Nguy cơ dự báo chưa sát
Tinh thần cầu thị được thể hiện khá rõ trong Công văn số 10341/BXD-KHTC vừa được Bộ Xây dựng gửi UBND TP. Cần Thơ, chủ đầu tư là Ban Quản lý dự án 85 và một số đơn vị trực thuộc về việc triển khai kết luận của Kiểm toán Nhà nước (KTNN) đối với Dự án Đầu tư xây dựng cầu Đại Ngãi (Dự án cầu Đại Ngãi) trên Quốc lộ 60, thuộc địa phận các tỉnh Trà Vinh (cũ) và Sóc Trăng (cũ).
Cụ thể, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà đề nghị các cơ quan, đơn vị trực thuộc nghiêm túc tiếp thu và triển khai đầy đủ các kiến nghị của KTNN. Trong đó, Ban Quản lý dự án 85 được giao khẩn trương thực hiện các kiến nghị thuộc thẩm quyền; đồng thời báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với những nội dung vượt thẩm quyền.
“Các đơn vị khẩn trương triển khai nhiệm vụ được giao, báo cáo kết quả thực hiện về Bộ trước ngày 15/12/2026 để tổng hợp, gửi KTNN. Báo cáo cần nêu rõ các kiến nghị đã hoàn thành, đang triển khai và chưa thực hiện; đồng thời làm rõ nguyên nhân, đề xuất hướng xử lý đối với những nội dung còn vướng mắc”, lãnh đạo Bộ Xây dựng chỉ đạo.
Trước đó, KTNN đã ban hành Báo cáo kiểm toán kèm Văn bản số 62/KTNN-TH ngày 15/6/2026 về kết quả kiểm toán hoạt động xây dựng và việc quản lý, sử dụng vốn đầu tư tại Dự án cầu Đại Ngãi trên Quốc lộ 60, thuộc địa phận Trà Vinh và Sóc Trăng.
Đây là một trong những dự án hạ tầng giao thông trọng điểm có tổng mức đầu tư 7.962,148 tỷ đồng, do Bộ Xây dựng quản lý, được KTNN kiểm toán toàn diện, từ công tác chuẩn bị đầu tư, lập, thẩm định và phê duyệt thiết kế, quản lý chi phí đến tổ chức thực hiện Dự án.
Cầu Đại Ngãi là công trình vượt sông Hậu, giữ vai trò then chốt trên tuyến Quốc lộ 60, kết nối Trà Vinh với Sóc Trăng, đồng thời là một trong những dự án cầu đường bộ có quy mô lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay, xét cả về kỹ thuật và ý nghĩa kết nối vùng.
Khi hoàn thành, công trình sẽ nối thông toàn tuyến Quốc lộ 60, góp phần phá thế độc đạo của Quốc lộ 1 và rút ngắn khoảng 80 km quãng đường từ Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng về TP.HCM.
Điểm nhấn lớn nhất của Dự án là cầu Đại Ngãi 1 - cầu dây văng vượt sông Hậu thuộc nhóm cầu có quy mô lớn nhất Việt Nam. Công trình có tổng chiều dài khoảng 2.559,6 m; cầu chính sử dụng kết cấu dây văng hai mặt phẳng dây, dầm thép liên hợp, trụ tháp chữ A và bảo đảm tĩnh không thông thuyền 160 x 45 m.
Với khẩu độ nhịp chính 450 m, cầu Đại Ngãi 1 nằm trong nhóm cầu dây văng có nhịp lớn nhất cả nước. Đây cũng là một trong những cây cầu vượt cửa sông Hậu có yêu cầu kỹ thuật rất cao, do đội ngũ kỹ sư Việt Nam trực tiếp thiết kế và tổ chức thi công.
Tại thời điểm KTNN thực hiện kiểm toán, Dự án đã được triển khai khoảng 15 tháng và đang hướng tới mục tiêu hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2028.
Sai sót đầu tiên được KTNN chỉ ra liên quan đến công tác lập, trình thẩm định và phê duyệt Dự án. Theo đó, Dự án được Bộ Giao thông - Vận tải (nay là Bộ Xây dựng), phê duyệt tại Quyết định số 1703/QĐ-BGTVT ngày 23/12/2022, trong đó cầu Đại Ngãi 1 và cầu Đại Ngãi 2 được đầu tư với quy mô 4 làn xe, trong khi các đoạn đường dẫn được đầu tư phân kỳ với quy mô 2 làn xe.
Tuy nhiên, căn cứ kết quả khảo sát và dự báo nhu cầu vận tải trên Quốc lộ 60 đoạn qua khu vực Dự án, KTNN cho biết, lưu lượng giao thông đến năm 2025 chỉ tương ứng với nhu cầu khai thác 2 làn xe và phải sau năm 2042 mới phát sinh nhu cầu khai thác 4 làn xe.
Vì vậy, cơ quan kiểm toán nhận định, việc đầu tư cầu Đại Ngãi 1 và cầu Đại Ngãi 2 với quy mô 4 làn xe ngay tại thời điểm lập Dự án “có thể chưa phù hợp” với kết quả dự báo nhu cầu vận tải.
| |
Bất cập trong hệ thống định mức
Liên quan đến công tác quản lý tiến độ, KTNN ghi nhận Gói thầu số 11-XL - thi công xây dựng công trình cầu Đại Ngãi 2, tuyến và các công trình trên tuyến đã chậm so với hợp đồng ban đầu. Đây là gói thầu xây lắp lớn của Dự án, do Liên danh Tổng công ty Xây dựng số 1 - CTCP (CC1), Công ty cổ phần Đầu tư xây dựng Trường Sơn, Công ty cổ phần Tập đoàn Đạt Phương và Công ty cổ phần Tập đoàn Thuận An - TAG thi công, với giá trúng thầu 1.727,679 tỷ đồng.
