Lợi nhuận phân hóa, tín dụng hướng vào doanh nghiệp và hạ tầng
Theo báo cáo cập nhật ngành ngân hàng quý III/2026 của S&I Ratings, tổng thu nhập hoạt động (TOI) của 27 ngân hàng niêm yết đạt 221.900 tỷ đồng trong quý III, tăng 22,9% so với cùng kỳ. Lũy kế 9 tháng, TOI đạt 629.400 tỷ đồng, tăng 19,1%, cao hơn mức tăng 17,1% của nửa đầu năm. Động lực chính đến từ thu nhập lãi thuần tăng 17,7% và thu thuần dịch vụ tăng 62,9%.
Lợi nhuận trước thuế toàn ngành đạt 311.100 tỷ đồng trong 9 tháng, tăng 20,1% so với cùng kỳ. Kết quả này có được nhờ chi phí hoạt động chỉ tăng 11,4%, giúp tỷ lệ CIR giảm xuống 30,5%. Tuy nhiên, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng tăng 29% trong 9 tháng và riêng quý III tăng 42,4%, phản ánh áp lực ngày càng lớn từ chất lượng tài sản.
Tăng trưởng lợi nhuận tập trung chủ yếu ở nhóm ngân hàng quốc doanh và ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn, với mức tăng lần lượt 26,9% và 19,4%, đóng góp gần 90% mức tăng lợi nhuận toàn ngành. Nổi bật là VPB tăng 46,7%, CTG tăng 33,9%, MBB tăng 31,9%, BID tăng 24,8% và VCB tăng 22,1%. Trong khi đó, nhóm ngân hàng quy mô vừa chỉ tăng 2,5%, chủ yếu do lợi nhuận EIB và SSB sụt giảm mạnh. Nhóm ngân hàng nhỏ ghi nhận mức tăng 52,1%, với động lực từ NVB, ABB, BVB và VBB.
Về tín dụng, dư nợ tại 27 ngân hàng niêm yết tăng 3,2% trong quý III và tăng 12,6% từ đầu năm. Nhóm ngân hàng thương mại cổ phần lớn tiếp tục dẫn dắt với mức tăng 18,7% từ đầu năm, đóng góp 55% dư nợ tăng thêm trong quý. HDB, MBB và VPB là những ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tín dụng nổi bật. Một số ngân hàng như LPB, NVB và STB cũng ghi nhận mức tăng đột biến trong quý, lần lượt 12,1%, 11,1% và 10,1%.
Đáng chú ý, tín dụng đang dịch chuyển theo hướng ưu tiên khách hàng doanh nghiệp và các lĩnh vực gắn với đầu tư hạ tầng. Trong 16 ngân hàng công bố số liệu chi tiết, dư nợ cho vay lĩnh vực xây dựng tăng 15,4% trong quý III và tăng 25,4% từ đầu năm. Ngược lại, cho vay kinh doanh bất động sản chỉ tăng 1,6% so với quý trước, dù vẫn tăng 21% so với đầu năm.
Tín dụng trung và dài hạn tiếp tục tăng nhanh hơn ngắn hạn, lần lượt tăng 14,6% và 9,8% từ đầu năm. Xu hướng dịch chuyển sang khách hàng doanh nghiệp cũng rõ nét tại LPB và VIB, khi dư nợ cho vay doanh nghiệp tăng tương ứng 51% và 28%, trong khi tín dụng khách hàng cá nhân giảm.
| |
Chất lượng tài sản suy giảm, NIM và chi phí vốn chịu sức ép
Điểm đáng chú ý trong bức tranh ngành ngân hàng quý III là chất lượng tài sản tiếp tục suy giảm. Tỷ lệ nợ xấu tại 27 ngân hàng niêm yết tăng 8 điểm cơ bản so với quý trước, lên 2,1%. Nợ xấu hình thành mới trong quý tăng lên hơn 63.500 tỷ đồng, tăng 23% so với quý II, chủ yếu do STB ghi nhận khoảng 19.000 tỷ đồng. Nếu loại trừ STB, nợ xấu mới hình thành toàn ngành gần như đi ngang.
Tuy nhiên, áp lực vẫn hiện hữu tại một số ngân hàng lớn như HDB, MBB và VPB, với nợ xấu hình thành mới lần lượt 7.600 tỷ đồng, 7.400 tỷ đồng và 6.900 tỷ đồng. Đáng chú ý, tỷ lệ nợ nhóm 2 toàn ngành tăng từ 1,39% lên 1,56%, cho thấy rủi ro chuyển nhóm nợ vẫn cần được theo dõi, nhất là trong bối cảnh lãi suất tăng gây áp lực lên khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân, doanh nghiệp SME và hộ kinh doanh.
Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) toàn ngành giảm từ 79% xuống 75%. Tuy nhiên, nếu loại trừ STB, tỷ lệ này tại 26 ngân hàng còn lại tương đối ổn định, từ 83% xuống 82%. S&I Ratings đánh giá áp lực trích lập dự phòng sẽ tiếp tục hiện hữu, tập trung tại các ngân hàng có nợ nhóm 2 tăng và bộ đệm dự phòng thấp.
| |
Ở chiều tích cực, biên lãi ròng (NIM) toàn ngành tương đối ổn định, đạt 3,03% vào cuối quý III, tăng nhẹ 1 điểm cơ bản so với quý trước. Nguyên nhân là lợi suất cho vay tăng 41 điểm cơ bản, cao hơn mức tăng 39 điểm cơ bản của chi phí tiền gửi. Dù vậy, diễn biến NIM có sự phân hóa giữa các nhóm ngân hàng. NIM của nhóm quốc doanh cải thiện, trong khi nhóm ngân hàng cổ phần lớn và vừa cùng giảm 5 điểm cơ bản.
Trong thời gian tới, NIM vẫn chịu sức ép do độ trễ điều chỉnh chi phí vốn và yêu cầu giảm lãi suất cho vay đối với các lĩnh vực ưu tiên. S&I Ratings dự báo NIM toàn ngành tiếp tục dao động quanh mức 3% vào cuối năm 2026.
Một điểm sáng khác là thu nhập ngoài lãi đạt 53.000 tỷ đồng trong quý III, tăng 38,4% so với cùng kỳ. Thu thuần dịch vụ tăng mạnh 77%, lên 29.900 tỷ đồng, chủ yếu nhờ đóng góp từ STB, LPB và NAB. Trong khi đó, lãi thuần kinh doanh ngoại hối tăng 38%, đạt 7.400 tỷ đồng. Ngược lại, thu nhập từ mua bán chứng khoán giảm 25%, còn nguồn thu từ thu hồi nợ xấu đã xử lý có dấu hiệu chững lại.
Về huy động vốn, tiền gửi khách hàng tại 27 ngân hàng tăng 5% trong quý III, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng 3,2%. Tuy nhiên, tính từ đầu năm, huy động tiền gửi mới tăng 10,7%, thấp hơn mức tăng tín dụng 12,6%. Các ngân hàng tiếp tục đẩy mạnh phát hành giấy tờ có giá, với quy mô tăng 12,4% trong quý và 31,2% từ đầu năm.
Áp lực cạnh tranh huy động khiến cơ cấu nguồn vốn dịch chuyển theo hướng gia tăng chi phí. Tiền gửi không kỳ hạn (CASA) chỉ tăng 2,3% trong quý, kéo tỷ lệ CASA toàn ngành giảm từ 21% xuống 20,6%. Trong khi đó, tiền gửi có kỳ hạn tăng 5,5%, làm gia tăng áp lực chi phí vốn.
Thanh khoản hệ thống đã có dấu hiệu cải thiện trong quý III. Lãi suất liên ngân hàng qua đêm bình quân giảm từ 4,2% trong tháng 8 xuống 3,4% trong tháng 9. NHNN chuyển sang hút ròng 95.000 tỷ đồng trong quý, đưa dư nợ OMO lưu hành về 150.000 tỷ đồng cuối quý III, so với 245.000 tỷ đồng cuối quý II.
Tỷ giá USD/VND cũng hạ nhiệt, tạo thêm dư địa cho NHNN điều hành chính sách tiền tệ. Các biện pháp giảm lãi suất huy động và cho vay, cùng việc triển khai hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn 6 tháng và mua USD giao ngay, được kỳ vọng hỗ trợ thanh khoản và ổn định mặt bằng lãi suất.
S&I Ratings cho rằng lãi suất khó giảm mạnh trên diện rộng do nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn ở mức cao, trong khi hệ thống ngân hàng tiếp tục là kênh cung ứng vốn chủ đạo. Trong bối cảnh đó, triển vọng ngành ngân hàng thời gian tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng kiểm soát chất lượng tài sản, duy trì biên lãi và cân đối chi phí huy động vốn.