Trong nhiều năm, chính sách cổ tức tiền mặt cao đã trở thành dấu ấn quen thuộc của nhiều doanh nghiệp niêm yết. Những cái tên như VEA, SLS, NCT, PAT, SAB, SCS hay VNM thường xuyên xuất hiện trong nhóm doanh nghiệp chi trả cổ tức ở mức cao, với tỷ lệ phổ biến từ 30% trở lên, thậm chí trên 100% mỗi năm. Điểm chung của các doanh nghiệp này là hoạt động trong những lĩnh vực có dòng tiền ổn định, ít nhu cầu đầu tư mở rộng quy mô, qua đó cho phép phân bổ phần lớn lợi nhuận cho cổ đông.
Trong bối cảnh lãi suất tiền gửi duy trì ở mức thấp, cổ tức tiền mặt được nhà đầu tư dài hạn có khẩu vị rủi ro thấp đánh giá cao. Thực tế, giai đoạn gần đây, tỷ suất cổ tức của nhiều doanh nghiệp vẫn cao hơn đáng kể so với lợi suất tiết kiệm. Năm 2024, mức sinh lời từ cổ tức của không ít doanh nghiệp dao động quanh 8% hoặc cao hơn, trong khi lãi suất tiền gửi phổ biến chỉ khoảng 6%. Nhờ đó, cổ phiếu cổ tức cao thường được xem là điểm tựa trong những giai đoạn thị trường biến động.
Tuy nhiên, mặt trái của chính sách cổ tức tiền mặt cao là dư địa tăng trưởng bị thu hẹp. Khi doanh nghiệp bước vào giai đoạn bão hòa, lợi nhuận khó duy trì đà tăng, giá cổ phiếu theo đó cũng thiếu động lực đi lên. Trường hợp của VNM là ví dụ: sau giai đoạn tăng trưởng mạnh, từ năm 2021 đến 2024, lợi nhuận của doanh nghiệp ghi nhận tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) âm khoảng 3,8% mỗi năm, khiến thị giá cổ phiếu gần như đi ngang trong thời gian dài. Tương tự, SAB sau thời kỳ đỉnh cao cũng chưa lấy lại được quỹ đạo tăng trưởng, kéo theo sự suy giảm đáng kể của thị giá so với quá khứ.
| |
Thực tế này cho thấy, chiến lược “ăn cổ tức” thuần túy khó tạo ra sự gia tăng đáng kể về giá trị tài sản trong dài hạn. Doanh nghiệp muốn duy trì sức hút bền vững cần song hành giữa hiệu quả vận hành, tăng trưởng lợi nhuận và chính sách cổ tức hợp lý.
Không ít doanh nghiệp xây dựng được mô hình tăng trưởng kép - vừa duy trì cổ tức tiền mặt hấp dẫn, vừa tạo ra sự gia tăng rõ nét về quy mô và giá trị doanh nghiệp.
Trong bức tranh đó, thị trường bắt đầu ghi nhận những doanh nghiệp xây dựng được mô hình tăng trưởng kép - vừa duy trì cổ tức tiền mặt hấp dẫn, vừa tạo ra sự gia tăng rõ nét về quy mô và giá trị doanh nghiệp. BMP là trường hợp tiêu biểu khi nhiều năm liền chi trả cổ tức tiền mặt trên 100%, đồng thời ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận bền vững. Nhờ vị thế dẫn đầu trong ngành nhựa xây dựng và hiệu quả hoạt động được cải thiện liên tục, lợi nhuận của BMP giai đoạn 2021 - 2024 tăng trưởng kép khoảng 20,8% mỗi năm, kéo theo thị giá cổ phiếu tăng hơn 160% trong vòng ba năm.
GEE cũng là một câu chuyện đáng chú ý, với tỷ lệ cổ tức dao động trong khoảng 20 - 40% và khả năng mở rộng quy mô và cải thiện hiệu quả kinh doanh rõ rệt. Từ khi còn giao dịch trên UPCoM đến khi chuyển sang HOSE, cổ phiếu GEE ghi nhận mức tăng hơn 600% trong ba năm, phản ánh tốc độ tăng trưởng lợi nhuận kép giai đoạn 2021 - 2024 lên tới 41,2% mỗi năm.
Một trường hợp khác là PVI - doanh nghiệp dẫn đầu thị phần bảo hiểm phi nhân thọ. Trong nhiều năm, PVI duy trì chính sách cổ tức tiền mặt từ 20% đến trên 30%, kể cả trong những giai đoạn thị trường khó khăn. Nền tảng kinh doanh ổn định, khả năng tạo dòng tiền đều đặn đã giúp doanh nghiệp vừa đảm bảo quyền lợi cổ đông, vừa duy trì đà tăng trưởng dài hạn. Trên thị trường chứng khoán, dù có những nhịp đi ngang, xu hướng chung của cổ phiếu PVI vẫn là đi lên, với hiệu suất hơn 100% trong ba năm gần nhất và hiện đang xác lập vùng giá cao nhất trong lịch sử.
Bên cạnh đó, thị trường còn ghi nhận một số doanh nghiệp khác theo đuổi chiến lược tương tự như PMC, FOX, MCH, CMF, VCF hay WCS. Đây đều là những doanh nghiệp có mô hình kinh doanh ổn định, dòng tiền mạnh và chính sách cổ tức bền bỉ. Dù thị giá đã lên mức cao và cơ cấu cổ đông tương đối cô đặc, nhưng điều này chủ yếu phản ánh chất lượng nền tảng doanh nghiệp và tầm nhìn dài hạn của dòng vốn nắm giữ.
Từ góc độ kinh doanh, những doanh nghiệp duy trì được tăng trưởng kép thường có điểm chung là quản trị dòng tiền hiệu quả, kỷ luật trong phân bổ lợi nhuận và chiến lược phát triển rõ ràng. Thay vì lựa chọn giữa cổ tức hay tăng trưởng, họ tìm cách tối ưu cả hai, qua đó tạo ra giá trị bền vững cho doanh nghiệp và cổ đông trong dài hạn.