Xác lập vai trò dẫn dắt
Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khu vực kinh tế nhà nước là động lực chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vai trò bảo đảm ổn định vĩ mô và các cân đối lớn của nền kinh tế.
 |
Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Phùng Công Sưởng và TS. Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính điều phối Toạ đàm |
Đáng chú ý, Nghị quyết đặt ra yêu cầu kinh tế Nhà nước không chỉ thực hiện vai trò điều tiết mà còn phải kiến tạo, dẫn dắt và mở đường cho các động lực tăng trưởng mới. Theo đó, việc hiện thực hóa mục tiêu này đòi hỏi giải quyết đồng bộ nhiều vấn đề, từ cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực, mô hình quản trị doanh nghiệp, sử dụng hiệu quả tài sản công, cho tới việc thiết lập mối quan hệ hài hòa giữa khu vực Nhà nước với khu vực tư nhân và thị trường.
Theo TS. Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính, điểm đột phá của Nghị quyết 79 nằm ở cách tiếp cận mới đối với kinh tế Nhà nước. Nguồn lực Nhà nước được yêu cầu hạch toán đầy đủ, vận hành theo nguyên tắc thị trường nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu kinh tế - xã hội, quốc phòng và an ninh.
Một yêu cầu quan trọng khác là tách bạch rõ giữa hoạt động sử dụng nguồn lực Nhà nước để cung cấp hàng hóa, dịch vụ công với hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp. Điều này nhằm bảo đảm minh bạch và nâng cao hiệu quả đánh giá sử dụng vốn Nhà nước.
Cũng theo TS. Quỳnh, Nghị quyết cũng định hướng tập trung nguồn lực để phát triển một số tập đoàn, doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành chiến lược. Các lĩnh vực trọng yếu được xác định gồm quốc phòng - an ninh; năng lượng; vận tải, logistics; tài chính - ngân hàng; khoa học - công nghệ, điện tử - viễn thông, hạ tầng số; khai thác và chế biến khoáng sản chiến lược; hóa chất; xây dựng, vật liệu xây dựng; nông, lâm nghiệp.
Chia sẻ thêm thông tin, ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính cho biết, Nghị quyết đặt ra mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 50 doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất khu vực, trong đó có 1-3 doanh nghiệp thuộc Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Xa hơn, đến năm 2045, mục tiêu là có khoảng 60 doanh nghiệp trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn của khu vực và khoảng 5 doanh nghiệp trong Top 500 toàn cầu.
Để đạt mục tiêu này, việc lựa chọn ngành và doanh nghiệp trọng điểm phải dựa trên các tiêu chí như vai trò bảo đảm an ninh kinh tế, an sinh xã hội, khả năng dẫn dắt chuỗi công nghiệp, làm chủ công nghệ nền tảng và kết nối các thành phần kinh tế khác cùng tham gia chuỗi giá trị.
 |
Ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính |
Sức ép đổi vai doanh nghiệp Nhà nước
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Lê Thanh Tuấn, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) cho rằng, Nghị quyết 79 là dấu mốc quan trọng trong cách tiếp cận đối với doanh nghiệp Nhà nước khi lần đầu tiên khái niệm “quỹ đầu tư quốc gia” được nêu rõ trong nghị quyết của Bộ Chính trị.
Theo ông Tuấn, điều này đặt ra yêu cầu SCIC phải tự đánh giá lại mô hình hoạt động để đáp ứng kỳ vọng khi được định vị là nhà đầu tư quốc gia. Sau 20 năm hoạt động, SCIC đã thực hiện mô hình tách bạch giữa chức năng quản lý Nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn, đóng vai trò cổ đông thuần túy, không can thiệp hành chính vào hoạt động doanh nghiệp.
SCIC đã đạt một số kết quả đáng ghi nhận, với tổng số nộp ngân sách Nhà nước khoảng 114.000 tỷ đồng, gấp ba lần giá trị vốn ban đầu được giao. Danh mục đầu tư hiện gồm hơn 100 doanh nghiệp với giá trị thị trường khoảng 8 tỷ USD.
Tuy vậy, theo lãnh đạo SCIC, mô hình hiện nay vẫn còn những hạn chế và cần được tái định vị. SCIC đang xây dựng chiến lược phát triển giai đoạn 5 năm tới, tập trung vào các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghệ và chuyển đổi số, đồng thời nghiên cứu tham gia thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế.
SCIC cũng đang tham khảo kinh nghiệm từ các quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới như Singapore, Trung Quốc, Malaysia và Indonesia, trong đó mô hình Temasek được xem là định hướng tham chiếu. Khi được định vị là nhà đầu tư quốc gia, việc đánh giá hiệu quả hoạt động cũng cần thay đổi theo hướng xem xét gia tăng giá trị tài sản ròng thay vì chỉ dựa trên doanh thu và lợi nhuận hàng năm.
 |
Ông Lê Thanh Tuấn, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) |
Ở lĩnh vực năng lượng, ông Nguyễn Tài Anh, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, EVN luôn sẵn sàng đảm nhận các nhiệm vụ khó khăn như cung cấp điện cho biển đảo, vùng sâu, vùng xa. Sau khi Nghị quyết 79 được ban hành, EVN đã xây dựng kế hoạch triển khai và điều chỉnh chiến lược phát triển theo định hướng dẫn dắt và mở đường.
Trong quá trình triển khai, EVN cho rằng doanh nghiệp Nhà nước cần vận hành theo nguyên tắc thị trường, trong đó cơ chế giá điện sẽ tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở khung pháp lý hiện hành. EVN kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều chỉnh chi phí nhằm bảo đảm minh bạch, hài hòa lợi ích; xây dựng cơ chế giá điện gắn với bảo đảm an ninh năng lượng và khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.
Theo các ý kiến tại Tọa đàm, trong giai đoạn phát triển mới, doanh nghiệp Nhà nước cần đóng vai trò “vốn mồi”, dẫn dắt và kích hoạt nguồn lực đầu tư xã hội. Vai trò lan tỏa của các doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn được xem là yếu tố then chốt trong việc hình thành các ngành công nghiệp nền tảng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Hiện Bộ Tài chính, với vai trò cơ quan thường trực giúp Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết 79, đang xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển kinh tế Nhà nước, đồng thời xây dựng chương trình hành động của Chính phủ nhằm cụ thể hóa các mục tiêu của nghị quyết trong giai đoạn tới.
