Phối cảnh tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ (Ảnh: P.V)
Rõ phương án vượt sông Hậu
Hơn 5 năm kể từ khi bắt tay triển khai nghiên cứu, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận vừa chính thức trình Bộ Xây dựng thẩm định nội bộ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án đầu tư tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ.
Đây là bước chuyển quan trọng trong quá trình chuẩn bị đầu tư, khi các nghiên cứu về hướng tuyến, quy mô, công nghệ, phương án xây dựng, phân kỳ đầu tư và nhu cầu vốn đã được tổng hợp thành bộ hồ sơ tương đối hoàn chỉnh, làm cơ sở để Bộ Xây dựng xem xét, đánh giá trước khi thực hiện các thủ tục trình cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư.
Trong quá trình thực hiện, liên danh tư vấn do TEDI đứng đầu đã khảo sát giao thông, thu thập và cập nhật số liệu, dự báo nhu cầu vận tải; nghiên cứu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; rà soát các quy hoạch quốc gia, vùng và địa phương; nghiên cứu phương án hướng tuyến, vị trí ga, depot, trạm bảo dưỡng, giải pháp xây dựng, công nghệ và tổ chức chạy tàu.
Các nội dung về nhu cầu sử dụng đất, sơ bộ tổng mức đầu tư, nguồn vốn, hiệu quả kinh tế - xã hội, tác động môi trường, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và các cơ chế, chính sách đặc thù cũng được nghiên cứu trong quá trình lập hồ sơ.
Dù còn phải trải qua nhiều bước thẩm định, đánh giá của các cơ quan có thẩm quyền, đến thời điểm này, diện mạo tuyến đường sắt kết nối Đông Nam Bộ với đồng bằng sông Cửu Long đã dần được định hình.
Theo phương án nghiên cứu, tuyến dài khoảng 175,2 km, từ ga An Bình đến ga Cần Thơ, đi qua 5 địa phương, được quy hoạch đường đôi khổ 1.435 mm, điện khí hóa.
Giai đoạn đầu, Dự án dự kiến đầu tư đường đơn, với toàn tuyến bố trí 12 ga, 4 ga khách tiềm năng, 3 depot cùng hệ thống công trình bảo dưỡng và các hạng mục kỹ thuật phục vụ khai thác.
Về kết cấu, Dự án đề xuất xây dựng cầu trên khoảng 56% chiều dài tuyến, chủ yếu tại các khu vực đô thị, dân cư đông đúc, vị trí vượt sông, vượt địa hình và các công trình giao thông khác. Khoảng 44% chiều dài còn lại sử dụng kết cấu nền đất tại những khu vực có điều kiện địa chất phù hợp.
Đặc biệt, công trình cầu vượt sông Hậu là hạng mục quan trọng, bảo đảm tính liên tục của tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ, đáp ứng nhu cầu vận tải hành khách và hàng hóa trên hành lang kinh tế TP.HCM - Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo quy hoạch, tuyến đường sắt và đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông đi cùng hành lang tại khu vực vượt sông Hậu. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, Dự án kiến nghị phương án đầu tư cầu Cần Thơ 2 dùng chung cho đường bộ và đường sắt, trong đó tầng trên bố trí 6 làn xe cao tốc, tầng dưới bố trí đường sắt đôi khổ 1.435 mm.
“Phương án này nhằm tiết kiệm quỹ đất, hạn chế ảnh hưởng đến quy hoạch, tránh trùng lặp chi phí đầu tư và bảo đảm khả năng phát triển đường sắt trong tương lai”, ông Diệp Bảo Tuấn, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận cho biết.
 |
Dải tốc độ phù hợp
Một điểm nhấn quan trọng khác trong hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án là đơn vị tư vấn tiếp tục lựa chọn tốc độ thiết kế 120 km/h đối với tàu hàng và 160 km/h đối với tàu khách.
Với quy mô đầu tư như trên, Dự án được kỳ vọng cơ bản đáp ứng nhu cầu vận tải đường sắt trên hành lang TP.HCM - Cần Thơ, dự báo đến năm 2050 đạt khoảng 21,379 triệu tấn hàng hóa xếp dỡ và 16,32 triệu lượt hành khách lên xuống mỗi năm.
