Đề xuất miễn thuế xuất khẩu cả ba mặt hàng phân bón
Báo cáo chuyên đề của Công ty Chứng khoán Ngân hàng Techcombank (TCBS Research) ngày 14/10 cho biết, ngày 8/10/2026, Bộ Tư pháp công bố hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định của Chính phủ sửa đổi Nghị định 26/2023/NĐ-CP về biểu thuế xuất khẩu, nhập khẩu.
Theo trình tự lập pháp, trên cơ sở đề xuất của cơ quan tham mưu (Bộ Tài chính) và hồ sơ thẩm định của Bộ Tư pháp, dự thảo nghị định sẽ được trình Chính phủ xem xét, ban hành.
Trong dự thảo, Bộ Tài chính đề xuất giảm thuế xuất khẩu urê, supe lân và kali sulphat (SOP) từ 5% xuống 0%. So với bản dự thảo tháng 9/2026, supe lân được bổ sung sau góp ý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, VCCI và Hiệp hội Phân bón Việt Nam.
Trước đó, Nghị định 26/2023/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/7/2023, áp thuế xuất khẩu 5% đối với cả ba mặt hàng. Từ cuối năm 2023, Hiệp hội Phân bón Việt Nam đã nhiều lần kiến nghị đưa các mặt hàng này về mức 0%, với lý do các nước cạnh tranh trong khu vực như Indonesia, Malaysia và Brunei không đánh thuế xuất khẩu urê.
Theo lập luận của Bộ Tài chính trong dự thảo, công suất urê trong nước đạt 2,73 triệu tấn/năm, cao hơn nhu cầu nội địa khoảng 2,15 triệu tấn/năm. Trong khi đó, urê được sản xuất từ khí và than, còn supe lân xuất khẩu đã qua chế biến sâu.
Việc giảm thuế xuất khẩu được kỳ vọng hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và tạo thêm nguồn thu thuế thu nhập doanh nghiệp khi hoạt động kinh doanh cải thiện.
TCBS Research ước tính, nếu đề xuất được thông qua, số thu ngân sách giảm khoảng 428 tỷ đồng/năm đối với urê và 11 tỷ đồng/năm đối với SOP; phần supe lân vào khoảng 23 tỷ đồng/năm. Trong đó, urê chiếm phần lớn kim ngạch xuất khẩu, đạt khoảng 329 triệu USD năm 2025, cao gấp 18 lần mức 18 triệu USD của supe lân.
DCM có thể được giảm hơn 200 tỷ đồng tiền thuế
Chính sách này hiện vẫn đang trong giai đoạn dự thảo và hiệu quả thực tế còn phụ thuộc diễn biến giá bán. Tuy vậy, theo ước tính của TCBS Research, nếu đề xuất được thông qua, các doanh nghiệp sản xuất phân bón có hoạt động xuất khẩu sẽ hưởng lợi, đặc biệt là Phân bón Dầu khí Cà Mau (DCM), Phân bón Hóa chất dầu khí (DPM) và Supe phốt phát và Hóa chất Lâm Thao (LAS).
"Chúng tôi đánh giá tác động tích cực với DCM, tích cực mức vừa với DPM và trung tính với LAS", báo cáo của TCBS nêu.
| |
DCM có mức độ nhạy cảm cao nhất với đề xuất này do tỷ trọng xuất khẩu urê lớn |
Dựa trên sản lượng và giá xuất khẩu bình quân năm 2025, TCBS Research nhận định, DCM có thể tiết kiệm khoảng 203 tỷ đồng tiền thuế xuất khẩu mỗi năm nếu giữ lại toàn bộ phần thuế được giảm, tương đương 9,2% lợi nhuận trước thuế năm 2025.
Với DPM, mức tiết kiệm ước khoảng 93 tỷ đồng/năm, tương đương 6,9% lợi nhuận trước thuế cùng kỳ.
Trong khi đó, tác động đối với LAS được đánh giá ở mức nhỏ do supe lân chủ yếu tiêu thụ trong nước.
DCM có mức độ nhạy cảm cao nhất với đề xuất chính sách do tỷ trọng xuất khẩu urê lớn. Năm 2025, doanh nghiệp xuất khẩu 401.000 tấn urê, tương đương 49,8% sản lượng urê bán ra; tỷ trọng này tăng lên 59,7% trong 8 tháng đầu năm 2026.
