Mô hình kinh doanh khó quản trị rủi ro
Theo ông Chí, các tổ chức giám định, kiểm định chất lượng nói chung thường do Nhà nước thực hiện hoặc các Hiệp hội doanh nghiệp, nơi mà các doanh nghiệp thành viên cạnh tranh giám sát lẫn nhau, thành lập để đảm bảo tính độc lập. Nhưng PNJ vừa kinh doanh vàng bạc đá quý trang sức vừa làm giám định cho thị trường. Chính mô hình kinh doanh này khiến không thể có cơ quan độc lập uy tín nào để đảm bảo chất lượng sản phẩm của PNJ khi gian lận xuất phát từ chính bộ phận giám định của công ty này.
Theo lý thuyết kinh tế, trong bất kỳ giao dịch nào có sự bất cân xứng thông tin giữa người bán và người mua (kim cương là ví dụ kinh điển cho loại bất cân xứng này, vì chỉ chuyên gia mới phân biệt được chất lượng thực của một viên đá), thị trường luôn cần một cơ chế xác nhận độc lập để lấp khoảng trống niềm tin đó
Các tổ chức giám định ở các nước đều là các tổ chức giám định độc lập. Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA), đơn vị cung cấp giám định kim cương được thị trường toàn cầu công nhận, là tổ chức phi lợi nhuận. Ở Trung Quốc, Trung tâm Kiểm định Đá quý Quốc gia hay trung tâm kiểm định tại các thành phố lớn đều thuộc Chính phủ. Tại Ấn Độ hay Bỉ, là hai thị trường lớn nhất nhì mà Việt Nam nhập khẩu kim cương, thì các tổ chức giám định kim cương cũng thuộc hiệp hội ngành hàng, được sự bảo trợ, công nhận của Chính phủ.
Một tổ chức mà sự tồn tại gắn với uy tín độc lập thì sẽ tập trung vào quy trình chất lượng, cơ chế phát hiện, xử lý sai sót để bảo vệ thương hiệu của mình. Ngược lại, khi đơn vị giám định là công ty con của chính doanh nghiệp bán hàng, động cơ gian lận (nếu xảy ra) có thể gắn liền trực tiếp với lợi ích của công ty mẹ - như tiết giảm chi phí đầu vào, tối đa hóa biên lợi nhuận - khiến ranh giới giữa “cá nhân trục lợi” và “tổ chức trục lợi” trở nên mờ nhạt và cơ chế tự phát hiện, tự xử lý nội bộ không đáng tin cậy bằng. Các doanh nghiệp có thể giám định nội bộ, nhưng sản phẩm nên được bên bán hoặc khách hàng giám định độc lập để đảm báo khách quan.
Tại PNJ, P-Lab được thành lập gần 30 năm trước, hoạt động trong lĩnh vực giám định kim cương, đá quý và kim loại quý. Đơn vị này đạt chuẩn ISO/IEC 17025 và cuối năm 2024 ra mắt nhận diện thương hiệu mới “P-Lab powered by PNJ”. Theo giới thiệu trên web, P-Lab hiện là công ty thử nghiệm và cấp giấy chứng nhận thử nghiệm chất lượng có uy tín hàng đầu tại Việt Nam.
Như vậy, từ một tổ chức giám định nội bộ, P- Lab đã phát triển cung cấp dịch vụ cho cả thị trường. Ông Đặng Ngọc Thảo, Giám đốc P- Lab vừa bị khởi tố từng chia sẻ cách đây 10 năm: P-Lab dẫn đầu thị trường kiểm định đá quý và đá màu tại Việt Nam nhờ kinh nghiệm lâu năm cùng sự đầu tư mạnh mẽ từ công ty mẹ PNJ. Với trang thiết bị hiện đại và đội ngũ nhân lực chuyên môn cao được đào tạo bài bản, PNJ-Lab áp dụng các tiêu chuẩn phân cấp nghiêm ngặt tương đương với GIA - Viện ngọc học Hoa Kỳ. Trung bình mỗi tháng đơn vị thực hiện kiểm định hơn 10.000 sản phẩm, phần lớn là kim cương, trong đó có những tuyệt tác sở hữu giá trị lên đến hàng triệu USD.