Về sơ bộ tổng mức đầu tư, Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đang xem xét hai phương án. Trong đó, phương án đi thấp, chỉ đi cao tại khu vực đô thị và vị trí vượt địa hình, có tổng mức đầu tư giai đoạn 1 khoảng 199.013 tỷ đồng (tương đương 7,514 tỷ USD), chưa bao gồm chi phí tài chính. Phương án đi cao, chỉ đi thấp tại khu vực ga hàng hóa, có tổng mức đầu tư khoảng 204.896 tỷ đồng (tương đương 7,736 tỷ USD).
Đối với hình thức đầu tư, đại diện Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận cho biết, kết quả nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cho thấy phương thức PPP trong lĩnh vực đường sắt không mang lại hiệu quả cao hơn đầu tư công, trong khi việc chuyển giao rủi ro cho khu vực tư nhân cũng chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Thực tế, một số dự án đường sắt triển khai theo phương thức PPP đã không thành công, buộc Nhà nước phải quốc hữu hóa hoặc tăng mạnh mức hỗ trợ, điển hình như trường hợp tại Đài Loan (Trung Quốc). Ở một số dự án khác, sự tham gia của khu vực tư nhân chủ yếu giới hạn trong đầu tư các khu thương mại, nhà ga trung tâm hoặc phương tiện khai thác trên những đoạn tuyến có hiệu quả.
Trên cơ sở đánh giá kinh nghiệm quốc tế, quy mô nền kinh tế và khả năng huy động nguồn lực, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận đề xuất thực hiện Dự án đầu tư tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ theo hình thức đầu tư công.
“Cơ cấu nguồn vốn, phương án huy động và kế hoạch bố trí vốn cụ thể sẽ tiếp tục được xem xét, thẩm định trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách, tiến độ đầu tư và các cơ chế đặc thù được cấp có thẩm quyền cho phép”, đại diện Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận thông tin.
Để bảo đảm hiệu quả đầu tư, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận đề xuất phân kỳ thực hiện Dự án thành hai giai đoạn, trong đó giải phóng mặt bằng toàn tuyến một lần theo quy mô quy hoạch đường đôi khổ 1.435 mm.
Giai đoạn I, Dự án sẽ đầu tư xây dựng đường đơn trên toàn tuyến từ ga An Bình đến ga Cần Thơ, với bề rộng nền đường 8 m; công tác xử lý lún nền đường và xây dựng các công trình cầu cũng được thực hiện theo quy mô đường đơn. Dự kiến khởi công trong năm 2028 và đưa vào khai thác từ năm 2035.
Giai đoạn II, Dự án sẽ được đầu tư hoàn thiện theo quy mô đường đôi, với bề rộng nền đường 12,3 m cùng các hạng mục tương ứng, dự kiến đưa vào khai thác năm 2055. Tuy nhiên, tiến độ giai đoạn này có thể được đẩy nhanh tùy thuộc vào khả năng bố trí nguồn lực và các giải pháp tổ chức thực hiện.
Tổng công ty Đường sắt Việt Nam dự kiến được giao tiếp nhận, quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng, đồng thời tiếp nhận toàn bộ phương tiện, thiết bị và tổ chức vận hành, khai thác tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ.
Về tiến độ thực hiện, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận dự kiến trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư Dự án trong quý I/2027; hoàn thành phê duyệt dự án đầu tư và thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) trong quý I/2028, bắt đầu giải phóng mặt bằng từ quý II/2028.
Theo kế hoạch, việc hoàn thành thiết kế sau FEED, lựa chọn nhà thầu và khởi công Dự án được đặt mục tiêu vào cuối quý III/2028, phấn đấu cơ bản hoàn thành xây dựng trong năm 2035.
Ngoài tác động lớn đến kết cấu hạ tầng giao thông khu vực, Dự án còn tạo ra thị trường xây dựng, góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp đường sắt và công nghiệp hỗ trợ.
“Việc đầu tư xây dựng tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ tạo ra thị trường xây dựng với giá trị khoảng 1,95 tỷ USD, ước tính tạo ra khoảng 36.900 việc làm trong thời gian xây dựng và khoảng 1.668 việc làm lâu dài trong quá trình vận hành, khai thác”, đại diện Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận nhận định.
