Hàng loạt mô hình kinh doanh biến tướng bị bóc trần
Tuần qua, nhà đầu tư trong nước ngỡ ngàng khi Bảo Tín Minh Châu bị lực lượng chức năng kiểm tra. Hiện cơ quan chức năng chưa có thông tin chính thức, song nhiều nguồn tin cho rằng, sự việc có liên quan đến hành vi mua bán vàng của Bảo Tín Minh Châu.
Ngay khi Bảo Tín Minh Châu bị công an làm việc, Bảo Tín Mạnh Hải ngay lập tức nhắn tin cho người mua để trả vàng sớm. Trước đó, tình trạng bán “vàng giấy” (thanh toán trước, nhận hàng sau) tại Bảo Tín Minh Châu và Bảo Tín Mạnh Hải rất phổ biến, thời gian chờ lấy vàng lên đến 1-2 tháng.
Theo luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, việc bán khống vàng (bán vàng giấy) không vi phạm quy định pháp luật, song gây rủi ro rất lớn cho người mua. Rủi ro thứ nhất là biến động giá vàng trong thời gian chờ giao vàng; rủi ro thứ hai là cơ sở kinh doanh vàng có thể không đủ vàng để giao khi đến hạn do tình trạng bán vàng quá mức so với sức cung, dẫn tới đơn vị đó mất thanh khoản.
Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi) cho rằng, hình thức bán vàng giấy hiện nay không chỉ là “trả tiền trước, nhận vàng sau”, mà còn có bóng dáng của một công cụ tài chính (giao dịch vàng tương lai). Do đó, nếu doanh nghiệp bán vàng không kiểm soát tốt, một khi quy mô các hợp đồng tăng lên, thị trường có thể xuất hiện tình trạng giao dịch vượt quá lượng vàng vật chất thực có và khả năng “vỡ thanh khoản” không thể loại trừ.
Trước khi sự việc xảy ra tại Bảo Tín Minh Châu, cộng đồng đầu tư vàng trong nước cũng chấn động với sự sụp đổ của “tiệm kim hoàn 4.0”. Mô hình này từng được quảng cáo rầm rộ, theo đó người dùng có thể mua vàng tích lũy online chỉ từ 100.000 đồng thông qua ứng dụng, sau đó quy đổi thành vàng vật chất và nhận tại hệ thống cửa hàng hoặc các điểm nhượng quyền. Bên cạnh đó, nền tảng còn tích hợp nhiều tính năng như tích lũy vàng dạng số, mua bán trực tuyến, rút tiền nhanh và các công cụ được quảng bá là “sinh lời mỗi ngày”.
Tuy nhiên, ngày 20/3 vừa qua, ứng dụng HanaGold thông báo khóa tính năng rút tiền nhanh, khiến nhiều người dùng bất ngờ (hiện ứng dụng này có 300.000 người dùng). Cùng thời điểm, sàn tiền số ONUS - đơn vị liên quan tới HanaGold cũng bị sập. Tiếp đó, loạt lãnh đạo liên quan đến các doanh nghiệp trên bị khởi tố, bắt giam.
Đầu năm nay, Trung Quốc cũng rúng động khi mô hình giao dịch vàng trực tuyến Jie Wo Rui bị sụp đổ do không đủ thanh khoản, hàng chục ngàn nhà đầu tư bị mắc kẹt số tiền ước tính lên đến 1,4 tỷ USD.
Nỗi lo khi thí điểm sàn vàng quốc gia
Để đáp ứng cầu vàng của người dân mà vẫn tránh được tình trạng đầu cơ, trục lợi, gian lận, lừa đảo, chiếm dụng vốn của khách hàng, luật sư Trương Thanh Đức cho rằng, cần sớm đưa sàn giao dịch vàng quốc gia vào hoạt động. Việc giao dịch qua sàn được Nhà nước quản lý chặt chẽ, không bị thất thu thuế và quyền lợi người mua được đảm bảo.
Mới đây, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục yêu cầu khẩn trương đưa sàn giao dịch vàng vào vận hành ngay. Đây không phải là lần đầu tiên người đứng đầu Chính phủ thúc giục sớm thành lập sàn vàng. Những mô hình kinh doanh vàng biến tướng trên thị trường thời gian qua một mặt cho thấy sự cần thiết của mô hình sàn vàng, một mặt cho thấy mô hình này tiềm ẩn rất nhiều rủi ro, đòi hỏi phải cực kỳ thận trọng trong vận hành thí điểm.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia cho rằng, việc xây dựng sàn giao dịch vàng là bước đi cần thiết để tăng tính minh bạch cho thị trường, nhưng điều quan trọng là phải lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện Việt Nam và cân nhắc kỹ quy mô vận hành.
Theo chuyên gia này, sàn vàng hàng hóa là phương án khả thi nhất với Việt Nam. Theo đó, vàng được coi là một loại hàng hóa, có thể giao dịch ngay trên sở giao dịch hàng hóa sẵn có. Việc triển khai mô hình sàn vàng phái sinh là chưa phù hợp với Việt Nam, tiềm ẩn rủi ro cao.