Ông Chí phân tích: “Là doanh nghiệp hàng đầu trong ngành, hẳn PNJ biết mô hình giám định độc lập có phí ở các thị trường khác nhưng vẫn phát triển dịch vụ cấp giấy chứng thử nghiệm chất lượng kim cương cho cả thị trường. Việc chọn lợi nhuận thay vì quản trị rủi ro, tuân theo lý thuyết kinh tế cơ bản đã tạo ra gót chân A-sin của công ty này”.
Giá kim cương PNJ không gắn với giá thế giới
Một điểm khác biệt với các doanh nghiệp nước ngoài trong thu mua kim cương là cách xác định giá kim cương của PNJ. PNJ mua lại kim cương theo giá bán ra chiết khấu. Trong khi các doanh nghiệp ở thị trường nước ngoài mua kim cương rời theo giá tại thời điểm bán, gắn với giá bán buôn trên thị trường quốc tế.
Vừa trở về từ Triển lãm Trang sức Quốc tế Singapore (SIJE) diễn ra tháng 7/2026, một nhà đầu tư cho biết, thông thường ở thị trường nước ngoài, người mua được báo giá mua bán kim cương dựa vào ứng dụng EZCalc Diamonds, một công cụ chuyên dụng được các chuyên gia và nhà giao dịch trang sức sử dụng để tính giá kim cương dựa trên Bảng giá quốc tế Rapapo. Nhà giao dịch sẽ nhập thông số tiêu chuẩn 4C và hình dáng để ra giá sàn quốc tế, áp dụng chiết khấu, tỷ lệ chiết khấu tùy thuộc nhà giao dịch và thông thường kim cương mới kiểm định GIA chiết khấu ít hơn.
| |
Nhà giao dịch Singapore tính giá kim cương rời theo giá quốc tế cho người mua |
Hình ảnh báo giá cho thấy, viên kim cương 8,00 carat, giá tham chiếu quốc tế 60.000 USD/carat, chiết khấu 8%, tổng giá trị 441.600 USD, khoảng 12 tỷ đồng.
Với cơ chế mua lại theo giá bán chiết khấu của PNJ, nếu giá kim cương tăng, doanh nghiệp có lợi, khi giá kim cương giảm doanh nghiệp bất lợi vì không thể bán kim cương thu lại trên thị trường thế giới với giá tương đương. Trong mấy năm qua, giá kim cương tự nhiên trên thế giới giảm mạnh, kim cương đầu tư (là những viên to có tác dụng đầu tư, tích sản) giảm 68% giá trị so với đỉnh được thiết lập vào năm 2011.
Với tỷ lệ giảm giá này, PNJ khó có thể xuất khẩu kim cương ra thị trường thế giới khi mua lại theo giá bán của những năm trước có chiết khấu 2-25% tùy sản phẩm.
| |
Quảng cáo kim cương PNJ trên trang web công ty |
Chính sách mua lại kim cương của PNJ.
Sản phẩm kích thước 5-8,6 ly, thanh khoản tốt và đạt độ sạch cao, khấu hao thấp, từ 2-7%.
Sản phẩm có kích thước càng nhỏ, phụ thuộc nhiều vào tiền công chế tác chiết khấu 15-25% giá trị ban đầu.
Kim cương từ trên 8,6 ly đến 10 ly, tỷ lệ thu mua phụ thuộc vào thời gian sở hữu. Trong vòng 1 năm đầu, PNJ thu lại 93% giá trị, nhưng nếu đã mua trên 1 năm, tỷ lệ chỉ còn 90%. Riêng với kim cương trên 10 ly, PNJ không thu lại.