Kỳ vọng nâng hạng chưa chuyển hóa thành dòng vốn
Ngày 21/9, Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, sau nhiều năm cải thiện khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư quốc tế.
Theo lộ trình, cổ phiếu Việt Nam sẽ được đưa vào các bộ chỉ số FTSE Emerging Markets theo 4 đợt, bắt đầu với tỷ lệ 10% trong tháng 9/2026, tiếp đó là 20% vào tháng 3/2027 và 35% cho mỗi đợt vào tháng 6 và tháng 9/2027.
Đây là một trong những sự kiện quan trọng của thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm nay, mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế.
Kỳ vọng này từng đặt ra triển vọng một năm 2026 sôi động về hoạt động IPO, niêm yết và phát hành cổ phiếu.
Trong khi VN-Index vẫn được hỗ trợ đáng kể bởi nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, nhiều cổ phiếu lại chịu áp lực điều chỉnh. Theo số liệu thống kê, từ đầu năm đến ngày 22/9, khối ngoại bán ròng 94.156,05 tỷ đồng trên HOSE, với áp lực bán xuất hiện trong nhiều tháng. Riêng từ ngày 1/9 đến 22/9, khối ngoại vẫn bán ròng 1.007,8 tỷ đồng.
Trong khi đó, mặt bằng định giá ở vùng tương đối thấp, chưa tạo nhiều thuận lợi cho hoạt động huy động vốn bằng cổ phiếu.
Theo dữ liệu của Công ty Chứng khoán VNDIRECT, đến ngày 22/9, P/E của thị trường ở mức 12,54 lần, thuộc vùng thấp trong một năm và gần cận dưới khoảng dao động 11-17,25 lần trong 5 năm.
Diễn biến thị giá cũng tác động tới kế hoạch gọi vốn của doanh nghiệp.
Tại Công ty cổ phần Xây dựng 47 (mã C47), doanh nghiệp thông báo tạm ngừng triển khai phương án chào bán cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ 2:1. Theo kế hoạch ban đầu, doanh nghiệp dự kiến chào bán hơn 18,17 triệu cổ phiếu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, qua đó huy động 181,7 tỷ đồng.
Trong số tiền dự kiến huy động, 100 tỷ đồng được Xây dựng 47 lên kế hoạch góp vốn vào Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Năng lượng C47; hơn 61,8 tỷ đồng đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ thi công các công trình đang triển khai và 19,9 tỷ đồng bổ sung vốn lưu động để mua vật tư thi công.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện và rà soát hồ sơ, Xây dựng 47 cho biết tạm ngừng để điều chỉnh phương án chào bán, phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu vốn của Công ty.
Trên sàn chứng khoán, cổ phiếu C47 ngày 22/9 giảm còn 8.250 đồng/cổ phiếu, thấp hơn giá chào bán dự kiến.
Một trường hợp khác là Công ty Chứng khoán APG (mã APG), khi doanh nghiệp thông qua việc hủy kế hoạch chào bán riêng lẻ 50 triệu cổ phiếu với giá 11.000 đồng/cổ phiếu, dự kiến huy động 550 tỷ đồng. Trong đó, 300 tỷ đồng được sử dụng để cơ cấu lại khoản nợ và 250 tỷ đồng bổ sung nguồn vốn cho các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán.
Ngày 22/9, cổ phiếu APG giao dịch ở mức 4.530 đồng/cổ phiếu, giảm 55,6% so với ngày 6/3.
Bài toán vốn chuyển sang cân đối dòng tiền
Nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp đang tăng, trong khi thị trường lại đòi hỏi khả năng chọn lọc cao hơn từ nhà đầu tư.
Việc điều chỉnh kế hoạch không chỉ xảy ra ở những doanh nghiệp có cổ phiếu giảm sâu. Công ty cổ phần Phú Tài (mã PTB) cũng đã hủy phương án chào bán cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, dù thị giá vẫn cao hơn giá chào bán.
Theo phương án ban đầu, Phú Tài sẽ phát hành thêm 20,08 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, tương đương tỷ lệ 20%, với giá 12.000 đồng/cổ phiếu. Tổng số tiền dự kiến huy động là 240,98 tỷ đồng, trong đó 192,3 tỷ đồng được sử dụng để trả nợ vay ngân hàng và 48,7 tỷ đồng bổ sung vốn đầu tư cho các dự án nhà máy chế biến đá granite, sản xuất viên nén gỗ xuất khẩu và chế biến lâm sản.
Cổ phiếu PTB ngày 22/9 đóng cửa tại mức 44.430 đồng/cổ phiếu, giảm khoảng 30% sau hơn 4 tháng.
