Tăng trưởng có, nhưng tiền vẫn thận trọng
Bức tranh kinh tế thế giới bước sang giữa năm 2026 vẫn mang màu sắc giằng co. Sau giai đoạn kỳ vọng lạm phát hạ nhiệt và các ngân hàng trung ương lớn có thể sớm nới lỏng chính sách tiền tệ, các rủi ro địa chính trị, giá hàng hóa và áp lực lạm phát quay lại khiến mặt bằng lãi suất toàn cầu khó giảm nhanh như kỳ vọng. IMF dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 ở mức 3,1%, thấp hơn giai đoạn trước đại dịch, trong khi lạm phát có thể tăng nhẹ trước khi hạ nhiệt trở lại từ năm 2027.
Tại Mỹ, biên bản cuộc họp FOMC cuối tháng 4 cho thấy Fed vẫn phải cân nhắc rủi ro lạm phát dai dẳng. Thị trường vì vậy không còn kỳ vọng chắc chắn vào một chu kỳ hạ lãi suất nhanh và sâu. Điều này khiến đồng USD duy trì sức hấp dẫn, dòng vốn ngoại trở nên chọn lọc hơn và các ngân hàng trung ương châu Á phải cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định tỷ giá.
| |
| Ông Lê Quang Hải, Trưởng phòng Tư vấn Đầu tư, Chi nhánh Đà Nẵng - Chứng khoán Yuanta Việt Nam |
Trong nước, nền kinh tế Việt Nam vẫn có nhiều điểm sáng. Tín dụng quý I/2026 tăng 3,18% so với cuối năm trước, hỗ trợ mức tăng trưởng GDP 7,83%. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 5 tháng đầu năm đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ; FDI tiếp tục là động lực quan trọng, trong khi đầu tư công vẫn còn dư địa tăng tốc trong nửa cuối năm. Tuy nhiên, đi cùng triển vọng tăng trưởng là những áp lực không nhỏ: nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, cán cân thương mại 5 tháng nhập siêu 13,8 tỷ USD; lãi suất huy động bình quân đã nhích lên khoảng 6%/năm; tỷ giá và lạm phát vẫn là biến số buộc chính sách tiền tệ phải thận trọng.
Nói cách khác, kinh tế vĩ mô không xấu, nhưng không còn là môi trường “tiền rẻ tuyệt đối”. Đây chính là điểm khiến dòng tiền tài chính, đặc biệt là dòng tiền ngắn hạn trên thị trường chứng khoán, trở nên thận trọng hơn.
Thanh khoản - nút thắt lớn nhất của thị trường
Nếu nhìn vào chỉ số, VN-Index vẫn đang ở vùng điểm cao so với lịch sử. Kết thúc tháng 5/2026, VN-Index đạt 1.863,49 điểm, vốn hóa cổ phiếu trên HOSE đạt 8,782 triệu tỷ đồng. Giá trị giao dịch bình quân trên HOSE trong tháng 5 đạt hơn 24.300 tỷ đồng/ngày. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chất lượng và xu hướng của thanh khoản.
Sang đầu tháng 6, dòng tiền có dấu hiệu chững lại rõ rệt. Những phiên đầu tháng 6, giá trị giao dịch trên HOSE chỉ đạt hơn 15.000 tỷ đồng, thấp nhất trong nhiều tháng. Phiên hồi phục ngày 4/6 giúp VN-Index chấm dứt chuỗi giảm 7 phiên liên tiếp, nhưng thanh khoản chưa đủ mạnh để xác nhận một nhịp tăng mới. Khi thị trường tăng mà tiền không tăng tương ứng, nhà đầu tư có lý do để nghi ngờ độ bền của nhịp hồi.