Theo TCBS Research, với giá xuất khẩu urê bình quân năm 2025 khoảng 10,1 triệu đồng/tấn, thuế xuất khẩu 5% tương đương khoảng 505.000 đồng/tấn. Nếu thuế được bỏ và giá bán không đổi, khoản tiết kiệm có thể chuyển thành phần lợi nhuận tăng thêm.
DPM cũng được hưởng lợi, nhưng mức độ thấp hơn do thị trường trong nước vẫn là đầu ra chính. Năm 2025, doanh nghiệp xuất khẩu 164.000 tấn urê, tương đương khoảng 20% lượng urê bán ra; tỷ trọng này tăng lên 36% trong 6 tháng đầu năm 2026. Ngoài urê, DPM còn kinh doanh NPK và phân bón tự doanh, không thuộc diện giảm thuế theo đề xuất, nên tác động lên tổng lợi nhuận của doanh nghiệp thấp hơn DCM.
Với LAS, việc supe lân được đưa vào dự thảo có ý nghĩa đối với ngành nhiều hơn là lợi ích lợi nhuận trực tiếp của doanh nghiệp. TCBS Research ước tính, ngay cả trong trường hợp LAS chiếm toàn bộ lượng xuất khẩu supe lân của Việt Nam, khoản tiết kiệm thuế tối đa cũng chỉ khoảng 23 tỷ đồng/năm. Dây chuyền SOP công suất 20.000 tấn/năm, hướng tới xuất khẩu, là một điểm cộng nhưng quy mô còn nhỏ.
Dù vậy, mức hưởng lợi cuối cùng của các doanh nghiệp còn phụ thuộc vào khả năng duy trì giá bán. Urê Việt Nam phải cạnh tranh với hàng từ Trung Đông, Indonesia và Malaysia, nơi không áp thuế xuất khẩu urê. Nếu người mua yêu cầu giảm giá, một phần khoản tiết kiệm thuế có thể chuyển sang khách hàng thay vì được giữ lại trong lợi nhuận doanh nghiệp.
| |
Tác động của chính sách đối với 3 doanh nghiệp phân bón có xuất khẩu (nguồn: TCBS) |
Tuy nhiên, TCBS Research lưu ý giá urê thế giới là biến số quan trọng. Giá urê Trung Đông bình quân tháng 9/2026 ở mức 407,5 USD/tấn, thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh 857 USD/tấn hồi tháng 4/2026. Bên cạnh đó, việc tăng sức hấp dẫn của xuất khẩu có thể tác động đến nguồn cung và giá urê trong nước, qua đó ảnh hưởng tới nông dân và các doanh nghiệp NPK sử dụng urê làm nguyên liệu như Phân bón Bình Điền (BFC).
TCBS Research cũng lưu ý ba yếu tố chưa chắc chắn có thể ảnh hưởng đến mức độ hưởng lợi của doanh nghiệp.
Thứ nhất là thời điểm chính sách có hiệu lực. Dự thảo chưa xác định thời điểm áp dụng; nếu nghị định được ban hành vào cuối năm, tác động nhiều khả năng chủ yếu phản ánh từ năm 2027, thay vì kết quả kinh doanh quý III và quý IV/2026.
Thứ hai là diễn biến giá urê. Khoản thuế tiết kiệm được tỷ lệ thuận với giá bán xuất khẩu, trong khi giá urê bình quân tháng 9/2026 đã giảm so với mức bình quân năm 2025. Ngược lại, giá xuất khẩu urê bình quân của DPM trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 14,1 triệu đồng/tấn, cao hơn 24% so với bình quân năm trước, khiến số thuế phải nộp trong kỳ cũng tăng tương ứng.
Thứ ba là tác động tới thị trường trong nước. Khi xuất khẩu hấp dẫn hơn, giá urê nội địa có thể tăng, gây bất lợi cho nông dân và các doanh nghiệp NPK sử dụng urê làm nguyên liệu như BFC. Nếu giá trong nước biến động mạnh, đặc biệt trong bối cảnh El Niño mùa khô 2026–2027, cơ quan quản lý có thể xem xét lại chính sách.