Tại ngày 30/6/2026, Phú Tài có 754,8 tỷ đồng tiền và các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn. Trong khi đó, tổng dư nợ vay ở mức 1.930 tỷ đồng, tương đương 51,8% vốn chủ sở hữu, cao hơn đáng kể so với mức bình quân ngành khoảng 33%.
Phần lớn dư nợ là nợ vay ngắn hạn, lên tới 1.464,7 tỷ đồng, trong khi nợ vay dài hạn ở mức 465,3 tỷ đồng. Cơ cấu này khiến nhu cầu đảo nợ và biến động chi phí vốn trở thành những yếu tố cần theo dõi trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vẫn ở mức cao.
Đáng chú ý, phần lớn khoản vay của Phú Tài áp dụng lãi suất thả nổi. Doanh nghiệp có các khoản vay đáng kể tại BIDV với 259,7 tỷ đồng, Vietcombank hơn 182 tỷ đồng, Techcombank gần 135 tỷ đồng, cùng một số khoản vay ngoại tệ tại các ngân hàng.
Áp lực này phần nào phản ánh vào kết quả kinh doanh khi trong nửa đầu năm 2026, chi phí lãi vay của Phú Tài tăng 30,3% so với cùng kỳ, lên 47,8 tỷ đồng.
Các trường hợp trên cho thấy, việc hủy phát hành không đơn thuần xuất phát từ việc thị giá thấp hơn giá phát hành. Với doanh nghiệp có dư nợ lớn, phát hành cổ phiếu là một trong những phương án tăng vốn chủ sở hữu, giảm áp lực đòn bẩy và tạo thêm dư địa tài chính cho đầu tư. Khi phương án này không được thực hiện, doanh nghiệp phải cân đối lại giữa dòng tiền hoạt động, vay ngân hàng và tiến độ đầu tư.
C47, APG và PTB không phải là những trường hợp cá biệt. Trên thị trường vẫn còn nhiều kế hoạch phát hành đang được triển khai hoặc chờ thời điểm phù hợp, như Công ty cổ phần Rau quả Thực phẩm An Giang (mã ANT) với phương án chào bán 20 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ 2:1,132, giá 10.000 đồng/cổ phiếu; Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm An Giang (mã AFX) với kế hoạch chào bán 35 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu; Công ty cổ phần Bất động sản Sài Gòn Vina (mã LSG) dự kiến chào bán 165 triệu cổ phiếu, huy động 1.650 tỷ đồng...
Theo FiinGroup, các doanh nghiệp đã đề xuất hoặc được phê duyệt kế hoạch phát hành thêm cổ phiếu và IPO có tổng giá trị khoảng 289.500 tỷ đồng trong năm 2026, cao hơn 86,5% lượng vốn huy động năm 2025 và vượt 53,7% mức bình quân 5 năm gần đây. Tuy nhiên, khoảng 70% lượng phát hành dự kiến vẫn chưa được thực hiện trong 5 tháng đầu năm.
Riêng các kế hoạch IPO dự kiến có tổng giá trị khoảng 22.400 tỷ đồng, thấp hơn 42% so với năm 2025. Một số doanh nghiệp tiêu dùng được kỳ vọng gia nhập thị trường như Golden Gate, Highlands Coffee và Long Châu vẫn chưa hoàn tất việc gia nhập thị trường chứng khoán.
Trong báo cáo phân tích tháng 6, FiinGroup nhận định, thị trường IPO vẫn có sự chọn lọc cao và chưa thực sự bước vào một chu kỳ bùng nổ mới như giai đoạn 2017-2018.
Tương tự, Câu lạc bộ Nhà đầu tư vốn tư nhân dự báo, quy mô IPO tiềm năng trong giai đoạn 2026-2027 đạt khoảng 3-5 tỷ USD.
Điều này tạo ra nghịch lý: nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp đang tăng, trong khi thị trường lại đòi hỏi khả năng chọn lọc cao hơn từ nhà đầu tư. FTSE Russell nâng hạng mở rộng cánh cửa tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng quá trình giải ngân được thực hiện theo từng giai đoạn và không đồng nghĩa toàn bộ lượng vốn sẽ chảy vào mọi cổ phiếu hay mọi thương vụ phát hành.
Vì vậy, câu chuyện gọi vốn trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở việc có được phép phát hành, mà còn ở khả năng lựa chọn đúng thời điểm, mức giá đủ hấp dẫn và phương án sử dụng vốn đủ thuyết phục để thị trường hấp thụ.