Bài toán thanh khoản của doanh nghiệp trang sức
Tại buổi họp báo ngày 21/7, ông Phan Quốc Công, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (HoSE: PNJ) cho biết, doanh thu từ hoạt động thu mua lại sản phẩm đã cao gấp khoảng 5 lần doanh thu bán ra. Đây là sự đảo chiều dòng tiền hiếm gặp đối với một doanh nghiệp bán lẻ.
Trong khi khách hàng yêu cầu nhận tiền ngay khi bán lại sản phẩm, số hàng thu mua về không thể lập tức quay vòng thành doanh thu mà phải trải qua các công đoạn đánh bóng, tháo đá, nấu chảy vàng hoặc tái chế nguyên liệu, thường kéo dài vài tháng. Vì thế, một làn sóng bán lại đột biến sẽ khiến tồn kho phình to, dòng tiền ra tăng vọt trong khi dòng tiền vào (doanh số bán) suy yếu vì tâm lý e ngại của thị trường.
Chính sách mua lại cũng được nhiều doanh nghiệp trong ngành doanh trang sức trên thế giới áp dụng.
PC Jeweller - một trong những chuỗi bán lẻ trang sức lớn của Ấn Độ, hoạt động tại 67 thành phố, 17 bang và niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Bombay cùng Sở Giao dịch Chứng khoán Quốc gia - công khai chính sách thu mua lại sản phẩm theo từng nhóm hàng.
Theo đó, khi khách hàng đổi sang sản phẩm mới, vàng và kim cương (kể cả kim cương độc bản - solitaire) được tính theo giá thị trường tại thời điểm giao dịch mà gần như không bị khấu trừ, trong khi trang sức Polki (kim cương thô) bị trừ 10%.
 |
Chính sách mua lại của PC Jeweller được doanh nghiệp này công bố trên website công ty |
Nếu khách hàng yêu cầu hoàn tiền, mức chiết khấu là: vàng bị trừ 3%, kim cương 10%, kim cương solitaire 12%, trang sức Polki 20%; đồng thời tiền công chế tác, hao hụt, thuế và các khoản chiết khấu trên hóa đơn ban đầu cũng bị khấu trừ. Với vàng trang sức và tiền xu vàng, doanh nghiệp hoàn lại 97% giá trị vàng theo giá hiện hành.
Chính sách thu đổi sản phẩm lại là hình thức phổ biến được công ty vàng bạc đá quý trang sức ở nhiều thị trường áp dụng, đặc biệt với kim cương là mặt hàng khó mua bán trên thị trường thứ cấp. Mức chiết khấu tăng dần theo độ khó thanh khoản: vàng dễ nấu chảy, tái chế và định giá lại gần như tức thời nên chịu chiết khấu thấp nhất; kim cương thô Polki phải gia công lại toàn bộ nên bị trừ nặng nhất. Đổi hàng luôn được ưu đãi hơn hoàn tiền, vì đổi hàng giữ dòng tiền ở lại trong hệ thống doanh nghiệp, còn hoàn tiền tạo ra dòng tiền ra ròng ngay lập tức.
Đổi sản phẩm cũng luôn được ưu tiên hơn hoàn tiền bởi doanh nghiệp giữ được dòng tiền trong hệ thống, thay vì phải chi tiền mặt ngay.
Chính sách thu đổi sản phẩm của PNJ về cơ bản cũng tương tự khi việc thu mua hoặc đổi lại sản phẩm được thỏa thuận với khách hàng ngay từ thời điểm bán. Tuy nhiên, khi khủng hoảng kim cương xảy ra, quy mô và tốc độ khách hàng bán lại sản phẩm tăng đột biến đã khiến doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực thanh khoản lớn.
PNJ sẽ "tiêu hóa" lượng tồn kho ra sao?
