không nhỏ đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt trong các ngành dệt may, thủy sản và gỗ. Tuy nhiên, với chiến lược thích ứng phù hợp cùng sự chủ động của doanh nghiệp, Việt Nam vẫn còn dư địa để giữ vững thị phần và duy trì tăng trưởng xuất khẩu ở những phân khúc hàng hóa mà ngành sản xuất trong nước đang có lợi thế.