Ngân hàng số bước vào giai đoạn trưởng thành

Nếu như giai đoạn đầu của chuyển đổi số trong ngành ngân hàng tập trung vào việc mở rộng tiếp cận dịch vụ và thay đổi hành vi người dùng, thì đến nay, bài toán đặt ra đã khác. Thị trường không còn đánh giá ngân hàng số chỉ qua tốc độ tăng trưởng khách hàng hay số lượng giao dịch, mà ngày càng chú trọng hơn đến khả năng vận hành bền vững, tạo lợi nhuận thực chất cũng như duy trì an toàn hệ thống khi mở rộng quy mô.

Trong bối cảnh đó, sự phát triển của những mô hình như Cake by VPBank cho thấy ngân hàng số tại Việt Nam đang dần chuyển từ giai đoạn cạnh tranh chủ yếu dựa vào tăng trưởng người dùng và trải nghiệm cơ bản sang một cấp độ phát triển trưởng thành hơn.

Từ phổ cập tài chính đến bài toán hiệu quả vận hành

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tính đến tháng 5/2026, khoảng 88% người trưởng thành tại Việt Nam đã sở hữu ít nhất một tài khoản ngân hàng. Tỷ lệ giao dịch thực hiện qua các kênh số hiện đã vượt 95% trên toàn hệ thống, trong khi tổng giá trị giao dịch thanh toán toàn ngành đạt khoảng 800.000 tỷ đồng mỗi ngày.

Song song với đó, việc triển khai Đề án 06 và đối chiếu dữ liệu sinh trắc học trên diện rộng đã giúp ngành ngân hàng xác thực hơn 156 triệu hồ sơ khách hàng, tạo nền tảng quan trọng cho việc mở rộng các dịch vụ tài chính số an toàn hơn trong tương lai.

Tại Diễn đàn “Niềm tin số tài chính 2026”, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng nhận định: “Việc xây dựng hệ sinh thái số không chỉ để tăng số lượng người dùng mà là để hình thành dữ liệu - tài sản chiến lược phục vụ ra quyết định”.

Những con số và nhận định trên cho thấy trọng tâm của ngành ngân hàng - tài chính đang dịch chuyển từ tăng trưởng quy mô sang nâng cao hiệu quả khai thác, tối ưu vận hành, kiểm soát chi phí và củng cố năng lực quản trị rủi ro - những yếu tố được xem là nền tảng của giai đoạn trưởng thành trong tài chính số.

Khái niệm này không còn được đo bằng số lượng người dùng hay số lượt giao dịch đơn thuần, mà được phản ánh qua khả năng vận hành ở quy mô lớn, kiểm soát chi phí, ứng dụng công nghệ vào quản trị rủi ro và từng bước hình thành năng lực tạo lợi nhuận thực chất.

Trên thế giới, nhiều ngân hàng số dẫn đầu như KakaoBank, WeBank, Nubank, Monzo hay Revolut đều phát triển theo hướng xây dựng mô hình vận hành có khả năng mở rộng, tự động hóa cao và tối ưu hiệu quả hoạt động.

Bên cạnh đó, theo nhiều báo cáo quốc tế, phần lớn ngân hàng số toàn cầu hiện vẫn đang chịu áp lực lớn về chi phí thu hút khách hàng và thời gian hoàn vốn kéo dài. Điều này khiến hiệu quả vận hành và tạo lợi nhuận trở thành những thước đo quan trọng nhất của giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cake by VPBank và tín hiệu của giai đoạn trưởng thành

Sau hơn 5 năm hoạt động, Cake by VPBank hiện phục vụ khoảng 6,8 triệu khách hàng. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô người dùng, mà ở khả năng chuyển đổi mô hình từ một nền tảng thanh toán số sang hệ sinh thái tài chính có khả năng tạo doanh thu và kiểm soát vận hành hiệu quả hơn.

Động lực tăng trưởng chính đến từ việc mở rộng chiều sâu sử dụng dịch vụ tài chính, đặc biệt là tín dụng và thẻ tín dụng. Thay vì chỉ tập trung vào thanh toán hay chuyển tiền miễn phí, mô hình ngân hàng số đang bước sang giai đoạn khai thác giá trị vòng đời khách hàng và phát triển các dịch vụ tài chính có biên lợi nhuận cao hơn.

Quý III/2024, Cake công bố đạt EBITDA dương sau khoảng 3,5 năm hoạt động. Trong bối cảnh phần lớn ngân hàng số trên thế giới vẫn đang ưu tiên đầu tư cho tăng trưởng, kết quả này được xem là tín hiệu đáng chú ý đối với mô hình ngân hàng thuần số ở Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Hữu Quang, CEO Cake by VPBank, việc đạt EBITDA dương không đơn thuần là một cột mốc tài chính, mà phản ánh quá trình xây dựng kỷ luật vận hành và cấu trúc chi phí ngay từ giai đoạn đầu.