Để hãm tốc độ dòng tiền chảy ra, PNJ vừa thông báo đã áp dụng kế hoạch thanh toán tiền thu mua lại sản phẩm trong tối đa 120 ngày, chia thành 5 đợt. Công ty cho biết, đây chỉ là giải pháp tạm thời trong giai đoạn thị trường biến động và đã chuẩn bị vài nghìn tỷ đồng cho hoạt động thu mua lại.
 |
PNJ thay đổi kế hoạch thanh toán tiền thu mua lại sản phẩm |
Theo báo cáo tài chính quý I/2026, tính đến ngày 31/3/2026, PNJ có khoảng 4.500 tỷ đồng tiền, tương đương tiền và đầu tư tài chính ngắn hạn. Tuy nhiên, doanh nghiệp khó có thể sử dụng toàn bộ nguồn tiền này để chi trả cho hoạt động mua lại, bởi vẫn phải duy trì vốn lưu động phục vụ hoạt động kinh doanh và các nghĩa vụ tài chính khác. Vốn chủ sở hữu của PNJ đạt 14.400 tỷ đồng, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu ở mức 0,37 lần.
Được biết, PNJ cũng đã bắt đầu cắt giảm nhân công chế tác nhằm tiết giảm chi phí và thích ứng với giai đoạn khó khăn.
Sau khi giải quyết bài toán thanh khoản, thách thức tiếp theo là xử lý lượng hàng tồn kho ngày càng lớn.
Theo các chuyên gia, với kim cương đạt tiêu chuẩn quốc tế, PNJ có thể cân nhắc xuất khẩu kim cương hoặc xuất khẩu dưới dạng sản phẩm trang sức hoàn chỉnh. Thực tế, lựa chọn sản phẩm đạt chuẩn chất lượng để kinh doanh không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi khách hàng mà còn giúp doanh nghiệp duy trì khả năng giao dịch và thanh khoản trên thị trường quốc tế.
Tuy vậy, hiện chưa rõ PNJ có thể bán kim cương rời ra nước ngoài với quy mô và mức chiết khấu như thế nào. Trong khi đó, phương án xuất khẩu trang sức cũng không đơn giản do giá vàng trong nước vẫn cao hơn đáng kể so với giá vàng thế giới.
Theo ông Phan Quốc Công, giải pháp trước mắt của PNJ là tận dụng lượng kim cương thu mua lại để chế tác các sản phẩm mới phục vụ mùa cưới cuối năm, đồng thời giảm mạnh nhập khẩu kim cương nhằm tối ưu nguồn nguyên liệu sẵn có.
Đây là cách doanh nghiệp "tự tiêu hóa" lượng tồn kho thông qua hệ thống bán lẻ. Tuy nhiên, hiệu quả của phương án này còn phụ thuộc vào khả năng phục hồi niềm tin của người tiêu dùng. Khi nhiều khách hàng không còn xem kim cương là tài sản vừa làm trang sức vừa có thể giữ giá, sức mua nội địa có thể tiếp tục chịu áp lực.
Đối với vàng, khả năng xử lý tồn kho được đánh giá thuận lợi hơn nhờ nhu cầu tích trữ vàng của người dân vẫn ở mức cao. Thực tế, nhiều khách hàng đã lựa chọn đổi trang sức kim cương sang các sản phẩm vàng của PNJ thay vì nhận hoàn tiền.
Theo SSI, kim cương đóng góp khoảng 33% doanh thu mảng trang sức của PNJ, gồm khoảng 10% từ kim cương rời và 23% từ trang sức kim cương, dù lãnh đạo doanh nghiệp cho biết tỷ trọng thực tế thấp hơn.
Trước mắt, thời gian và nguồn lực tài chính có thể giúp PNJ ứng phó được với áp lực thanh khoản. Tuy nhiên, yếu tố quyết định là chất lượng sản phẩm, mức độ tiêu chuẩn của các sản phẩm kim cương mà doanh nghiệp đã kinh doanh trong nhiều năm qua.
