Thị trường đang phát đi tín hiệu cảnh báo đối với nền kinh tế lớn thứ hai khu vực đồng euro. Đồng euro vẫn chịu áp lực lớn khi giảm gần 5% so với đồng đô la kể từ đầu năm đến nay.
Trong tuần qua, lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm đã lần đầu tiên vượt mốc 5% kể từ năm 2002, trước khi tiếp tục tăng mạnh hơn nữa.
Trong khi đó, chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Pháp và Đức đã chạm mức hơn 170 điểm cơ bản vào ngày 22/10. Đây là mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng nợ công tại khu vực đồng euro vào đầu những năm 2010. Chi phí bảo hiểm rủi ro vỡ nợ đối với chính phủ Pháp được đo lường bằng các hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS) cũng đang ở mức cao nhất kể từ đầu những năm 2010.
Nguy cơ lây lan trong khu vực đồng euro
Mối lo ngại lớn nhất chính là sự phân mảnh khi tình trạng các quốc gia cùng sử dụng một đồng tiền chung phải đối mặt với chi phí vay chênh lệch đáng kể. Điều này làm trầm trọng thêm căng thẳng trên thị trường và đẩy các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất vào vòng xoáy nợ khó kiểm soát.
Cuộc khủng hoảng nợ công tại khu vực đồng euro vào đầu những năm 2010 đã cho thấy rằng căng thẳng thị trường tại một quốc gia có thể nhanh chóng lan sang các nền kinh tế khác cùng sử dụng một đồng tiền và chịu sự điều hành của một ngân hàng trung ương, nhưng vẫn có hệ thống tài khóa riêng biệt. Cuộc khủng hoảng bắt đầu tại Hy Lạp, trước khi lan sang các nước như Bồ Đào Nha, Ireland, Ý và Tây Ban Nha.
Các chính phủ khi đó buộc phải giải cứu những ngân hàng đang gặp khó khăn bằng cách nắm giữ lượng lớn trái phiếu chính phủ, từ đó tạo ra một vòng luẩn quẩn nguy hiểm.
Cuộc khủng hoảng chỉ dịu đi sau khi các chương trình giải cứu được triển khai, đi kèm với những biện pháp thắt lưng buộc bụng nghiêm ngặt, cùng với cam kết của Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) lúc bấy giờ là Mario Draghi rằng ông sẽ làm bất cứ điều gì cần thiết để bảo vệ đồng euro.
Các nhà kinh tế đang cảnh báo rằng một vòng luẩn quẩn mới đang hình thành, không chỉ tại Pháp mà còn ở các nền kinh tế lớn khác, từ Mỹ đến Anh. Khi các nhà đầu tư lo ngại về nợ công gia tăng, họ đẩy lợi suất và chi phí lãi vay lên cao, từ đó lại tiếp tục làm gánh nặng nợ gia tăng.
“Nỗi lo vỡ nợ dẫn đến tình trạng dòng vốn tháo chạy mạnh hơn nữa, từ đó lại càng làm gia tăng nỗi lo vỡ nợ và đẩy lãi suất lên cao”, nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Paul Krugman nhận định.
Rủi ro nợ công của Pháp
Đáng chú ý, Pháp là một trong những quốc gia có tỷ lệ thâm hụt ngân sách trên GDP cao nhất trong khu vực đồng euro, với khối lượng nợ công ngày càng lớn. Nền kinh tế nước này đang tăng trưởng chậm chạp, chính phủ Pháp thậm chí đã hạ dự báo tăng trưởng năm 2026 xuống chỉ còn 0,5%.
Những áp lực tài khóa này xuất hiện trong bối cảnh bất ổn chính trị và xã hội đang làm dấy lên nghi ngờ về khả năng của chính phủ trong việc thực thi các biện pháp ổn định tài chính công.
Carsten Brzeski, Giám đốc nghiên cứu vĩ mô toàn cầu kiêm chuyên gia kinh tế trưởng khu vực đồng euro tại ngân hàng ING nhận định qua email: “Pháp đang lún sâu vào một cuộc khủng hoảng thực sự…Hiện tại, chính phủ Pháp chưa đối mặt với nguy cơ thiếu thanh khoản tức thời, nhưng sự thiếu tin tưởng từ thị trường trái phiếu cùng với cuộc khủng hoảng đang diễn ra đòi hỏi các nhà chức trách phải hành động với tinh thần khẩn trương cao độ”.
John Stopford, Giám đốc bộ phận đầu tư đa tài sản tạo thu nhập tại Ninety One cho biết Pháp từng được các nhà đầu tư trái phiếu xếp vào nhóm quốc gia cốt lõi hoặc cận cốt lõi của châu Âu, nhưng ngày càng bị xem là quốc gia ngoại vi. Ông cho rằng sự thay đổi này là kỳ lạ khi xét đến vai trò lịch sử của Pháp trong EU và sức mạnh kinh tế của nước này trên lục địa.
