Các cuộc tấn công của Iran đã khiến nhiều khu vực sản xuất ure ở Trung Đông bị ngừng hoạt động. Ure là loại phân bón nitơ được sử dụng phổ biến nhất trên thế giới. Trong khi đó, tình trạng thiếu khí đốt cũng buộc các nhà sản xuất phân bón trên khắp Nam Á phải cắt giảm sản lượng.
Điều này có nghĩa là trong 2,1 triệu tấn ure - lượng thường được xếp lên tàu để xuất khẩu trong hai tuần qua - thì khoảng một nửa đã bị gián đoạn.
Đồng thời, theo dữ liệu của Kpler, hơn 1,1 triệu tấn phân bón và nguyên liệu đầu vào cho sản xuất phân bón bao gồm 570.000 tấn ure hiện đang bị mắc kẹt ở vùng Vịnh, hoặc đang được bốc xếp hoặc đã ở trên tàu.
Phân bón nitơ - đóng vai trò nền tảng cho khoảng một nửa sản lượng lương thực toàn cầu - được sản xuất từ amoniac bằng khí tự nhiên. Giá khí tự nhiên đã tăng vọt kể từ khi cuộc xung đột Trung Đông bắt đầu vào tháng trước.
Tình trạng thiếu hụt phân bón xuất hiện đúng vào mùa gieo trồng ở Bắc bán cầu, khiến các chuyên gia trong ngành cảnh báo rằng sản lượng thu hoạch có thể giảm, đặc biệt đối với các lương thực chủ lực như gạo.
“Nếu sự gián đoạn tiếp tục, tình hình sẽ tồi tệ hơn nhiều so với năm 2022…Xung đột càng kéo dài, tình hình sẽ càng trở nên nghiêm trọng hơn”, Veronica Nigh, nhà kinh tế cấp cao tại Viện Phân bón có trụ sở tại Mỹ cho biết.
Trung Đông nằm ở trung tâm của chuỗi cung ứng phân bón và năng lượng toàn cầu
Theo công ty tư vấn CRU Group, khoảng 1/3 lượng xuất khẩu ure toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Khoảng 45% lượng xuất khẩu lưu huỳnh toàn cầu - nguyên liệu đầu vào quan trọng cho phân bón phốt phát - cũng được vận chuyển qua tuyến đường thủy quan trọng này.
Tuần trước, công ty sản xuất phân bón QAFCO của Qatar đã đóng cửa nhà máy sản xuất ure công suất 5,6 triệu tấn/năm sau khi hoạt động khí đốt tự nhiên hóa lỏng tại các địa điểm gần đó thuộc sở hữu của QatarEnergy bị tạm dừng do ảnh hưởng của cuộc xung đột.
Ấn Độ đã yêu cầu các nhà máy sản xuất phân bón giảm tiêu thụ khí đốt xuống khoảng 70% so với mức bình thường do tình trạng thiếu hụt. Các nhà máy ở Pakistan và Bangladesh đã ngừng sản xuất. Tại Pakistan, một trong những nhà sản xuất phân bón lớn nhất nước này là Agritech Limited đã ngừng sản xuất ure.
Theo CRU, giá các loại phân bón nông nghiệp đã tăng vọt, với giá ure tăng hơn 40% kể từ khi xung đột bắt đầu.
Không giống như cuộc khủng hoảng năm 2022, ban đầu tập trung vào ngũ cốc của Ukraine được vận chuyển qua Biển Đen và sau đó trầm trọng hơn do chi phí năng lượng và phân bón, sự gián đoạn hiện tại đang ảnh hưởng đến nhiều bộ phận của hệ thống lương thực cùng một lúc.
“Thế giới đang phải đối mặt với tình hình tồi tệ hơn nhiều so với năm 2022", Chris Lawson, Trưởng bộ phận nghiên cứu toàn cầu về thị trường phân bón của CRU cho biết.
