Lợi nhuận phụ thuộc vào thu nhập bất thường
Công ty cổ phần Quốc Cường Gia Lai (QCG) là trường hợp khá điển hình cho sự chênh lệch giữa lợi nhuận và hoạt động kinh doanh trong quý II.
Doanh thu chỉ đạt 11,5 tỷ đồng, giảm 91,2% so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận sau thuế lên tới 167,1 tỷ đồng, tăng 93,4 lần. Đáng nói, hoạt động kinh doanh còn ghi nhận lợi nhuận gộp âm gần 1 tỷ đồng, so với mức lãi 49,5 tỷ đồng cùng kỳ.
Động lực chính đến từ khoản lợi nhuận khác, đạt 242,2 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ âm 12,6 tỷ đồng.
Theo thuyết minh của QCG, khoản lợi nhuận khác đột biến liên quan đến việc chuyển nhượng các nhà máy thủy điện. Trước đó, Công ty đã thông qua chủ trương chuyển nhượng Nhà máy thủy điện Ia Grai 2, công suất 7,5 MW, giá trị khoảng 235 tỷ đồng và Nhà máy thủy điện Ayun Trung, công suất 13 MW, giá trị dự kiến 380 tỷ đồng, trong định hướng tái cơ cấu danh mục đầu tư.
Kết quả lãi quý II giúp QCG lãi sau thuế 182,7 tỷ đồng trong nửa đầu năm 2026, tăng hơn 17 lần, trong khi doanh thu giảm 66,7%, còn 80,8 tỷ đồng.
Tại Công ty cổ phần Xây dựng và Sản xuất vật liệu xây dựng Biên Hòa (VLB), câu chuyện cũng không nằm ở hoạt động bán đá. Doanh thu quý II đạt gần 440 tỷ đồng, chỉ tăng 8%, nhưng lợi nhuận sau thuế lên hơn 374 tỷ đồng, gấp gần 5 lần cùng kỳ.
Động lực chính là gần 344 tỷ đồng tiền cấp quyền khai thác khoáng sản nộp thừa được hạch toán vào thu nhập khác sau khi cơ quan thuế xác định lại nghĩa vụ tài chính tại 5 mỏ.
Đáng chú ý, khoản tiền cấp quyền khai thác này từng tác động ngược chiều đến kết quả kinh doanh của VLB. Quý III/2022, doanh nghiệp lỗ hơn 224 tỷ đồng do phải ghi nhận bổ sung trên 270 tỷ đồng tiền cấp quyền khai thác giai đoạn 2014 - 2021. Sau khi quyết toán lại giai đoạn từ năm 2014 đến tháng 6/2025, cơ quan thuế xác định VLB đã nộp cao hơn số phải nộp.
Nhờ khoản thu nhập này, VLB đạt gần 449 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế trong 6 tháng đầu năm 2026, vượt xa mức kỷ lục 301 tỷ đồng của cả năm 2025.
Công ty cổ phần Phát triển Nhà Bà Rịa - Vũng Tàu (HDC) tránh được một quý thua lỗ nhờ khoản thu nhập ngoài hoạt động kinh doanh. Trong quý II, doanh nghiệp lỗ thuần hơn 45 tỷ đồng từ hoạt động kinh doanh. Dù vậy, khoản thu nhập khác gần 118 tỷ đồng từ tiền sử dụng đất nộp thừa tại dự án Khu nhà ở Hải Đăng (The Light City) đã giúp HDC ghi nhận hơn 43 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế.
Nhờ khoản thu nhập khác này, HDC ghi nhận gần 102 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế trong 6 tháng đầu năm, tăng 42%, dù lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh chỉ đạt hơn 28 tỷ đồng, giảm 66%.
Lợi nhuận được nâng đỡ bởi hoạt động tài chính
Lợi nhuận tăng mạnh không phải lúc nào cũng đi cùng sự cải thiện của hoạt động kinh doanh cốt lõi.
Nếu nhóm trên được hỗ trợ bởi các khoản thu nhập khác, thì ở một số doanh nghiệp, hoạt động tài chính và chuyển nhượng đầu tư lại trở thành động lực chính cho kết quả kinh doanh trong quý.
Công ty cổ phần Đầu tư và Kinh doanh nhà Khang Điền (KDH) là trường hợp nổi bật. Quý II, doanh nghiệp ghi nhận gần 750 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, gấp gần 4 lần cùng kỳ và là mức cao nhất lịch sử. Nhưng doanh thu thuần chỉ đạt gần 161 tỷ đồng, giảm 85%; doanh thu từ chuyển nhượng bất động sản giảm 86%.
Ngược lại, doanh thu tài chính tăng vọt lên hơn 906 tỷ đồng, gấp 216 lần cùng kỳ. Phần lớn doanh thu này đến từ việc chuyển nhượng một phần vốn tại Công ty TNHH Bất động sản Bình Trưng Mới.
Lũy kế 6 tháng đầu năm, doanh thu thuần của KDH giảm 75%, còn 442 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt hơn 1.031 tỷ đồng, gấp 3,2 lần cùng kỳ.