Tại sao năm 2026 lại khác biệt?
Tuy nhiên, nhờ những cải cách đã được thực hiện, một số nhà phân tích đánh giá rằng rủi ro lây lan lần này vẫn ở mức hạn chế, ngay cả khi thị trường đang có những biểu hiện tương tự như giai đoạn hậu khủng hoảng tài chính.
Theo ông Stopford, chênh lệch lợi suất có thể cần phải chạm ngưỡng khoảng 200 điểm cơ bản thì tình hình mới được nhìn nhận rộng rãi là một cuộc khủng hoảng thực sự. Tuy nhiên, tình hình tại Pháp đang không mấy khả quan.
“Chênh lệch lợi suất của Pháp hiện đã cao hơn so với thời điểm đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng tại các quốc gia ngoại vi khu vực đồng euro vào đầu những năm 2010, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với các mức cực đoan từng ghi nhận tại Tây Ban Nha, Ý, Hy Lạp và Ireland vào giai đoạn đó. Vì vậy, tôi cho rằng thị trường đang mặc định rằng tình hình sẽ còn tồi tệ hơn nữa trước khi các thể chế Liên minh châu Âu bắt đầu can thiệp để hạn chế những thiệt hại sâu rộng hơn”, ông cho biết.
Trong khi đó, các chiến lược gia tại BlackRock lưu ý rằng môi trường hiện nay đã khác biệt đáng kể so với giai đoạn trước cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng euro năm 2011–2012. Khu vực này hiện đã được trang bị tốt hơn để chống chọi với các áp lực tài chính, tuy nhiên sự biến động và các tác động lan tỏa vẫn có khả năng xảy ra.
“Đợt bán tháo trái phiếu Pháp cho thấy sự cạnh tranh về vốn đang định hình lại các thị trường thu nhập cố định trong bối cảnh lãi suất toàn cầu được thiết lập lại. Việc chính phủ tăng cường vay nợ cùng các khoản đầu tư liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) đang đẩy chi phí huy động vốn lên cao, khiến những bên vay có nền tảng tài chính suy yếu phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn”, các chiến lược gia tại BlackRock cho biết.
George Lagarias, chuyên gia kinh tế trưởng tại Forvis Mazars cho rằng Pháp thực chất đã rơi vào một cuộc khủng hoảng nợ. Ông dẫn chứng tỷ lệ nợ công trên GDP của Pháp đạt 119% vào cuối quý II/2026, con số này gần tương đương với mức 128% của Hy Lạp vào cuối năm 2009.
Theo ông, một tác động lan tỏa có thể dẫn đến sự nới rộng chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu Pháp và Đức, kéo theo đó là chi phí cho các hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS) tăng cao.
“Ý và Tây Ban Nha sẽ phải đối mặt với chi phí vay cao hơn, buộc phải cắt giảm chi tiêu công; điều này có thể làm gia tăng phản ứng dữ dội từ chính trị trong nước. Các quốc gia ở vùng ngoại vi châu Âu sẽ chịu áp lực cực lớn, ngay cả khi tình hình tài chính của họ hiện đã ổn định hơn nhiều so với vài năm trước”, ông cho biết thêm.
Tuy nhiên, ông Lagarias cho biết những khác biệt mang tính cấu trúc quan trọng đã giúp giảm thiểu rủi ro xảy ra một cuộc khủng hoảng lan rộng như giai đoạn những năm 2010. “Hy Lạp từng có thâm hụt thương mại rất nghiêm trọng. Pháp cũng có thâm hụt thương mại, nhưng các con số ở mức khả quan hơn nhiều”, ông cho biết.
“Mức nợ của Pháp tuy đáng lo ngại nhưng đã được công khai. Thị trường có thể xử lý các rủi ro đã biết trước, nhưng họ rất ghét những bất ngờ….Điều khiến Hy Lạp sụp đổ chính là việc mức thâm hụt thực tế bất ngờ bị tiết lộ cao gấp năm lần so với ước tính chính thức. Chính điều đó đã châm ngòi cho cuộc khủng hoảng”, ông Lagarias cho biết.
Alex Everett, Giám đốc đầu tư phụ trách quản lý lãi suất tại Aberdeen Investments cũng cho rằng tình hình hiện tại nên được nhìn nhận chủ yếu là rủi ro riêng của Pháp, thay vì là rủi ro mang tính hệ thống đối với toàn khu vực đồng euro.
“So với giai đoạn đầu những năm 2010, khu vực đồng euro hiện nay có hệ thống ngân hàng vững mạnh hơn, mức độ hội nhập sâu rộng hơn cùng nhiều công cụ được thiết kế để hạn chế nguy cơ phân mảnh nợ công….Tôi dự đoán rằng nếu có sự lây lan, thì nó cũng sẽ chỉ diễn ra trong thời gian ngắn”, ông cho biết.