Ngành quỹ đứng trước cơ hội lớn

Dư địa chờ khai phá

Sau 26 năm thị trường chứng khoán đi vào vận hành, ngành quản lý quỹ Việt Nam đã có bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn khoảng cách khá xa so với khu vực.

Theo ông Nguyễn Công Minh, Trưởng ban Quản lý các công ty quản lý quỹ và quỹ đầu tư chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, tính đến cuối tháng 6/2026, Việt Nam có 43 công ty quản lý quỹ với 142 quỹ đầu tư chứng khoán, trong đó có 106 quỹ đại chúng. Tổng giá trị tài sản quản lý (AUM) đạt khoảng 846.000 tỷ đồng, tăng khoảng 6,8 lần so với mức 124.000 tỷ đồng cuối năm 2015, tương đương tốc độ tăng trưởng bình quân hơn 20%/năm.

Tuy nhiên, nếu đặt cạnh các quốc gia trong khu vực và những nền kinh tế lớn ở châu Á, quy mô vẫn khá khiêm tốn. AUM của ngành hiện tương đương khoảng 6% GDP, trong khi tỷ lệ này tại Thái Lan là 31%, Malaysia 56%, Trung Quốc 57% và Hàn Quốc 84%.

Khoảng cách này chính là dư địa để ngành quỹ khai thác trong những năm tới, khi nhu cầu đầu tư đang gia tăng. Theo nghiên cứu của Dragon Capital, khi thu nhập bình quân đạt khoảng 5.000-10.000 USD/người/năm, nhu cầu đầu tư của người dân bắt đầu gia tăng. Trong khi đó, Việt Nam đã đạt ngưỡng khoảng 5.000 USD/người/năm và thu nhập tại các đô thị lớn còn cao hơn.

Báo cáo phân loại của Ngân hàng Thế giới công bố tháng 7/2026 cũng cho thấy GNI bình quân đầu người của Việt Nam tăng từ 4.490 USD năm 2024 lên 4.970 USD năm 2025, tương đương mức tăng gần 10,7%, đưa Việt Nam bước vào nhóm thu nhập trung bình cao. Theo ông Hà Anh Tùng, Giám đốc đầu tư kiêm Phó giám đốc Khối Kinh doanh, MB Capital, khi thu nhập vượt ngưỡng 5.000 USD/năm, nhu cầu về tài chính cá nhân và quản trị gia sản sẽ ngày càng rõ nét.

Tiền nhàn rỗi chưa thực sự chảy vào thị trường

Một nghịch lý đang tồn tại là nhu cầu tích lũy tài sản của người dân ngày càng lớn, nhưng tỷ trọng tài sản được phân bổ vào các sản phẩm tài chính vẫn rất thấp.

Theo bà Nguyễn Ngọc Linh, Tổng giám đốc DNSE, thị trường hiện có hơn 13,7 triệu tài khoản chứng khoán. Sau khi loại trừ tài khoản trùng lặp, ước tính chỉ khoảng 6% dân số thực sự tham gia đầu tư.

Sau gần 3 thập kỷ phát triển, thị trường vẫn lặp lại vòng xoáy FOMO. Nhà đầu tư dễ bị cuốn theo những sản phẩm “hot”, chạy theo lợi suất và các câu chuyện được lan truyền mạnh; khi thị trường đảo chiều, tâm lý cũng nhanh chóng chuyển sang phòng thủ.

Bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng giám đốc Công ty Quản lý quỹ Đầu tư chứng khoán Vietcombank (VCBF) cho rằng, nhà đầu tư cá nhân thường bị chi phối bởi hai nhóm yếu tố.

Thứ nhất là tâm lý bầy đàn, đi kèm hiệu ứng lan truyền thông tin. Khi thị trường tăng nóng, các “câu chuyện cổ phiếu” và thông tin tích cực trên mạng xã hội, diễn đàn đầu tư dễ bị khuếch đại, tạo tâm lý FOMO và thúc đẩy mua đuổi. Ngược lại, khi thị trường điều chỉnh, tin tiêu cực dễ kích hoạt tâm lý hoảng loạn, khiến nhà đầu tư bán ra ở thời điểm bất lợi. Điểm chung là quyết định nhiều khi dựa trên cảm xúc và thông tin ngắn hạn thay vì đánh giá nền tảng doanh nghiệp và định giá dài hạn.

