Giá Bitcoin lao dốc, gần 1 tỷ USD đòn bẩy bị “thanh lý” trong một ngày
Trong phiên giao dịch ngày 27/5, quỹ iShares Bitcoin Trust (IBIT) của BlackRock đã ghi nhận phiên rút ròng lớn thứ hai kể từ khi ra mắt: 527,84 triệu USD bị rút ra chỉ trong một ngày, chỉ kém kỷ lục 528,3 triệu USD của phiên 30/1 chưa đến nửa triệu USD. Với quy mô khoảng 59 tỷ USD tài sản và nắm gần 4% tổng nguồn cung Bitcoin, IBIT hiện là kênh tiếp xúc Bitcoin lớn nhất dành cho nhà đầu tư tổ chức, nên bất kỳ cú dịch chuyển nào ở quỹ này đều có sức nặng với tâm lý thị trường.
Cùng ngày, tổng cộng 11 quỹ ETF Bitcoin giao ngay tại Mỹ bị rút ròng tới 733,43 triệu USD, trong đó quỹ FBTC của Fidelity mất hơn 60 triệu USD và GBTC của Grayscale cũng chứng kiến hơn 100 triệu USD chảy ra. Tính trong hai tuần gần nhất, các quỹ ETF này đã ghi nhận tổng dòng vốn rút hơn 2 tỷ USD.
Diễn biến trên đến đúng lúc một giao dịch “lạ” khác vừa diễn ra ở IBIT. Theo đó, chỉ một ngày trước đó (26/5), một nhà đầu tư đơn lẻ đã bán khoảng 1,29 tỷ USD chứng chỉ IBIT trong một lệnh giao dịch lô lớn trên “hồ tối” (dark pool - nơi các lệnh khối lượng rất lớn được thương lượng riêng, để tránh tác động tức thời lên giá trên sàn công khai). Dù giao dịch này không đồng nghĩa với dòng vốn rút ròng - vì vẫn có bên mua đứng ra hấp thụ - nó được nhiều chuyên gia xem như tín hiệu cảnh báo rằng ít nhất một tổ chức lớn đang chủ động giảm mức tiếp xúc với Bitcoin.
Sau giao dịch đó, dòng rút ròng thực tế tại IBIT trong ngày còn khoảng 192,44 triệu USD, nhưng tổng dòng ra của 11 ETF đã lên tới 334 triệu USD - đánh dấu chuỗi 7 phiên liên tiếp bị rút ròng, dài thứ hai kể từ khi các ETF này ra mắt đầu 2024.
Chuỗi bán tháo này được kích hoạt bởi một yếu tố ngoài thị trường. Có thể kể đến như căng thẳng tại Trung Đông leo thang khi Mỹ tiến hành không kích một cơ sở quân sự của Iran gần eo biển Hormuz và bắn hạ nhiều máy bay không người lái tấn công tàu thương mại, đồng thời Bộ Tài chính Mỹ công bố các lệnh trừng phạt mới nhắm vào cơ quan phụ trách eo biển của Iran. Iran sau đó đáp trả, Kuwait kích hoạt hệ thống phòng không, còn Tổng thống Donald Trump tuyên bố không để bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào kiểm soát tuyến hàng hải này và khẳng định Mỹ sẽ “trông coi” eo biển Hormuz như một tuyến biển quốc tế.
Loạt diễn biến này khiến tâm lý “ngại rủi ro” lan rộng: chỉ số chứng khoán toàn cầu MSCI All Country World lùi 0,4% so với đỉnh, cổ phiếu châu Á giảm 1,7%, hợp đồng tương lai S&P 500 và Nasdaq 100 đồng loạt đỏ, trong khi giá dầu tăng do lo ngại rủi ro nguồn cung.
Trong bối cảnh đó, giá Bitcoin đã rơi xuống dưới mốc 73.000 USD, giao dịch quanh 72.978 USD trong phiên châu Á sáng hôm sau, tương ứng mức giảm khoảng 3,4% trong 24 giờ. Dòng vốn rút khỏi ETF và đà giảm giá tạo thành một vòng xoáy, khi nhà đầu tư rút chứng chỉ ETF, các nhà phát hành như BlackRock buộc phải bán bớt Bitcoin cơ sở để có tiền chi trả, và lực bán này lại góp phần kéo giá thị trường đi xuống.
