TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam
Chuẩn hóa hành vi trong “vùng nhạy cảm” của ngân hàng
Sáng ngày 20/4, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với IFC tổ chức Hội nghị triển khai Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ với thông điệp được nhấn mạnh không chỉ là “làm đúng”, mà còn là “làm chuẩn mực”.
Phát biểu tại Hội nghị, TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhấn mạnh, việc ban hành Bộ quy tắc là cần thiết nhằm tạo chuẩn mực thống nhất, nâng cao tính minh bạch, văn minh, qua đó tạo sự đồng cảm của xã hội đối với hoạt động ngân hàng.
Theo ông Hùng, ngành ngân hàng hiện đã có hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, từ cấp Luật, Nghị định, Thông tư đến các văn bản hướng dẫn liên quan. Đây là căn cứ bắt buộc mà mọi tổ chức tín dụng và cán bộ ngân hàng phải nghiêm túc tuân thủ trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Không chỉ dừng lại ở khung pháp lý, từ năm 2019, Hiệp hội Ngân hàng đã ban hành Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của cán bộ ngân hàng, đến nay đã được triển khai tại nhiều tổ chức tín dụng, góp phần xây dựng hình ảnh ngành dựa trên các giá trị đạo đức nghề nghiệp.
Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động, đặc biệt trong bối cảnh cách đây 3 năm khi hệ thống vừa chịu tác động của COVID-19, vừa phải mở rộng tín dụng, nhất là với khách hàng cá nhân và doanh nghiệp, đã khiến công tác thu hồi nợ đối mặt với nhiều khó khăn. Khi khách hàng mất khả năng thanh toán, việc xử lý nợ phát sinh nhiều vướng mắc, thậm chí xuất hiện những biện pháp thu hồi nợ chưa chuẩn mực, tạo hình ảnh tiêu cực.
“Đó là những điều khiến chúng tôi hết sức trăn trở”, ông Hùng chia sẻ.
Từ thực tế này, Hiệp hội Ngân hàng đã phối hợp với các cơ quan liên quan và các tổ chức quốc tế, đặc biệt là IFC, để xây dựng đồng thời hai công cụ quan trọng gồm Sổ tay tái cấu trúc nợ ngoài tòa và Bộ quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ. Đến nay, Sổ tay đang được hoàn thiện, còn Bộ quy tắc đã đủ điều kiện và chính thức được ban hành.
“Như vậy, ngoài Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của cán bộ ngân hàng, chúng ta có thêm Bộ quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ mang tính đồng bộ, thống nhất”, ông Hùng nhấn mạnh.
Quyền lực lớn đi kèm yêu cầu chuẩn mực cao hơn
Một điểm đáng chú ý được ông Hùng đề cập là trong quá trình xây dựng Luật Các tổ chức tín dụng, các ngân hàng đã được trao quyền thu giữ tài sản bảo đảm. Điều này đồng nghĩa với việc, đối với tài sản thế chấp, tổ chức tín dụng có quyền xử lý, khởi kiện và thu giữ.
“Quyền hạn rất lớn đã được trao cho các tổ chức tín dụng, nhưng vấn đề là chúng ta có thực hiện được hay không và nếu thực hiện thì phải làm như thế nào để nhận được sự chia sẻ, đồng cảm của xã hội”, ông Hùng nêu vấn đề.
Chính trong bối cảnh đó, Bộ quy tắc được xây dựng không phải để thay thế pháp luật, mà nhằm cụ thể hóa các nguyên tắc ứng xử, đưa hoạt động thu hồi nợ về một chuẩn mực thống nhất, văn minh hơn. Mục tiêu là để người vay, trong lúc khó khăn, vẫn cảm nhận được sự nhân văn, sự chia sẻ từ phía ngân hàng.
 |
Toàn cảnh Hội nghị |
Theo trình bày của luật sư Nguyễn Hưng Quang, Văn phòng Luật sư NHQuang và Cộng sự, Bộ quy tắc được xây dựng trên nền tảng các quy định pháp luật hiện hành như Bộ luật Dân sự 2015, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và các thông tư liên quan. Tuy nhiên, trọng tâm không chỉ là tuân thủ, mà là định hình hành vi ứng xử.
Các nguyên tắc cốt lõi bao gồm: tuân thủ pháp luật và quy định nội bộ; tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng; bảo mật thông tin; và bảo vệ hình ảnh của tổ chức tín dụng. Đây là những yếu tố nhằm cân bằng giữa hiệu quả thu hồi nợ và rủi ro danh tiếng.
Về cấu trúc, Bộ quy tắc gồm 3 chương, quy định từ nguyên tắc chung đến các hành vi cụ thể đối với khách hàng cá nhân và tổ chức, cũng như cơ chế tổ chức thực hiện. Đáng chú ý, các yêu cầu đối với cán bộ thu hồi nợ được quy định rõ, như minh bạch thông tin dư nợ, thường xuyên đối chiếu nghĩa vụ trả nợ và tuân thủ chuẩn mực giao tiếp trong quá trình làm việc với khách hàng.
Bộ quy tắc cũng đặt ra yêu cầu các tổ chức tín dụng phải nội luật hóa thành quy định riêng và có cơ chế xử lý đối với các trường hợp vi phạm. Đồng thời, trong trường hợp nhiều tổ chức cùng tham gia thu hồi nợ với một khách hàng, việc phối hợp cũng được nhấn mạnh nhằm tránh xung đột và đảm bảo hài hòa lợi ích.
Theo đại diện Hiệp hội Ngân hàng, Bộ quy tắc là kết quả của một quá trình chuẩn bị công phu với 11 vòng dự thảo, sự tham gia của 48 đơn vị và hơn 370 ý kiến góp ý, trước khi chính thức được ban hành theo Quyết định số 15/QĐ-HHNH ngày 31/3/2026.
Trong bối cảnh hiện nay, ngành ngân hàng đang phải đối mặt với nhiều áp lực, từ yêu cầu cung ứng vốn cho nền kinh tế, giữ mặt bằng lãi suất hợp lý, đến xử lý nợ xấu và nợ tiềm ẩn gia tăng. Bên cạnh đó, thái độ hợp tác trong trả nợ của một bộ phận khách hàng cũng là vấn đề đáng lưu ý.
“Không thể chấp nhận việc khách hàng có khả năng trả nợ mà không trả, cố tình chây ì hoặc tạo tranh chấp để trì hoãn. Những hành vi như vậy không chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng mà còn tác động tiêu cực đến nền kinh tế”, ông Hùng nhấn mạnh.
Tuy vậy, thông điệp xuyên suốt Hội nghị vẫn là các tổ chức tín dụng phải làm tốt phần việc của mình trước. Khi hoạt động thu hồi nợ được thực hiện đúng chuẩn mực, minh bạch và có trách nhiệm, ngành Ngân hàng sẽ có cơ sở để tạo dựng sự đồng thuận xã hội, đặc biệt trong bối cảnh quyền thu giữ tài sản bảo đảm đã được trao rõ ràng hơn.
Được biết, sau Hội nghị, Hiệp hội Ngân hàng đề nghị các tổ chức hội viên sớm đưa Bộ quy tắc vào quy định nội bộ để triển khai thống nhất trong toàn hệ thống. Kỳ vọng đặt ra là khi được thực thi đồng bộ, Bộ quy tắc sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, văn minh trong hoạt động thu hồi nợ, qua đó củng cố niềm tin đối với ngành Ngân hàng.