Thứ hai là sự lệch pha giữa mức độ chấp nhận và khả năng chịu rủi ro thực tế. Nhiều nhà đầu tư kỳ vọng lợi nhuận cao trong thời gian ngắn nhưng chưa lượng hóa đầy đủ rủi ro. Khi thị trường diễn biến ngược kỳ vọng, họ dễ phòng vệ quá nhanh hoặc cắt lỗ theo cảm tính, làm đứt gãy kỷ luật đầu tư.

Những thực tế trên khiến tài sản tài chính mới chiếm khoảng 9% tổng tài sản của các hộ gia đình; phần lớn tài sản vẫn nằm ở bất động sản, tiền gửi tiết kiệm và vàng.

“Con số 6% không chỉ phản ánh quy mô hiện tại mà còn cho thấy một thị trường tiềm năng rất lớn”, bà Linh nhận định và kỳ vọng trong khoảng 10 năm tới, tỷ lệ dân số thực sự tham gia đầu tư có thể tăng lên 30-40%.

Như vậy, cơ hội của ngành quỹ không chỉ nằm ở dòng tiền trên thị trường chứng khoán, mà còn ở việc đưa một phần tài sản đang nằm trong bất động sản, tiền gửi, vàng và tiền nhàn rỗi vào các sản phẩm đầu tư có tổ chức.

Các công ty quản lý quỹ cũng bắt đầu thay đổi cách tiếp cận. PVI AM và VCBF mới đây mở rộng sản phẩm sang quỹ tối ưu dòng tiền, hướng tới những khoản tiền nhàn rỗi ngắn hạn và nhóm khách hàng có khẩu vị rủi ro thấp. Từ đó, nhà đầu tư có thể từng bước chuyển sang quỹ trái phiếu, quỹ cân bằng hoặc quỹ cổ phiếu khi nhu cầu và khả năng chịu rủi ro thay đổi.

Muốn mở rộng thị trường, ngành quỹ phải mở rộng “miệng phễu”, bởi không phải khách hàng nào cũng sẵn sàng đưa tiền ngay vào quỹ cổ phiếu dài hạn.

Theo ông Phan Anh Tuấn, Phó tổng giám đốc PVI AM, sự phát triển bền vững của ngành quỹ phải dựa trên 3 trụ cột: thị trường minh bạch, nhà đầu tư trưởng thành và công ty quản lý quỹ chuyên nghiệp. Trong đó, nhà đầu tư cần hiểu mục tiêu tài chính và khẩu vị rủi ro của bản thân; thị trường cần có sản phẩm phù hợp với nhiều mục tiêu, mức độ rủi ro và các giai đoạn khác nhau trong vòng đời tài chính của mỗi người.

Trên thực tế, nếu chỉ coi quỹ là một sản phẩm để “đầu tư hộ”, tiềm năng của ngành sẽ bị giới hạn. Nhưng nếu xây dựng được hệ sinh thái cho phép người dân bắt đầu từ những khoản tiền nhỏ, đầu tư định kỳ, được tư vấn theo mục tiêu tài chính và quản trị rủi ro, ngành quỹ có thể trở thành kênh quan trọng chuyển hóa tài sản nhàn rỗi thành vốn dài hạn.

Khi đó, lợi ích không chỉ thuộc về nhà đầu tư hay công ty quản lý quỹ. Dòng tiền được tập hợp qua các quỹ sẽ đi vào doanh nghiệp, hỗ trợ mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và tăng trưởng, đồng thời góp phần giảm sự phụ thuộc quá lớn của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng.