Đà giảm đã “quét sạch” một lượng đòn bẩy lớn trên thị trường phái sinh crypto. Theo CoinGlass, tổng số vị thế bị thanh lý trong 24 giờ lên tới 936 triệu USD trên 166.499 tài khoản giao dịch, trong đó 873 triệu USD đến từ vị thế mua (Long) và 62 triệu USD từ vị thế bán (Short). Riêng với Bitcoin, số tiền bị thanh lý là 365 triệu USD, tiếp theo là Ether với 242 triệu USD.
Tỷ lệ hơn 90% lượng đòn bẩy nghiêng về phía vị thế mua trong một đợt “xả” gần 1 tỷ USD cho thấy đa số nhà giao dịch đang đặt cược vào kịch bản phục hồi thì thị trường lại quay đầu đột ngột theo hướng ngược lại. Lượng đòn bẩy được bơm lên trong giai đoạn giá dao động giữa tháng 5 đã bị “dọn sạch” chỉ trong một phiên giao dịch, biến đây thành một trong những phiên “rửa đòn bẩy” (leverage flush) đáng kể nhất từ đầu năm đến nay theo nhiều thống kê thị trường.
Dòng tiền tổ chức đang thận trọng hơn
Dữ liệu dòng vốn cho thấy câu chuyện đang chuyển dần từ “gom mua ETF” sang “giảm bớt tiếp xúc”. Khi mới ra mắt và trong phần lớn năm 2025, các ETF Bitcoin giao ngay là động lực chính kéo dòng tiền tổ chức đổ vào BTC, với tổng lượng tích lũy ròng hàng năm lên tới hàng chục nghìn BTC. Tuy nhiên, báo cáo gần đây cho thấy mức gom ròng từ đầu năm đã mỏng đi rõ rệt, chỉ còn khoảng 4.500 BTC, và từ tháng 5, xu hướng đã đảo chiều sang bán ròng. Đợt rút ròng hơn 500 triệu USD tại IBIT tuần này vì thế được xem là nằm trong một mạch điều chỉnh lớn hơn, chứ không phải một sự kiện đơn lẻ.
Điều cần lưu ý là các chuỗi thoái vốn như thế này đã từng xảy ra trước đây. Trong năm 2024 và 2025, nhóm ETF Bitcoin cũng đã trải qua hai chuỗi 8 phiên rút ròng liên tiếp, với tổng giá trị lần lượt khoảng 1,2 tỷ USD và 3,3 tỷ USD, nhưng sau đó dòng tiền đã quay trở lại khi bối cảnh vĩ mô dịu đi và tâm lý thị trường cải thiện. Tương tự, nhiều đợt rút ròng lớn ở IBIT vào cuối 2025 cũng không đánh dấu sự “đóng băng” vĩnh viễn của dòng tiền tổ chức, mà chủ yếu phản ánh nhịp chốt lời và tái cơ cấu danh mục sau những giai đoạn tăng nóng.
Ở thời điểm hiện tại, điều mà dữ liệu gửi đi khá rõ ràng. Đó là tâm lý trên thị trường crypto đang ở trạng thái “giảm rủi ro” (de‑risking), với dòng tiền tổ chức rút bớt khỏi ETF, đòn bẩy bị xả mạnh, và nhà đầu tư chuyển sang theo dõi sát diễn biến Trung Đông cũng như các tín hiệu kinh tế vĩ mô khác trước khi quyết định tăng lại mức tiếp xúc với Bitcoin và tài sản mã hóa nói chung. Trong bối cảnh đó, những người tham gia thị trường cá nhân cần nhận thức rõ rủi ro từ đòn bẩy, hiểu cách dòng ETF buộc các tổ chức phát hành phải bán Bitcoin khi nhà đầu tư rút vốn, và tránh nhầm lẫn các nhịp hồi kỹ thuật ngắn hạn với việc xu hướng rủi ro đã hoàn toàn đảo chiều.