Điểm đáng chú ý hơn là thanh khoản đang phân hóa. Dòng tiền không rút khỏi thị trường hoàn toàn, nhưng không còn lan tỏa rộng. Tiền tập trung vào một số cổ phiếu có câu chuyện riêng, cổ phiếu vốn hóa vừa và nhỏ, hoặc một số nhóm được hưởng lợi từ chính sách và kết quả kinh doanh. Trong khi đó, nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn dù vẫn giữ vai trò kéo chỉ số, nhưng chưa tạo được sự đồng thuận đủ rộng để thị trường bước vào một xu hướng tăng bền vững.
Đây là trạng thái “thanh khoản mỏng về niềm tin”. Không phải nhà đầu tư thiếu tiền, mà là chưa sẵn sàng trả giá cao hơn cho rủi ro. Khi lãi suất tiền gửi trở nên hấp dẫn hơn, khi khối ngoại bán ròng kéo dài, khi margin toàn thị trường đã lên vùng cao, dòng tiền trong nước sẽ ưu tiên phòng thủ thay vì mua đuổi.
Một con số đáng lưu ý là dư nợ margin toàn thị trường cuối quý I/2026 ước khoảng 405.000 tỷ đồng, mức cao kỷ lục. Margin cao không hẳn tiêu cực nếu đi cùng xu hướng tăng mạnh và thanh khoản dồi dào. Nhưng khi thanh khoản suy yếu, margin cao trở thành yếu tố khiến thị trường dễ biến động mạnh hơn: chỉ cần một nhịp giảm sâu hoặc thông tin bất lợi, áp lực hạ tỷ trọng có thể lan nhanh từ nhóm cổ phiếu yếu sang toàn thị trường.
Bên cạnh đó, khối ngoại tiếp tục là lực cản tâm lý. Trong tháng 5, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng gần 19.000 tỷ đồng trên HOSE. Dòng vốn ngoại rút ra không chỉ tác động đến cung - cầu mà còn ảnh hưởng tới tâm lý định giá rủi ro của nhà đầu tư trong nước. Khi dòng vốn quốc tế ưu tiên các thị trường hưởng lợi trực tiếp từ công nghệ, AI hoặc có triển vọng lãi suất rõ hơn, thị trường Việt Nam cần thêm chất xúc tác đủ mạnh để kéo dòng vốn quay lại.
Điểm gỡ nút thắt: lãi suất, chính sách và kỳ vọng nâng hạng
Nút thắt thanh khoản không thể được tháo chỉ bằng một vài phiên tăng điểm. Điều thị trường cần là sự kết hợp của ba yếu tố: mặt bằng lãi suất hạ nhiệt, các chính sách hỗ trợ tăng trưởng được triển khai hiệu quả và niềm tin vào dòng vốn trung hạn được củng cố.
Thứ nhất, lãi suất là biến số then chốt. Nếu lãi suất huy động tiếp tục tăng, dòng tiền cá nhân sẽ có xu hướng so sánh lại giữa lợi suất tiền gửi chắc chắn và rủi ro cổ phiếu. Ngược lại, nếu Ngân hàng Nhà nước giữ được thanh khoản hệ thống ổn định, tỷ giá không tạo áp lực lớn và lãi suất cho vay có thể giảm thực chất, kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp sẽ cải thiện. Khi đó, dòng tiền mới có lý do để quay lại các nhóm cổ phiếu cơ bản thay vì chỉ xoay vòng ngắn hạn.
Thứ hai, chính sách tài khóa và đầu tư công cần trở thành động lực thật, không chỉ là kỳ vọng. Kế hoạch đầu tư công năm 2026 có quy mô rất lớn, nhưng 5 tháng đầu năm giải ngân mới đạt hơn 21% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Nếu tiến độ giải ngân tăng tốc trong nửa cuối năm, hiệu ứng lan tỏa sẽ không chỉ nằm ở nhóm xây dựng, vật liệu, hạ tầng, khu công nghiệp, mà còn hỗ trợ cầu tín dụng, việc làm và lợi nhuận doanh nghiệp. Dòng tiền chứng khoán thường phản ứng trước kỳ vọng, nhưng để duy trì xu hướng, kỳ vọng phải được xác nhận bằng số liệu.
