Trong báo cáo cập nhật giá hàng hóa tháng 9/2026 vừa phát hành, TCBS Research cho biết giá hàng hóa năm nay chủ yếu chịu ảnh hưởng từ cú sốc nguồn cung và yếu tố địa chính trị hơn là chu kỳ nhu cầu.
Giá dầu Brent bình quân tháng 4 từng lên 120,4 USD/thùng, sau đó giảm còn 83,4 USD/thùng vào tháng 7 trước khi tăng trở lại 116,8 USD/thùng trong tháng 9 khi căng thẳng Mỹ-Iran tái diễn.
Giá urê cũng tăng lên 857 USD/tấn trong tháng 4 rồi giảm về khoảng 400 USD/tấn.
Trong khi đó, giá đồng bình quân tháng 9 đạt 14.474 USD/tấn, mức cao nhất trong chuỗi số liệu của Ngân hàng Thế giới, tăng 45% so với cùng kỳ. Cao su RSS3 đạt 2,75 USD/kg, tăng 33% từ đầu năm.
Tính đến tháng 9, dầu Brent tăng 86,3% so với cuối năm 2025, than Úc tăng 36,6%, cao su tăng 33,5%, DAP tăng 27,6% và đồng tăng 22,8%. Ngược lại, quặng sắt giảm 6,6% và cà phê robusta giảm 12,1%.
Lợi nhuận nhóm xăng dầu, hàng không, phân bón phân hóa
Theo TCBS Research, tác động của giá hàng hóa lên doanh nghiệp phụ thuộc trước hết vào việc doanh nghiệp là bên bán hay bên mua, sau đó là chênh lệch giữa giá bán và chi phí đầu vào, thời điểm hàng hóa đi vào kết quả kinh doanh và khả năng chuyển chi phí vào giá bán.
Điển hình, cùng chịu tác động từ giá dầu nhưng Lọc hóa dầu Bình Sơn (mã BSR) và các hãng hàng không có kết quả trái ngược. BSR, với hoạt động lọc dầu, hưởng lợi khi chênh lệch giữa giá sản phẩm và dầu thô cải thiện. Biên lợi nhuận gộp quý II/2026 của BSR đạt 15%, tăng 12,2 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ 6 tháng đạt 15.931 tỷ đồng, gấp khoảng 12,8 lần cùng kỳ.
Ngược lại, giá nhiên liệu cao gây sức ép lên hàng không. Biên lợi nhuận gộp quý II của Tổng công ty Hàng không Việt Nam (mã HVN) giảm từ 17,6% xuống 4,2%, còn Công ty cổ phần Vietet Air (mã VJC) giảm từ 13,5% xuống 5,6%. Theo ước tính của HVN, mỗi USD/thùng giá nhiên liệu tăng có thể khiến chi phí tăng khoảng 300 tỷ đồng.
Với Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (PLX), giá dầu tăng nhanh cũng tạo áp lực do giá bán lẻ điều chỉnh theo kỳ, chậm hơn giá vốn tồn kho. Biên lợi nhuận gộp quý II/2026 của PLX giảm còn 5,6%, so với 6,7% cùng kỳ năm ngoái.
Ở nhóm phân bón, giá urê tăng mạnh trong nửa đầu năm giúp Đạm Cà Mau (DCM) và Đạm Phú Mỹ (DPM) cải thiện đáng kể biên lợi nhuận. Biên lợi nhuận gộp quý II/2026 của DCM đạt 31,3%, tăng 10,8 điểm phần trăm; DPM đạt 23,8%, tăng 6,9 điểm phần trăm. Lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ 6 tháng của DPM tăng 115%, còn DCM tăng 55%.
| |
Giá hàng hóa tăng cao đang khiến nhóm lọc dầu hưởng lợi, hàng không chịu thiệt |
Tuy nhiên, TCBS Research cho rằng quý II/2026 nhiều khả năng đã là vùng đỉnh về biên lợi nhuận của nhóm này. Giá urê bình quân quý III/2026 chỉ còn 399 USD/tấn, giảm 42,4% so với quý II. Dù giá tháng 9 tăng 4,5% so với tháng 8 lên 407,5 USD/tấn, mức này vẫn thấp hơn một nửa so với đỉnh tháng 4.