Tương tự, hoạt động chuyển nhượng đầu tư cũng đóng góp đáng kể vào lợi nhuận của Tổng công ty Xây dựng số 1 (CC1). Quý II, doanh thu đạt hơn 4.100 tỷ đồng, tăng gần 20%, nhưng giá vốn vượt doanh thu khiến Công ty lỗ gộp gần 94 tỷ đồng.
Riêng mảng xây dựng - lĩnh vực chủ lực - đóng góp gần 3.200 tỷ đồng doanh thu nhưng lỗ gộp 135 tỷ đồng do giá vốn tăng gần 39%.
Dù vậy, CC1 vẫn lãi sau thuế 68 tỷ đồng, gấp 2,5 lần cùng kỳ, nhờ doanh thu tài chính gần 393 tỷ đồng, trong đó hơn 333 tỷ đồng là lãi chuyển nhượng các khoản đầu tư.
Lũy kế 6 tháng, CC1 đạt doanh thu gần 6.464 tỷ đồng, mức cao nhất lịch sử, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ hơn 78 tỷ đồng, động lực chủ yếu từ quý II.
Tại Tổng công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Xây dựng (DIG), quý II/2026 ghi nhận doanh thu 613 tỷ đồng, tăng 124% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, lợi nhuận gộp lại giảm 60,7%, còn 42 tỷ đồng do biên lợi nhuận gộp thu hẹp mạnh từ 39% xuống 6,9%. Đáng chú ý, lợi nhuận gộp chỉ đủ bù đắp một phần chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp.
Trong khi đó, lợi nhuận của DIG được hỗ trợ bởi doanh thu tài chính tăng hơn 16 lần, lên 116 tỷ đồng, cùng 40 tỷ đồng lãi từ các công ty liên doanh, liên kết. Các khoản này góp phần đáng kể giúp DIG ghi nhận 143 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng 174,8% so với cùng kỳ.
Lũy kế 6 tháng, DIG đạt 133,5 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, gấp 18,8 lần cùng kỳ. Đáng chú ý, quý I doanh nghiệp vẫn lỗ gần 10 tỷ đồng, nên phần lớn lợi nhuận nửa đầu năm được tạo ra trong quý II.
Ở nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn, Công ty cổ phần Phát triển Đô thị Từ Liêm (NTL) cũng ghi nhận kịch bản tương tự. Quý II, doanh thu thuần của NTL giảm 23%, xuống gần 5 tỷ đồng, lợi nhuận gộp chỉ đạt 739 triệu đồng. Ngược lại, doanh thu tài chính đạt 23 tỷ đồng, chủ yếu từ hơn 16 tỷ đồng lãi đầu tư chứng khoán và tiền gửi, giúp lợi nhuận sau thuế tăng gấp 3 lần, lên gần 5 tỷ đồng.
Lợi nhuận tăng, dòng tiền nói gì?
Chất lượng những khoản lợi nhuận này còn thể hiện qua dòng tiền, bởi lợi nhuận kế toán tại một số doanh nghiệp không đồng nghĩa với lượng tiền thực tế doanh nghiệp thu về.
KDH là ví dụ điển hình. Trong 6 tháng đầu năm, KDH ghi nhận gần 1.156 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, nhưng gần 1.198 tỷ đồng đến từ các khoản lãi liên quan đến hoạt động đầu tư, tài chính. Nếu loại trừ các khoản này, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh trước thay đổi vốn lưu động ghi nhận âm 10,7 tỷ đồng. Trong khi đó, hàng tồn kho tăng hơn 1.209 tỷ đồng, tiếp tục làm gia tăng lượng vốn bị giam trong hoạt động kinh doanh, góp phần khiến dòng tiền kinh doanh âm tới 1.480 tỷ đồng.
HDC cũng rơi vào tình trạng tương tự. Lợi nhuận trước thuế 6 tháng đạt hơn 136,7 tỷ đồng, nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm 411 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ dương 24 tỷ đồng. Dòng tiền còn chịu áp lực từ việc các khoản phải thu tăng hơn 162 tỷ đồng, hàng tồn kho tăng 78 tỷ đồng và các khoản phải trả giảm hơn 126 tỷ đồng.
Với CC1, dòng tiền kinh doanh lại dương tới 2.251 tỷ đồng, đảo chiều so với mức âm 479 tỷ đồng cùng kỳ. Tuy nhiên, phân tích sâu cơ cấu, sự cải thiện này chủ yếu đến từ thay đổi vốn lưu động. Các khoản phải trả tăng tới 3.485 tỷ đồng, qua đó tạo nguồn tiền lớn cho hoạt động kinh doanh, trong khi hàng tồn kho tăng 615 tỷ đồng và phải thu tăng 210 tỷ đồng.
Những con số trên cho thấy lợi nhuận tăng mạnh không phải lúc nào cũng đi cùng sự cải thiện của hoạt động kinh doanh cốt lõi. Vì vậy, phía sau mỗi con số lợi nhuận, nhà đầu tư cần nhìn vào nguồn tạo ra lợi nhuận, sức khỏe hoạt động chính và khả năng chuyển lợi nhuận thành dòng tiền.