Sự đổ vỡ của tên tuổi “vang bóng một thời”
Việc bảo toàn vốn không chỉ là bảo đảm một khoản đầu tư trên giấy tờ mà phải bảo toàn khả năng tạo ra giá trị của doanh nghiệp trong tương lai
Lộc Trời, tiền thân là Công ty cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang, từng là tên tuổi nổi bật trong ngành nông nghiệp Việt Nam. Không chỉ kinh doanh vật tư nông nghiệp, Công ty còn tham gia sâu vào chuỗi sản xuất, thu mua, chế biến và xuất khẩu lúa gạo, liên kết với hàng trăm nghìn nông dân và nổi tiếng với mô hình “cánh đồng mẫu lớn”. Vốn nhà nước tại doanh nghiệp hiện chiếm 24,15%.
Năm 2021, doanh thu thuần của Lộc Trời đạt 10.224 tỷ đồng và đây là lần đầu tiên Công ty cán mốc doanh thu 10.000 tỷ đồng trong lịch sử hoạt động; lợi nhuận sau thuế đạt 418 tỷ đồng, tăng 14% so với năm trước đó. Năm 2022, doanh thu của Công ty tiếp tục tăng lên 11.690 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế đạt 411,6 tỷ đồng.
Đến năm 2023, Lộc Trời ghi nhận doanh thu kỷ lục 16.088 tỷ đồng, tăng 38% so với năm 2022 (trong đó, mảng lương thực đóng góp hơn 11.000 tỷ đồng) nhưng lợi nhuận lại giảm mạnh xuống còn 16,5 tỷ đồng.
Sang quý I/2024, doanh nghiệp báo lỗ hơn 95 tỷ đồng. Đầu năm 2024, Lộc Trời rơi vào tình trạng chưa thu xếp kịp dòng tiền để thanh toán tiền mua lúa cho nông dân, với khoản chậm trả lên tới 472 tỷ đồng.
Báo cáo tài chính hợp nhất quý I/2024 của Lộc Trời cho thấy, tính đến cuối tháng 3/2024, tổng tài sản của doanh nghiệp đạt 11.912.5 tỷ đồng, trong đó, hơn 54,3% nằm ở khoản phải thu ngắn hạn của khách hàng (6.472 tỷ đồng), 23,87% nằm ở hàng tồn kho (2.844,3 tỷ đồng). Ở phía nguồn vốn, Công ty ghi nhận vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn gần 6.246,4 tỷ đồng.
Để mua lúa, dự trữ hàng hóa, sản xuất và xuất khẩu, Lộc Trời phải bỏ ra một lượng vốn lưu động rất lớn. Công ty cho biết, khách hàng quốc tế thanh toán chậm, trong khi doanh nghiệp vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thu mua với nông dân. Khoảng cách giữa tiền phải trả ngay và tiền thu về sau trở thành một khoảng trống vốn lưu động rất lớn, doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.
Đại diện Ban Tái cấu trúc doanh nghiệp của Tập đoàn Lộc Trời từng thừa nhận: “Bao nhiêu năm qua, gần như chúng tôi chỉ biết làm kinh tế, làm với nông dân... Tuy nhiên, không may mắn khi một sự kiện về tài chính xảy ra, chúng tôi rơi vào tình trạng bị động vì hoàn toàn không có kinh nghiệm về tái cấu trúc, xử lý tài chính”.
Khi quy mô vốn tăng lên hàng nghìn, hàng chục nghìn tỷ đồng, yêu cầu đối với bộ máy quản trị cũng phải thay đổi. Một doanh nghiệp lớn không thể được quản trị như một doanh nghiệp gia đình, quyền lực tập trung vào một vài lãnh đạo. Đặc biệt, khi doanh nghiệp sử dụng nhiều vốn vay, việc quản trị thanh khoản, kỳ hạn nợ, khả năng tái cấp vốn, chất lượng tài sản và các kịch bản stress-test phải trở thành một phần của quản trị thường xuyên.