Bắt tay vào hành động

Công nghệ đang mở ra cơ hội lớn cho ngành quỹ. MB Capital đang ứng dụng AI để xác định mục tiêu tài chính của từng khách hàng, theo dõi tiến độ và cảnh báo khi danh mục đi lệch kế hoạch. DNSE sử dụng dữ liệu hành vi để nhận diện phản ứng của khách hàng khi thị trường biến động, qua đó khuyến khích đầu tư định kỳ và duy trì kỷ luật. Ngành quỹ đang chuyển dần từ bán sản phẩm sang quản lý hành trình tài chính của khách hàng.

Nhưng công nghệ chỉ là một phần của bài toán. Theo PVI AM, năng lực chuyên môn, quản trị rủi ro và đạo đức nghề nghiệp vẫn là những giá trị cốt lõi của một công ty quản lý quỹ. Công nghệ có thể hỗ trợ xử lý thông tin, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của người quản lý tài sản đối với người ủy thác.

Ngành quỹ chỉ có thể tăng trưởng bền vững khi người dân không còn coi đầu tư là cuộc chơi tìm kiếm lợi nhuận nhanh, mà coi đó là một phần của kế hoạch tài chính dài hạn. Theo PVI AM, giáo dục tài chính cần được đặt ngang hàng với số hóa: công nghệ có thể giúp nhà đầu tư mở tài khoản, mua chứng chỉ quỹ và theo dõi danh mục nhanh hơn, nhưng không thể thay thế kiến thức và khả năng ra quyết định.

Một điểm nghẽn khác nằm ở chính chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán.

Bà Nga cho rằng, các quỹ muốn phát triển sản phẩm tốt cần có những doanh nghiệp đủ tốt để đầu tư. Nếu thị trường quá tập trung vào ngân hàng, chứng khoán và bất động sản, không gian lựa chọn của quỹ chủ động sẽ bị hạn chế. Một doanh nghiệp hấp dẫn không chỉ cần quy mô vốn hóa, mà còn phải có quản trị tốt, khả năng tạo dòng tiền, triển vọng tăng trưởng và định giá hợp lý.

Thời điểm để ngành quỹ tăng tốc cũng đang đến gần khi thị trường chứng khoán được nâng hạng. Các ước tính được VCBF dẫn lại cho thấy Việt Nam có thể thu hút khoảng 2 tỷ USD từ các quỹ đầu tư khi được đưa vào các bộ chỉ số phù hợp.

Bên cạnh vốn ngoại, thúc đẩy các nhà đầu tư tổ chức trong nước có khả năng đầu tư dài hạn cũng là chìa khóa. Lãnh đạo VCBF nhận định, để thị trường phát triển bền vững và gia tăng sức hấp dẫn, không chỉ cần thêm sản phẩm mà còn cần những định chế tài chính chuyên nghiệp có khả năng dẫn dắt dòng tiền trong xã hội đến những lĩnh vực tạo ra giá trị dài hạn.

Quỹ hưu trí, bảo hiểm nhân thọ, các quỹ đầu tư dài hạn và những định chế tổ chức khác chính là nguồn vốn có thể giúp thị trường giảm phụ thuộc vào dòng tiền cá nhân ngắn hạn. Quyết định 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 về Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam cũng đặt mục tiêu phát triển cơ sở nhà đầu tư theo hướng bền vững, ưu tiên phát triển nhà đầu tư tổ chức.

Để ngành quỹ bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, cần thay đổi cách nhìn: đây không chỉ là một ngành dịch vụ tài chính cần gia tăng tài sản quản lý, mà còn là một cấu phần quan trọng của hệ thống dẫn vốn. Theo ông Hà Anh Tùng, quy mô ngành quỹ Việt Nam hoàn toàn có thể từng bước hướng tới 15-20% GDP. Để đạt mục tiêu này, các thành viên thị trường cần đồng thời mở rộng cơ sở nhà đầu tư tổ chức, nâng chất lượng doanh nghiệp niêm yết, đa dạng hóa sản phẩm, nâng tính chuyên nghiệp của các công ty quản lý quỹ, phát triển kênh phân phối số và củng cố niềm tin nhà đầu tư.

Trang Anh