Hiệu quả vận hành cũng thể hiện qua các chỉ số kinh doanh. Năm 2023, doanh thu trung bình trên mỗi khách hàng (ARPU) của Cake ở mức khoảng 5 USD. Đến năm 2024, chỉ số này tăng lên 11 USD và tiếp tục đạt khoảng 25 USD trong năm 2025. Năm 2026, Cake đặt mục tiêu nâng ARPU lên khoảng 44 USD.

Nếu đạt được mục tiêu này, hiệu quả khai thác khách hàng của Cake sẽ tiệm cận KakaoBank - một trong những ngân hàng số hàng đầu châu Á - trong khi mức thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể so với các thị trường phát triển hơn trong khu vực.

Sự thay đổi này phản ánh xu hướng chung của thị trường ngân hàng số toàn cầu, nơi tăng trưởng quy mô không còn là mục tiêu quan trọng nhất, mà phải đi cùng hiệu quả kinh doanh và khả năng quản trị rủi ro.

Tự chủ công nghệ trở thành lợi thế chiến lược

Một trong những thay đổi đáng chú ý của ngành ngân hàng số trong những năm gần đây là việc công nghệ không còn chỉ đóng vai trò “hỗ trợ”, mà trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi.

Trong trường hợp của Cake, ngân hàng này lựa chọn hướng phát triển dựa trên khả năng tự xây dựng và làm chủ các lớp hạ tầng công nghệ trọng yếu thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các giải pháp mua sẵn.

Hiện tại, Cake đã phát triển và vận hành các hệ thống như Core Banking, Core Card, hệ thống phê duyệt khoản vay (LOS) cùng hơn 100 mô hình AI và ngôn ngữ lớn (LLM) phục vụ cho các hoạt động eKYC, chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận, chăm sóc khách hàng và thu hồi nợ.

Thay vì triển khai AI như một công nghệ riêng lẻ, Cake tích hợp AI xuyên suốt nhiều khâu vận hành nhằm tối ưu tốc độ xử lý, giảm chi phí và nâng cao năng lực phục vụ khách hàng ở quy mô lớn.

Hiện khoảng 80% khối lượng công việc liên quan đến vận hành và hỗ trợ khách hàng của Cake được xử lý bởi các hệ thống AI và trợ lý ảo. Với đội ngũ khoảng 350 nhân sự phục vụ gần 7 triệu khách hàng, mô hình này cho thấy xu hướng vận hành tinh gọn đang ngày càng phổ biến trong lĩnh vực ngân hàng số.

Bên cạnh hiệu quả vận hành, năng lực tự chủ công nghệ cũng ngày càng gắn chặt với yêu cầu bảo mật và an toàn hệ thống.

Tháng 5/2026, Cake trở thành tổ chức tài chính đầu tiên tại Việt Nam được cấp chứng chỉ PCI 3DS - tiêu chuẩn quốc tế về xác thực giao dịch thẻ trực tuyến. Khác với mô hình phụ thuộc vào giải pháp của bên thứ ba, hệ thống 3DS của Cake được đội ngũ kỹ sư trong nước tự thiết kế và vận hành theo chuẩn quốc tế.

Hiện nay, Cake sở hữu nhiều chứng chỉ bảo mật quốc tế như PCI DSS 4.0.1 Level 1, PCI 3DS, ISO/IEC 27001:2022, ISO/IEC 30107-3 Level 2 và FIDO2.

CEO của Cake nhận định, trong bối cảnh toàn bộ tương tác với khách hàng đều diễn ra trên môi trường số, khả năng kiểm soát trực tiếp các lớp hạ tầng bảo mật đang trở thành một trong những điều kiện quan trọng để ngân hàng số vận hành ổn định khi quy mô giao dịch lên tới hàng triệu lượt mỗi ngày.

Từ ứng dụng tài chính đến hạ tầng của nền kinh tế số

Nhìn rộng hơn, sự phát triển của các mô hình như Cake cho thấy ngành ngân hàng số Việt Nam đang bước sang một giai đoạn cạnh tranh mới - khi lợi thế không còn chỉ nằm ở tính năng hay tốc độ mở rộng người dùng, mà ở năng lực vận hành, quản trị dữ liệu và chiều sâu công nghệ.

Sự trưởng thành của ngân hàng số Việt Nam từ năm 2026 có thể được xem là kết quả của quá trình đầu tư dài hạn vào công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực. Những mô hình như Cake by VPBank cho thấy tăng trưởng, lợi nhuận và an toàn vận hành không nhất thiết là các mục tiêu đánh đổi. Khi tự chủ công nghệ đi cùng kỷ luật quản trị rủi ro, ngân hàng số có thể vừa mở rộng quy mô, vừa xây dựng nền tảng tin cậy với người dùng - yếu tố ngày càng quyết định vị thế cạnh tranh dài hạn.

Trong bối cảnh công nghệ dần trở thành hạ tầng cốt lõi của dịch vụ tài chính, ngân hàng số cũng không còn đơn thuần là một ứng dụng trên điện thoại, mà đang từng bước trở thành một cấu phần quan trọng của nền kinh tế số Việt Nam.

Minh Anh