Dữ liệu từ Hội đồng Công nghiệp Hóa chất châu Âu (Cefic) cho thấy đầu tư vào ngành hóa chất đã giảm khoảng 80%, công suất bị cắt giảm lên tới 37 triệu tấn (tương đương 9% tổng công suất), kéo theo khoảng 20.000 việc làm bị mất và làm gia tăng nguy cơ châu Âu phụ thuộc vào nhập khẩu.
“Ngành công nghiệp hóa chất đang chịu áp lực nặng nề và sắp sụp đổ. Tỷ lệ đóng cửa đã tăng gấp đôi trong một năm, và tệ hơn nữa, đầu tư hàng năm chỉ bằng một nửa năm trước đó và gần như bằng không. Cả hai phía đều đang đẩy nhanh tốc độ suy thoái chứ không hề chậm lại. Chúng ta cần hành động quyết đoán trong năm nay, với tác động trực tiếp đến các nhà máy sản xuất”, Marco Mensink, Tổng giám đốc Cefic cho biết.
Ngành công nghiệp hóa chất là một trong những lĩnh vực lớn nhất tại châu Âu và đóng vai trò cung cấp nguyên liệu, sản phẩm cho nhiều ngành thiết yếu khác. Theo số liệu mới nhất của Cefic, doanh thu ngành này đạt hơn 600 tỷ euro trong năm 2024. Tuy nhiên, xét về thị phần toàn cầu, các doanh nghiệp hóa chất châu Âu đã giảm từ hơn 27% vào năm 2004 xuống chỉ còn 12,6% vào năm 2024.
Sự thu hẹp nhanh chóng của ngành công nghiệp hóa chất châu Âu không chỉ trùng hợp với các lệnh trừng phạt của EU đối với Nga và việc mất nguồn khí đốt đường ống giá rẻ từ Nga. Nguồn năng lượng giá rẻ, đặc biệt là khí đốt rất cần thiết cho khả năng cạnh tranh của một ngành công nghiệp sử dụng nguyên liệu dầu mỏ cho phần lớn sản lượng, nhất là khí đốt tự nhiên, và đó là chưa kể đến nhu cầu năng lượng khổng lồ của ngành này.
Chi phí năng lượng cao ngất ngưởng đang giáng một đòn mạnh vào mọi ngành công nghiệp châu Âu, nhưng những ngành sử dụng nhiều năng lượng hơn đang phải chịu đựng những khó khăn nghiêm trọng hơn. Thêm vào đó là tất cả các quy định liên quan đến khí hậu mà Liên minh châu Âu đang áp dụng lên các doanh nghiệp trong khối, khi họ liên tục phát tín hiệu rằng ưu tiên số một không phải là khả năng cạnh tranh mà là giảm phát thải bằng mọi giá.
Tuy nhiên, chi phí cho việc cắt giảm phát thải đang dần được nhìn nhận là có thể quá cao, khi các quan chức cấp cao của EU tuyên bố sẽ ưu tiên khả năng cạnh tranh song song với mục tiêu môi trường. Trên cơ sở đó, Ủy ban châu Âu đã xây dựng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), nhằm áp thuế đối với các hàng hóa nhập khẩu giá rẻ được sản xuất tại những nơi có quy định phát thải lỏng lẻo và nguồn điện giá rẻ từ khí đốt và than đá. Điển hình nhất là Trung Quốc, quốc gia đang nhanh chóng giành thị phần toàn cầu từ các nhà sản xuất hóa chất châu Âu.
Trong khi đó, cạnh tranh từ Trung Quốc đang gia tăng áp lực đối với ngành hóa chất châu Âu, khi các doanh nghiệp Trung Quốc xây dựng công suất vượt nhu cầu thị trường, chẳng hạn như monoethylene glycol - nguyên liệu dùng để sản xuất polyester. Ngay cả khi công suất này không được sử dụng hết, nó vẫn gây sức ép lên các nhà sản xuất châu Âu vốn có chi phí cao. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp châu Âu còn phải đối mặt với cạnh tranh từ Mỹ với chi phí thấp hơn sau thỏa thuận thương mại được ký kết giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen vào năm ngoái.
Ngành công nghiệp hóa chất châu Âu đang gặp nhiều khó khăn. Đây đã là một vấn đề lớn ngay cả khi ngành này hoạt động độc lập. Tuy nhiên, trên thực tế không có ngành nào tách biệt hoàn toàn, và hóa chất lại là đầu vào thiết yếu cho nhiều lĩnh vực khác, đặc biệt là ngành sản xuất ô tô và ngành công nghiệp quốc phòng - lĩnh vực đang được EU ưu tiên phát triển.
“Nếu muốn phát triển ngành quốc phòng hay ngành ô tô, châu Âu hoàn toàn phụ thuộc vào việc ngành hóa chất cung cấp vật liệu. Điều này đồng nghĩa phần còn lại của thế giới đang nắm thế kìm hãm đối với châu Âu”, ông Marco Mensink cho biết. Ông cũng gọi ngành hóa chất là nền tảng của mọi ngành công nghiệp và cảnh báo rằng lĩnh vực này hiện đang suy yếu.