Cao su, thép hưởng lợi từ mặt bằng giá đầu vào
Theo cáo cáo nói trên, giá cao su duy trì ở mức cao tiếp tục hỗ trợ nhóm doanh nghiệp cao su. Giá RSS3 bình quân quý III đạt 2,75 USD/kg, tăng 2,5% so với quý II.
Biên gộp quý II của Cao su Phước Hòa (PHR) và Cao su Đồng Phú (DPR) lần lượt đạt 34,2% và 39,9%, tăng khoảng 7 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) có biên gộp 30,6%, gần như đi ngang do cơ cấu doanh thu đa dạng hơn, bao gồm khu công nghiệp và chế biến gỗ.
TCBS Research lưu ý nửa cuối năm là mùa khai thác chính của cao su, nhưng lợi nhuận nhóm này còn phụ thuộc đáng kể vào hoạt động thanh lý vườn cây và bồi thường đất chuyển đổi sang khu công nghiệp.
Ở ngành thép, giá quặng sắt bình quân quý III giảm 7,4% so với quý II, xuống 97,4 USD/tấn, qua đó giúp giảm chi phí đầu vào. Biên gộp quý II của Thép Hòa Phát (HPG) đạt 19%, mức cao nhất trong 8 quý; Tập đoàn Hoa Sen (HSG) đạt 15,3% và Thép Nam Kim (NKG) đạt 10,5%.
Tuy nhiên, TCBS Research cho rằng biến số quyết định vẫn là chênh lệch giữa giá thép đầu ra với quặng sắt, than cốc và diễn biến tồn kho. Với Công ty cổ phần Điện lực GELEX (GEE), dù nguyên vật liệu chiếm tới 93% chi phí sản xuất, biên gộp chỉ dao động 14-16%, cho thấy phần lớn biến động giá đồng được chuyển vào giá bán. Rủi ro chủ yếu nằm ở độ trễ chuyển giá và nhu cầu vốn lưu động.
Bước sang quý III, giá hàng hóa tiếp tục cho thấy sự phân hóa. Giá Brent bình quân giảm 7,1% so với quý II, quặng sắt giảm 7,4% và vàng giảm 5,4%, trong khi urê giảm tới 42,4%. Ở chiều ngược lại, giá DAP tăng 4,2%, đồng tăng 5,7%, cao su tăng 2,5% và đường tăng 15,3%.
| |
Phân bón, hóa chất, cao su hưởng lợi |
TCBS Research đánh giá biên gộp quý III của DPM và DCM khó giữ được mức quý II do giá urê giảm mạnh; trong khi thép có thuận lợi từ chi phí quặng sắt thấp hơn. Nhóm cao su tiếp tục được hỗ trợ bởi mặt bằng giá cao và mùa khai thác chính. Với BSR, giá dầu tăng mạnh trong tháng 9 có thể tạo lợi nhuận tồn kho, trong khi PLX và các hãng hàng không chịu áp lực ngược lại.
Theo TCBS Research, trong nhóm 24 cổ phiếu được theo dõi, các mã nhạy cao và hưởng lợi khi giá hàng hóa tăng gồm DPM, DCM, LAS (Supe phốt phát và Hóa chất Lâm Thao), GVR, PHR và DPR; HVN là cổ phiếu nhạy cao theo chiều bất lợi. BSR và DDV (DAP Vinachem) thuộc nhóm tác động hai chiều, phụ thuộc vào chênh lệch giữa giá bán và chi phí đầu vào.
Đáng chú ý, giá hàng hóa tăng không đồng nghĩa cổ phiếu liên quan sẽ tăng tương ứng. Trong chu kỳ 2021-2022, 13/14 cổ phiếu hàng hóa trong mẫu đạt đỉnh trong giai đoạn tháng 10/2021 đến tháng 6/2022, sau đó giảm 37-75% trong vòng 4-18 tháng.
"Do đó, nhà đầu tư cần theo dõi không chỉ diễn biến giá hàng hóa mà cả mức độ chuyển hóa của giá hàng hóa vào biên lợi nhuận và kết quả kinh doanh của từng doanh nghiệp", Báo cáo nêu.