Hiện Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chưa công bố dự thảo nào về mô hình sàn giao dịch vàng quốc gia. Trước đó, NHNN bày tỏ lo ngại sự ra đời sàn vàng sẽ làm tăng nhu cầu đầu tư vào vàng, trong khi NHNN muốn nắn dòng vốn vào sản xuất, kinh doanh.
Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu thành lập sàn vàng hàng hóa, tình trạng thiếu cung - nguyên nhân gây bất ổn cho thị trường vàng Việt Nam vẫn chưa thể giải quyết.
“Một sàn giao dịch không thể tự tạo thêm nguồn cung vàng vật chất. Nếu cơ chế nhập khẩu vàng không thay đổi, sàn cũng chỉ giao dịch lượng vàng hiện có; chênh lệch giá về bản chất vẫn sẽ tồn tại”, chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán SHS nhận định.
Theo các chuyên gia, việc thành lập sàn giao dịch vàng (sàn vàng) có thể cải thiện cách thức mua bán vàng tại Việt Nam (tăng thanh khoản và minh bạch), thu hẹp chênh lệch giá mua - bán và tạo điều kiện để một phần lượng vàng “trong két” được đưa vào hệ thống tài chính, chứ không thể giải quyết tình trạng thiếu cung.
Hiện nay, nhà đầu tư và các doanh nghiệp đang rất chờ đợi sự ra đời của sàn giao dịch vàng quốc gia. Việc chậm ra mắt sàn vàng do quan điểm khác nhau về trọng tâm ưu tiên chính sách giữa các cơ quan quản lý nhà nước.
Trong khi NHNN rất thận trọng với sàn vàng, lo ngại ảnh hưởng tiêu cực tới lạm phát, tỷ giá và thanh khoản hệ thống, thì nhiều bộ, ngành lại muốn sớm vận hành sàn để dễ quản lý thị trường, minh bạch giao dịch, thu thuế, chống buôn lậu và huy động nguồn lực vào phát triển kinh tế. Thiết kế một mô hình sàn vàng có thể giải quyết được tất cả mục tiêu chính sách này là không đơn giản.
Các KOL không thể vô can
Đầu năm nay, khi vàng thế giới lập đỉnh, người dân trong nước cũng phát cuồng với vàng, không ít KOL (người dẫn dắt dư luận) trên mạng xã hội thu hút hàng trăm nghìn người theo dõi đã quảng cáo HanaGold, tiêu biểu như Đặng Thái Cường, Ngân Talk…
Khi sự cố HanaGold sụp đổ xảy ra, trước chất vấn của các nhà đầu tư về trách nhiệm của mình khi HanaGold vỡ trận, các KOL phủi sạch trách nhiệm. Ngân Talk xóa bỏ các nội dung liên quan đến HanaGold trên mạng xã hội và lý giải mình chỉ là nhà đầu tư cá nhân chia sẻ góc nhìn thị trường, không có nhóm kín, không bán khóa học, không kêu gọi mua bán. Trên thực tế, nhiều người cho biết, họ tham gia mua vàng trên HanaGold vì đã bỏ tiền tham gia nhóm kín của Ngân Talk.
Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo, có hiệu lực từ đầu năm nay, các KOL khi tham gia quảng cáo phải xác minh độ tin cậy của người quảng cáo; phải kiểm tra tài liệu liên quan đến sản phẩm, dịch vụ được quảng cáo. Đồng thời, không được giới thiệu sản phẩm, dịch vụ mà mình chưa sử dụng hoặc chưa hiểu rõ.
Luật cũng quy định, các KOL khi tham gia quảng cáo sai sự thật có thể bị xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng do hoạt động quảng cáo.
Cảnh báo về các sàn giao dịch chưa được cấp phép
Ủy ban Chứng khoán nhà nước (UBCKNN) vừa đưa ra khuyến cáo nhà đầu tư về hoạt động hợp tác đầu tư trên môi trường mạng. Theo cơ quan này, hiện nay, một số doanh nghiệp thông qua các ứng dụng và một số các website trên nền tảng mạng xã hội (Tikop, Buff, Topi,…) tổ chức huy động vốn của các nhà đầu tư bằng hình thức ký hợp đồng hợp tác đầu tư, sau đó ủy thác cho các công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán để thực hiện đầu tư vào các sản phẩm tài chính.
Hoạt động huy động vốn bằng hình thức hợp đồng hợp tác đầu tư thông qua các ứng dụng và website nêu trên không do UBCKNN quản lý, cấp phép. Nhà đầu tư có thể gặp rủi ro khi có tranh chấp xảy ra mà không được pháp luật về chứng khoán bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.
Do vậy, UBCKNN cảnh báo nhà đầu tư cần thận trọng, tìm hiểu kỹ về pháp lý khi thực hiện giao dịch hợp tác đầu tư qua các ứng dụng, website trên môi trường mạng.
Trước đó, UBCKNN cũng đã liên tục có những cảnh báo đến nhà đầu tư cẩn trọng với những ứng dụng, sàn giao dịch chưa được cấp phép hoặc các hoạt động cung cấp dịch vụ chưa được cấp phép theo quy định trên không gian mạng... UBCKNN khuyến cáo nhà đầu tư thận trọng khi thực hiện các giao dịch đầu tư với các rủi ro có thể phát sinh.