Theo hợp đồng, gói thầu có thời gian thực hiện 780 ngày, khởi công ngày 15/10/2023 và dự kiến hoàn thành ngày 3/12/2025. Tuy nhiên, thời gian thực hiện gói thầu đã được gia hạn đến ngày 30/4/2026.
Đến thời điểm kết thúc kiểm toán ngày 24/4/2026, nhà thầu mới hoàn thành thông xe kỹ thuật hạng mục cầu Đại Ngãi 2 và thảm bê tông nhựa tại một số đoạn tuyến; nhiều hạng mục còn lại vẫn đang tiếp tục thi công.
Bên cạnh các nguyên nhân khách quan như vướng mắc trong giải phóng mặt bằng và khan hiếm vật liệu, thì năng lực tổ chức, điều hành thi công của nhà thầu còn hạn chế. Báo cáo kiểm toán cho biết, Ban điều hành công trường đã phải thay Chỉ huy trưởng hai lần trong quá trình thi công, ảnh hưởng nhất định đến công tác điều hành và tổ chức triển khai gói thầu.
Liên quan đến việc thực hiện cơ chế đặc thù về khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng theo Nghị quyết số 106/2023/QH15 ngày 28/11/2023 của Quốc hội về thí điểm một số chính sách đặc thù về đầu tư xây dựng công trình đường bộ, KTNN cho biết, Dự án cầu Đại Ngãi chưa được hưởng cơ chế này tại thời điểm kiểm toán.
Nghị quyết số 106/2023/QH15 được ban hành sau thời điểm Dự án được phê duyệt và Gói thầu số 11-XL đã được ký hợp đồng, triển khai thi công. Trong quá trình thực hiện, Ban Quản lý dự án 85 nhiều lần có văn bản đề nghị UBND các tỉnh Trà Vinh (cũ) và Sóc Trăng (cũ) hỗ trợ thực hiện thủ tục mở mỏ cát mới, khai thác các mỏ cát phục vụ Dự án và tìm kiếm thêm nguồn vật liệu đắp nền.
Tuy nhiên, việc triển khai cơ chế đặc thù tại các địa phương diễn ra chậm hơn kỳ vọng do tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng tại khu vực phía Nam. Trong khi đó, các mỏ cát đang khai thác được ưu tiên phục vụ Dự án thành phần 4 thuộc Dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, nên chưa thể bố trí nguồn cung cho Dự án cầu Đại Ngãi.
Đến tháng 4/2024, HĐND tỉnh Sóc Trăng (cũ) mới bổ sung Dự án vào danh mục được sử dụng nguồn cát từ các mỏ trên địa bàn. Tháng 11/2024, UBND tỉnh Sóc Trăng (cũ) phân bổ trữ lượng tại mỏ MS04 để phục vụ Gói thầu số 11-XL và đến tháng 12/2024, nhà thầu mới bắt đầu sử dụng nguồn cát này.
Tại Trà Vinh, tháng 8/2024, địa phương gia hạn giấy phép khai thác mỏ cát trên sông Hậu, nhưng đến tháng 3/2025, Gói thầu số 11-XL mới bắt đầu sử dụng cát từ mỏ này.
KTNN chỉ ra, đến thời điểm kiểm toán, Dự án vẫn chưa được giao mỏ để khai thác theo cơ chế đặc thù quy định tại Nghị quyết số 106/2023/QH15. Thay vào đó, Gói thầu số 11-XL phải sử dụng cát theo hình thức mua thương mại từ các doanh nghiệp được địa phương giới thiệu và cho phép cung cấp cho Dự án.
Đáng chú ý, KTNN không những chỉ ra những tồn tại của Dự án, mà còn làm rõ một số bất cập trong hệ thống định mức xây dựng hiện hành do Bộ Xây dựng ban hành.
Theo cơ quan kiểm toán, trong bối cảnh nguồn cát san lấp ngày càng khan hiếm, nhiều dự án giao thông đã áp dụng giải pháp gia tải bằng cát và cấp phối đá dăm, sau đó tận dụng lại vật liệu. Tuy nhiên, hệ thống định mức hiện hành vẫn chưa có quy định đối với công tác này, khiến chủ đầu tư và nhà thầu thiếu cơ sở pháp lý trong lập dự toán, quản lý chi phí, nghiệm thu và thanh quyết toán.
Để bảo đảm hiệu quả quản lý, sử dụng vốn đầu tư công, KTNN kiến nghị chủ đầu tư và các đơn vị liên quan khẩn trương chấn chỉnh, khắc phục tồn tại, rút kinh nghiệm trong công tác quản lý, sử dụng tài chính công và tài sản công.
“Đối với Gói thầu số 11-XL, Ban Quản lý dự án 85 phải kiểm tra, rà soát toàn diện công tác quản lý tiến độ; làm rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan dẫn đến việc chậm tiến độ so với kế hoạch được duyệt để có biện pháp chấn chỉnh, xử lý theo quy định của hợp đồng”, KTNN nhấn mạnh.