Dư địa thoái vốn tại nhiều doanh nghiệp lớn
Ngày 5/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 40/2026/QĐ-TTg quy định tiêu chí phân loại doanh nghiệp để cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước.
Mục tiêu cốt lõi của Quyết định 40 là bảo toàn, phát triển vốn nhà nước, ngăn ngừa lãng phí, thất thoát tài sản; đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Một định hướng quan trọng khác là tập trung vốn vào các ngành, lĩnh vực cốt lõi, từng bước rút vốn khỏi những lĩnh vực phi trọng yếu, hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải và kém hiệu quả.
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối ngân hàng Đầu tư, Công ty Chứng khoán An Bình (ABS) cho biết, điểm mới đáng chú ý là khung tỷ lệ sở hữu được phân định khá rõ theo tính chất từng ngành. Nhà nước tiếp tục nắm giữ 100% vốn điều lệ tại một số lĩnh vực như dịch vụ công ích thiết yếu, độc quyền tự nhiên, hạ tầng trọng điểm và công nghệ cao. Với tài chính - ngân hàng, hàng không, cảng biển đặc biệt, khai thác khoáng sản và cơ khí chế tạo, tỷ lệ sở hữu nhà nước được xác định từ 65% trở lên. Một số lĩnh vực như viễn thông trọng yếu và đầu mối nhập khẩu xăng dầu thuộc diện Nhà nước nắm trên 50% đến dưới 65%.
 |
Từ góc độ thị trường chứng khoán, đáng chú ý nhất là khoảng cách giữa tỷ lệ sở hữu nhà nước hiện tại tại nhiều doanh nghiệp và ngưỡng sở hữu theo khung mới. Theo số liệu ABS tổng hợp, Nhà nước đang sở hữu 95,41% ACV, 95,76% GAS, 92,13% BSR, 99,03% VGI; trong khi VCB và BID lần lượt có tỷ lệ sở hữu nhà nước 74,8% và 76,73%.
 |
Khoảng cách này, theo đánh giá của ABS, tạo ra dư địa đáng kể cho quá trình thoái vốn trong những năm tới. Nếu được triển khai, việc giảm tỷ lệ sở hữu tại các doanh nghiệp đủ điều kiện có thể đưa thêm một lượng lớn cổ phiếu ra thị trường, cải thiện tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và thanh khoản. Đây cũng là yếu tố đáng chú ý đối với các nhà đầu tư tổ chức khi quy mô cổ phiếu có thể giao dịch trên thị trường được mở rộng. ABS cho rằng sự chênh lệch giữa tỷ lệ sở hữu thực tế, tại nhiều doanh nghiệp lên trên 90%, với các ngưỡng pháp lý mới tạo dư địa khơi thông nguồn vốn đáng kể.
Cơ hội không chỉ nằm ở câu chuyện thoái vốn
Một điểm đáng chú ý khác là vai trò của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) trong quá trình tái cơ cấu. Theo lưu đồ thực thi trong báo cáo ABS, các khoản vốn nhà nước thuộc diện phù hợp có thể được chuyển giao về SCIC để quản lý, tái cơ cấu hoặc thoái vốn; trong khi những trường hợp không thuộc tiêu chí Nhà nước tiếp tục nắm giữ có thể tiến tới thoái vốn hoàn toàn.
Điều này có thể tạo thêm kỳ vọng tái cấu trúc, M&A và cải thiện hiệu quả sử dụng tài sản tại một số doanh nghiệp. Trong danh mục SCIC, ABS lưu ý BMI đang giao dịch ở mức P/B 0,7 lần so với mức trung bình 1,1 lần; VNM có P/B 4,1 lần, thấp hơn mức lịch sử được báo cáo đưa ra.
Tuy nhiên, câu chuyện Quyết định 40 cần được nhìn theo hướng trung và dài hạn hơn là một chất xúc tác tức thời cho giá cổ phiếu. Dư địa thoái vốn lớn không đồng nghĩa toàn bộ phần vốn vượt ngưỡng tối thiểu sẽ được bán ngay. Hiệu ứng thực tế còn phụ thuộc vào kế hoạch của từng cơ quan đại diện chủ sở hữu, phương án tái cơ cấu và tiến độ triển khai.
Dù vậy, Quyết định 40 đã tạo ra một khung chính sách rõ hơn cho quá trình tái phân bổ vốn Nhà nước. Với thị trường chứng khoán, cơ hội đáng chú ý sẽ nằm ở những doanh nghiệp vừa có dư địa giảm sở hữu nhà nước, vừa có nền tảng kinh doanh tốt và định giá còn hấp dẫn. ABS đánh giá nhóm tài sản nhà nước đang có sự phân hóa định giá khá lớn, qua đó mở ra cơ hội lựa chọn những doanh nghiệp hạ tầng và doanh nghiệp đầu ngành đang giao dịch thấp hơn mức định giá lịch sử.