Thị trường ure toàn cầu đạt khoảng 196 triệu tấn mỗi năm, trong đó chỉ có 57 triệu tấn được giao dịch quốc tế. Điều đó có nghĩa là sự gián đoạn dòng chảy xuất khẩu ở một phần của thế giới có thể nhanh chóng lan rộng khắp thị trường phân bón.
Ông Chris Lawson cho biết, tình hình có thể sớm leo thang, vì các nhà sản xuất chỉ có thể hoạt động khi họ có đủ khả năng lưu trữ hàng hóa chưa bán. Sự gián đoạn kéo dài có thể buộc nhiều nhà máy phải đóng cửa, thậm chí là vĩnh viễn. Việc khởi động lại các nhà máy sản xuất amoniac và ure có thể mất nhiều tuần vì chúng đòi hỏi sự kiểm soát cẩn thận về nhiệt độ và áp suất.
 |
| Xuất khẩu phân bón qua eo biển Hormuz đã sụt giảm mạnh. |
“Ngay cả sự tăng đột biến tạm thời về giá phân bón cũng có thể để lại những vết sẹo lâu dài đối với sản xuất lương thực toàn cầu”, Alvaro Lario, Chủ tịch Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế của Liên hợp quốc cho biết.
Svein Tore Holsether, Giám đốc điều hành của Yara International (Na Uy) - một trong những nhà sản xuất phân bón lớn nhất thế giới - cũng cho biết, nguồn cung lương thực toàn cầu có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng trong năm nay nếu cuộc xung đột Trung Đông kéo dài.
“Với tầm quan trọng của phân bón, đây là điều có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất cây trồng nếu xung đột kéo dài…Đây là một cuộc xung đột khu vực với những hệ lụy toàn cầu và nó tác động trực tiếp đến hệ thống lương thực”, ông cho biết.
“Nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa trong một năm, đó sẽ là thảm họa. Chúng ta đang nói về chất dinh dưỡng cho cây trồng, và nếu chúng không nhận được chất dinh dưỡng, thì năng suất nông nghiệp giảm đáng kể…Đối với một số loại cây trồng, nếu không được bón phân, năng suất giảm tới 50% trong vụ thu hoạch đầu tiên”, ông cho biết thêm.
Ông Holsether cho biết, ngành công nghiệp phân bón đã bị ảnh hưởng bởi “tác động kép”: nguồn cung nguyên liệu thô từ vùng Vịnh bị tắc nghẽn; và giá khí đốt cần thiết để thu giữ nitơ từ không khí.
Khu vực Nam Á đặc biệt chịu ảnh hưởng
Ông Lawson cảnh báo rằng Nam Á đặc biệt dễ bị tổn thương, vì các quốc gia như Ấn Độ, Bangladesh và Pakistan nhập khẩu một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ vùng Vịnh để sản xuất phân bón.
Pakistan gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu LNG từ Qatar và UAE, trong khi riêng Qatar chiếm hơn 40% lượng nhập khẩu LNG của Ấn Độ và khoảng 2/3 của Bangladesh.
Ngành công nghiệp phân bón của Ấn Độ cũng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thị trường khí đốt: tất cả 32 nhà máy sản xuất amoniac của nước này đều sử dụng khí tự nhiên.
Alzbeta Klein, Giám đốc điều hành của Hiệp hội Phân bón Quốc tế cho biết: “Một số khu vực có thể bị ảnh hưởng không đồng đều, đặc biệt là những khu vực có phần lớn nông dân sản xuất nhỏ và nông dân tự cung tự cấp - đáng chú ý là một số vùng ở châu Phi và Nam Á…Đồng thời, các quốc gia phụ thuộc nhiều vào phân bón nhập khẩu dễ bị ảnh hưởng hơn bởi áp lực về khả năng chi trả và nguồn cung, và những áp lực này trải rộng về mặt địa lý ra ngoài những khu vực đó”.
Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc (WFP) cho biết giá lương thực và nhiên liệu tăng cao do sự leo thang xung đột ở Trung Đông có thể gây ra hiệu ứng domino làm trầm trọng thêm nạn đói đối với các nhóm dân cư dễ bị tổn thương trong khu vực và xa hơn nữa.
