Tiếp tục phiên họp thứ sáu, sáng 30/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).
Trình bày báo cáo tóm tắt về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu hiện hành và tập trung vào 4 nhóm vấn đề chính.
Nhóm thứ nhất gồm các quy định bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của pháp luật; phân định hoạt động áp dụng đấu thầu và pháp luật liên quan, không áp dụng luật này với các lĩnh vực, vấn đề đặc thù đã được pháp luật chuyên ngành quy định. Xác định rõ nguyên tắc áp dụng khi có sự khác biệt giữa các luật.
Nhóm thứ hai gồm các quy định nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động đấu thầu; bổ sung chính sách, nguyên tắc cơ bản áp dụng hình thức nhà thầu quản lý với trao quyền chủ động cho nhà thầu gắn với trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ, chi phí và hiệu quả.
Xây dựng cơ sở dữ liệu giá, tích hợp dữ liệu thuế, hải quan để tham chiếu giá thị trường, ngăn hành vi nâng khống giá gói thầu; bổ sung cơ chế ưu tiên, ưu đãi cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhỏ và vừa, chỉ định thầu quốc tế và lựa chọn nhà đầu tư đối với các dự án có yêu cầu đặc thù cần nhà đầu tư nước ngoài (yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài liên danh với nhà thầu Việt Nam và sử dụng nhà thầu phụ Việt Nam); cho phép nêu nhãn hiệu hàng hóa theo nhóm nhãn hiệu chung trong đánh giá kỹ thuật, tránh lựa chọn chỉ theo giá thấp mà không đảm bảo chất lượng.
Nhóm thứ ba gồm các quy định nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong hoạt động đấu thầu, trao cho chủ đầu tư quyền quyết định chính thức lựa chọn nhà thầu phù hợp gắn với trách nhiệm; bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh khi chưa xác định đầy đủ yêu cầu về kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu.
Nhóm này cũng mở rộng chỉ định thầu lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, đặt hàng, giao Chính phủ quy định chi tiết các trường hợp áp dụng. Mở rộng áp dụng đấu thầu trước để đẩy nhanh tiến độ dự án; quy định về hợp đồng chỉ nêu khung nguyên tắc và điều kiện, thủ tục ký kết, thực hiện, các nội dung khác do các bên thỏa thuận phù hợp với pháp luật; cắt giảm thủ tục sơ tuyển, mời quan tâm, kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu và phương thức đấu thầu hai giai đoạn.
Nhóm thứ tư tập trung nâng cao hiệu lực quản lý, tăng cường kiểm tra, giám sát trong hoạt động đấu thầu; làm rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu, nhà thầu và tổ chuyên gia.
Lần sửa đổi này, theo tờ trình của Chính phủ, dự thảo luật hoàn thiện quy định về hành vi bị cấm trong hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư theo hướng bổ sung hành vi dàn xếp, thỏa thuận nâng khống giá gói thầu, dự toán; chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm nhằm áp dụng hạn mức chỉ định thầu.
Dự thảo luật cũng làm rõ hành vi thông thầu, gian lận, không bảo đảm công bằng, minh bạch; chỉnh lý quy định về hành vi chuyển nhượng thầu để xác định rõ nội hàm của việc sử dụng nhà thầu phụ bất hợp pháp trên cơ sở xác định trách nhiệm của nhà thầu trong quá trình thực hiện hợp đồng, làm rõ hành vi nhà thầu giao trách nhiệm quản lý của mình theo hợp đồng ký kết với chủ đầu tư cho tổ chức, cá nhân khác...
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, qua thẩm tra sơ bộ, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban này tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu theo trình tự, thủ tục rút gọn. Việc này nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển và bảo đảm đồng bộ với các luật mới được ban hành.
Thường trực Uỷ ban thẩm tra cơ bản thống nhất với định hướng chuyển trọng tâm từ quản lý quy trình, thủ tục sang quản lý chất lượng, hiệu quả và kết quả đầu ra; tăng phân cấp, phân quyền, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm.
Việc sửa đổi Luật cần hướng tới thiết kế quy trình đơn giản, giảm chi phí tuân thủ, giảm các khâu trung gian, hình thức và làm cho đấu thầu trở thành công cụ quản trị minh bạch, hiệu quả, để ngay cả chủ thể không bắt buộc cũng có động lực lựa chọn áp dụng vì lợi ích mà cơ chế này mang lại, cơ quan thẩm tra lưu ý.
Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đề nghị tiếp tục rà soát dự thảo Luật để thể chế hóa đầy đủ các chủ trương về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kiểm soát quyền lực. Đồng thời, hoàn thiện Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, cơ chế kết nối, chia sẻ, truy xuất dữ liệu, công khai thông tin, giám sát, hậu kiểm, xử lý vi phạm và giải quyết kiến nghị.
Bảo đảm quyền tự chủ được mở rộng đi đôi với trách nhiệm giải trình và khả năng kiểm soát; rà soát các quy định về đấu thầu trước, hồ sơ mời thầu, phương pháp đánh giá, cơ chế, cách thức mua sắm phù hợp đối với cơ sở y tế tuyến xã; trách nhiệm của các chủ thể, quy định chuyển tiếp và nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm rõ ràng, thống nhất, khả thi, không phát sinh khoảng trống pháp lý hoặc hạn chế cạnh tranh không cần thiết.