Nắng nóng gay gắt và hạn hán ở châu Âu, nguy cơ từ hiện tượng thời tiết El Nino khắc nghiệt cùng những biến động thương mại do các cuộc xung đột liên quan đến Ukraine và Iran đã gây bất ổn cho thị trường nông sản, đẩy giá ngũ cốc lên mức cao nhất trong ba năm.
Theo CME Group, giá ngũ cốc toàn cầu đã tăng mạnh trong những tuần gần đây, với giá hợp đồng tương lai của ngô, đậu tương và lúa mì tại Chicago vào cuối tháng 8 và đầu tháng 9 chạm mức cao nhất trong nhiều năm.
Chỉ số Giá Lương thực của FAO - thước đo sự thay đổi hàng tháng của giỏ hàng hóa lương thực được giao dịch quốc tế - đạt trung bình 133,3 điểm trong tháng 8, tăng so với mức 130,8 điểm của tháng 7. Đây là mức điểm cao nhất kể từ tháng 11/2022, mặc dù vẫn thấp hơn gần 17% so với mức đỉnh kỷ lục ghi nhận vào tháng 3/2022, thời điểm ngay sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng nổ.
"Sự gia tăng giá lương thực toàn cầu trong tháng 8 là lời cảnh báo rằng yếu tố rủi ro đang quay trở lại thị trường lương thực: các cú sốc khí hậu, căng thẳng địa chính trị và sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng thương mại đang hội tụ, làm thắt chặt triển vọng nguồn cung", Maximo Torero, chuyên gia kinh tế trưởng của FAO cho biết.
FAO cho biết thời tiết khắc nghiệt tại châu Âu đã ảnh hưởng đến triển vọng thu hoạch ngô và củ cải đường cũng như sản lượng chăn nuôi, trong khi hiện tượng El Nino được dự báo trước cũng làm gia tăng lo ngại về sản lượng dầu cọ và đường tại châu Á.
Cuộc xung đột leo thang tại khu vực Biển Đen đã hạn chế hoạt động vận chuyển ngũ cốc từ Nga và Ukraine trong bối cảnh cuộc xung đột kéo dài hơn 4 năm giữa hai nước này, đồng thời căng thẳng giữa Mỹ và Iran cũng gây áp lực lên nguồn cung phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Tổ chức quốc tế chuyên đánh giá giá năng lượng và hàng hóa Argus cho biết sự gián đoạn tại khu vực Biển Đen là nguyên nhân chính dẫn đến đợt tăng giá gần đây. Theo tổ chức này, lượng xuất khẩu ngũ cốc hàng ngày qua các cảng của Ukraine đã sụt giảm mạnh xuống còn khoảng 20.000 tấn, giảm so với mức hơn 180.000 tấn dưới thời Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen trước đây. Sáng kiến này được triển khai vào năm 2022 nhằm tạo thuận lợi cho việc xuất khẩu ngũ cốc qua tuyến đường biển này nhưng đã đổ vỡ vào năm sau đó.
Tình trạng gián đoạn diễn ra đúng vào mùa cao điểm xuất khẩu (từ tháng 7 đến tháng 9), buộc các bên mua hàng tại châu Âu, Bắc Phi và Trung Đông phải tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Úc, qua đó đẩy giá cả trên toàn cầu tăng cao.
Trong các nhóm mặt hàng lương thực, chỉ số giá ngũ cốc của FAO tăng 2,2% trong tháng 8 so với tháng trước, đạt mức cao nhất kể từ tháng 5/2024, trong khi chỉ số giá dầu thực vật tăng nhẹ 0,6%, lên mức cao nhất kể từ tháng 6/2022.
Chỉ số giá đường của FAO đã tăng vọt 11,9% lên mức cao nhất kể từ tháng 6/2025, sản lượng sụt giảm tại khu vực trọng điểm của Brazil đã cộng hưởng với những lo ngại về thời tiết tại châu Âu và châu Á, qua đó đẩy giá đường lên cao.
Nguồn cung phân bón cũng chịu áp lực riêng do xung đột Trung Đông. Eo biển Hormuz – tuyến đường thủy hẹp nằm ngoài khơi Iran và đang bị cả Mỹ lẫn Iran phong tỏa – là nơi vận chuyển phần lớn lượng phân bón thương mại toàn cầu.
FAO đã hạ dự báo sản lượng ngũ cốc toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,98 tỷ tấn, giảm 3,4 triệu tấn so với ước tính hồi tháng 7 và đưa mức sản lượng này thấp hơn 2% so với năm 2025. Đây là mức sụt giảm hàng năm lớn nhất kể từ năm 2018. Tuy nhiên, sản lượng dự kiến vẫn sẽ đứng thứ hai trong lịch sử.
Dự báo tồn kho ngũ cốc toàn cầu vào cuối niên vụ 2026/2027 cũng được điều chỉnh giảm 1,1% xuống 947,2 triệu tấn, chỉ cao hơn không đáng kể so với niên vụ trước.
FAO cho biết, dự báo tồn kho ngũ cốc thô giảm đã lấn át tác động từ việc nâng dự báo tồn kho lúa mì, trong đó dự báo mới phản ánh khả năng tồn kho tại Nga và Ukraine tăng lên do gián đoạn vận chuyển.