Thứ ba, câu chuyện nâng hạng thị trường là chất xúc tác trung hạn đáng chú ý. FTSE Russell đã xác nhận lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm mới nổi thứ cấp, với thời điểm đưa cổ phiếu Việt Nam vào các rổ chỉ số toàn cầu dự kiến bắt đầu từ tháng 9/2026. Đây không phải dòng tiền đến ngay lập tức, nhưng là nền tảng quan trọng để cải thiện định giá, chuẩn hóa hạ tầng giao dịch và thu hút thêm vốn tổ chức.
Tuy nhiên, nâng hạng chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ vẫn là chất lượng hàng hóa, minh bạch thông tin, khả năng hấp thụ vốn và niềm tin rằng lợi nhuận doanh nghiệp sẽ đi cùng tăng trưởng kinh tế. Nếu chỉ số tăng nhờ vài cổ phiếu lớn trong khi phần còn lại của thị trường thiếu thanh khoản, câu chuyện nâng hạng khó có thể tạo ra một chu kỳ tăng bền vững.
Chờ dòng tiền xác nhận, nhưng không bi quan
Ở thời điểm hiện tại, thị trường không thiếu cơ hội, nhưng cơ hội đòi hỏi sự chọn lọc cao hơn. Giai đoạn tiền rẻ khiến nhiều cổ phiếu cùng tăng đã qua; giai đoạn tới sẽ phân hóa theo khả năng tăng trưởng lợi nhuận, sức khỏe bảng cân đối và mức độ hưởng lợi từ chính sách.
Nhóm ngân hàng vẫn là trụ cột nếu tín dụng tăng tốc nhưng cần theo dõi biên lãi ròng và chất lượng tài sản. Nhóm đầu tư công, xây dựng hạ tầng, vật liệu và khu công nghiệp có thể hưởng lợi nếu giải ngân thực sự bứt tốc. Nhóm tiêu dùng, bán lẻ, công nghệ và xuất khẩu cần được nhìn dưới lăng kính phục hồi đơn hàng, sức mua nội địa và biến động tỷ giá. Trong khi đó, các cổ phiếu đã tăng nóng nhờ câu chuyện riêng nhưng thiếu nền tảng lợi nhuận sẽ đối mặt với rủi ro khi thanh khoản chung chưa cải thiện.
Với nhà đầu tư, câu hỏi quan trọng không phải là VN-Index có vượt đỉnh hay không, mà là dòng tiền có đủ rộng và đủ bền để nâng mặt bằng định giá của thị trường hay không. Một nhịp tăng chỉ dựa trên kéo trụ sẽ khó đi xa; một chu kỳ tăng mới cần sự xác nhận của thanh khoản, độ rộng thị trường và dòng vốn tổ chức.
Nút thắt dòng tiền vì vậy vừa là rủi ro, vừa là cơ hội. Rủi ro nằm ở việc thị trường có thể tiếp tục giằng co, thậm chí rung lắc mạnh nếu lãi suất, tỷ giá hoặc khối ngoại tạo thêm áp lực. Cơ hội nằm ở chỗ khi nút thắt được gỡ, lượng tiền đang quan sát bên ngoài thị trường có thể quay lại nhanh hơn dự kiến, đặc biệt nếu được cộng hưởng bởi chính sách hỗ trợ tăng trưởng, kết quả kinh doanh quý II và kỳ vọng nâng hạng.
Thị trường chứng khoán luôn đi trước nền kinh tế, nhưng không thể đi quá xa khỏi dòng tiền. Khi dòng tiền còn dè dặt, chiến lược hợp lý là kiên nhẫn, chọn lọc và ưu tiên doanh nghiệp có nền tảng thật. Khi dòng tiền trở lại, những cổ phiếu có lợi nhuận tăng trưởng, định giá hợp lý và câu chuyện dài hạn rõ ràng sẽ là nhóm hưởng lợi đầu tiên.