Bài học lớn cho quản lý vốn nhà nước
Việc bảo toàn vốn không chỉ là bảo đảm một khoản đầu tư trên giấy tờ mà phải bảo toàn khả năng tạo ra giá trị của doanh nghiệp trong tương lai
Từ trường hợp Lộc Trời, có thể nhìn thấy một vấn đề rộng hơn đối với quản lý vốn nhà nước. Trong nhiều năm, câu chuyện quản lý vốn nhà nước thường được đặt quanh các mục tiêu như bảo toàn vốn, tăng giá trị vốn, thoái vốn đúng thời điểm hay tối đa hóa lợi nhuận. Việc chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng và thiếu cơ chế giám sát, thiếu nhân sự có chuyên môn về tài chính khiến cơ quan đại diện chủ sở hữu là UBND tỉnh An Giang khi đó chỉ phát hiện vấn đề khi doanh nghiệp đã rơi vào khủng hoảng và không có kinh nghiệm xử lý khủng hoảng doanh nghiệp sau đó.
Trong khi đó, với đơn vị quản lý vốn chuyên nghiệp như SCIC, các yếu tố liên quan đến quản trị vốn luôn được giám sát và nhận diện sớm, đặc biệt trong vai trò cổ đông lớn, chẳng hạn như việc dòng tiền kinh doanh suy giảm liên tục, phải thu và hàng tồn kho tăng nhanh hơn doanh thu; nợ ngắn hạn tăng nhanh; chi phí lãi vay ăn mòn lợi nhuận, phụ thuộc quá lớn vào một số ngân hàng hoặc nguồn vốn; thay đổi bất thường về nhân sự chủ chốt, nhân viên nghỉ việc hàng loạt... Hệ thống cảnh báo sớm tại doanh nghiệp được kích hoạt đặt ra những vấn đề cần được xử lý, chứ không để bị động đến khi doanh nghiệp đã mất khả năng thanh khoản.
Câu chuyện Lộc Trời thêm một lần nữa cũng khẳng định giá trị của doanh nghiệp không chỉ là những con số trên bảng cân đối kế toán, mà còn nằm ở thương hiệu, thị trường, mạng lưới khách hàng, vùng nguyên liệu, công nghệ, đội ngũ nhân sự và khả năng kết nối với hàng triệu người trong chuỗi giá trị.
Lộc Trời từng xây dựng được một hệ sinh thái tương đối đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Năm 2021, doanh nghiệp có doanh thu hơn 10.000 tỷ đồng, lợi nhuận trên 400 tỷ đồng, nhưng chỉ một năm sau đó, Công ty đã suy giảm mạnh về hiệu quả hoạt động và trượt dài trong khủng hoảng. Điều này cho thấy, việc bảo toàn vốn không chỉ là bảo đảm một khoản đầu tư trên giấy tờ mà phải bảo toàn khả năng tạo ra giá trị của doanh nghiệp trong tương lai. Doanh nghiệp mất thị trường, mất nhân sự, mất uy tín tín dụng, mất khả năng tiếp cận vốn hoặc mất hệ thống đối tác thì dù tài sản trên sổ sách vẫn còn, giá trị kinh tế và giá trị vốn nhà nước đã suy giảm rất mạnh.
Ngày 24/8/2026, cổ phiếu Lộc Trời đã bị hủy giao dịch trên thị trường UPCoM do doanh nghiệp bị hủy tư cách công ty đại chúng. Từ quý II/2024 tới nay, doanh nghiệp không ra được báo cáo tài chính.
Đây là một kết thúc đáng buồn đối với một doanh nghiệp từng có quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng doanh thu, giữ vị thế đầu ngành nông nghiệp.
Từng tham gia Hội đồng quản trị Lộc Trời với mong muốn đóng góp năng lực vào công cuộc tái cấu trúc doanh nghiệp, chuyên gia Võ Trí Thành cho biết, khả năng trở lại của Lộc Trời là vô cùng khó khăn. Ông cũng đánh giá, hệ thống giám sát vốn tại doanh nghiệp này đã chưa làm tròn vai và thiếu năng lực để phát hiện vấn đề đủ sớm.
Bởi vậy, vốn nhà nước cần được chuyển giao về những tổ chức có đủ năng lực quản lý vốn, xây dựng được mô hình quản lý vốn hiện đại và có hệ thống xếp hạng sức khỏe doanh nghiệp được cập nhật thường xuyên.