Năm 2025, Việt Nam phát hành 3.407 tỷ đồng trái phiếu xanh

Theo FiinRatings, năm 2025, thị trường trái phiếu xanh và bền vững tại Việt Nam ghi nhận giá trị phát hành 3.407 tỷ đồng qua 5 giao dịch, giảm từ 10.325 tỷ đồng qua 6 giao dịch trong năm 2024, trong đó tất cả các đợt phát hành đều đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Sự sụt giảm về quy mô phản ánh xu hướng chuyển dịch có chủ đích “từ mở rộng quy mô sang củng cố chất lượng”: sự tham gia của khối doanh nghiệp phi tài chính gia tăng, cơ cấu tổ chức phát hành đa dạng hơn và thực hành công bố thông tin được cải thiện, cho thấy thị trường ngày càng ưu tiên tính minh bạch thay vì tăng trưởng nhanh về quy mô.

Một giao dịch nổi bật là trái phiếu xanh kỳ hạn 20 năm của Công ty Xuân Mai – Hà Nội, đánh dấu trái phiếu doanh nghiệp có kỳ hạn dài nhất tại Việt Nam trong hơn một thập kỷ qua, cho thấy lợi thế về kỳ hạn mà trái phiếu xanh có thể mang lại, đặc biệt đối với các tổ chức phát hành trong lĩnh vực hạ tầng. FiinRatings cho hay, dư nợ tín dụng xanh đạt 780 nghìn tỷ VND vào cuối năm 2025, tăng gần 15% so với năm trước và chiếm 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, tiếp nối đà tăng trưởng bình quân 21,2%/năm trong giai đoạn 2017 - 2024.

Năng lượng tái tạo và năng lượng sạch tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất, trên 37%, tiếp theo là nông nghiệp xanh. Việc ban hành Danh mục phân loại xanh quốc gia (Green Taxonomy) năm 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng trong chuẩn hóa phân loại tín dụng xanh trong hệ thống ngân hàng.

Bên cạnh trái phiếu và tín dụng xanh, hệ sinh thái công cụ tài chính bền vững tại Việt Nam đang ngày càng mở rộng. Trái phiếu xã hội và trái phiếu liên kết bền vững bước đầu thu hút sự quan tâm, mở ra phương án huy động vốn linh hoạt hơn cho các tổ chức phát hành có hoạt động kinh doanh đa dạng, chưa hoàn toàn đáp ứng các tiêu chí xanh.

Trái phiếu chuyển đổi cũng ngày càng được chú ý, đặc biệt trong bối cảnh Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) được triển khai từ tháng 1/2026, làm gia tăng chi phí carbon đối với các ngành thép, xi măng và nhôm của Việt Nam. Với các ngành khó giảm phát thải, trái phiếu chuyển đổi là công cụ tài chính có ý nghĩa chiến lược cho quá trình khử carbon. Trái phiếu xanh lam (blue bonds) cũng có tiềm năng đáng kể trong dài hạn, nhờ đường bờ biển dài 3.260 km và sự phát triển của kinh tế biển bền vững.

FiinRatings đánh giá, Quyết định 21 thiết lập Danh mục phân loại xanh chính thức đầu tiên của Việt Nam, giúp làm rõ tiêu chí phân loại cho tổ chức phát hành và bên cho vay, trong khi đề xuất hỗ trợ lãi suất 2% theo Nghị quyết 198 cho thấy sự hỗ trợ đáng kể về tài khóa nhằm giảm chi phí huy động vốn.

Luật Thuế Thu nhập Doanh nghiệp 2025 tiếp tục củng cố cơ chế ưu đãi thông qua miễn thuế đối với thu nhập của nhà đầu tư từ trái phiếu xanh, qua đó góp phần giảm chi phí vốn thực tế cho tổ chức phát hành.

Việc ra mắt Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) Việt Nam vào tháng 12/2025, với tài chính xanh và ESG được xác định là lĩnh vực kinh doanh ưu tiên, tiếp tục thúc đẩy một môi trường chính sách đồng bộ và định hướng dài hạn hơn.

Bên cạnh đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) theo Nghị định 57 và 58 mở thêm cơ hội huy động vốn cho doanh nghiệp trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, một số khoảng trống vẫn tồn tại: các hướng dẫn thực thi chi tiết theo Quyết định 21 vẫn chưa hoàn thiện, khiến tổ chức phát hành chưa rõ về cách thức áp dụng; trong khi khả năng tiếp cận các chương trình tín dụng ưu đãi tại ngân hàng còn chưa đồng đều và chủ yếu thuận lợi hơn với các doanh nghiệp lớn, có nền tảng vốn tốt.

FiinRatings cho rằng, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam hiện chủ yếu được thúc đẩy bởi động lực tự nguyện thay vì yêu cầu bắt buộc từ cơ quan quản lý. Về phía cung, các tổ chức phát hành tham gia thị trường nhằm đa dạng hóa nguồn vốn, củng cố uy tín ESG và nâng cao năng lực quản trị nội bộ.

Với những doanh nghiệp lần đầu phát hành như Tập đoàn Miza và Tập đoàn Nhựa Bình Thuận (BPG), việc xây dựng Khung Trái phiếu Xanh (GBF) không chỉ là một quyết định huy động vốn mà còn góp phần củng cố năng lực thể chế và quản trị. Trong đó, GBF và Đánh giá độc lập Ý kiến Bên Thứ Hai (SPO) là nền tảng tạo dựng độ tin cậy mà các nhà đầu tư tổ chức yêu cầu.

Các hoạt động hỗ trợ phát triển thị trường cũng góp phần thúc đẩy thị trường trái phiếu xanh và bền vững tại Việt Nam, thông qua các dịch vụ SPO trong nước phù hợp với các nguyên tắc quốc tế và hỗ trợ kỹ thuật về xây dựng Khung Trái phiếu Xanh và nâng cao mức độ sẵn sàng của tổ chức phát hành, như Chương trình “Chuẩn bị sẵn sàng cho Trái phiếu Xanh”của GGGI.

FiinRatings đánh giá, thị trường tài chính bền vững tại Việt Nam đang ở thời điểm then chốt, khi động lực tự nguyện từ các tổ chức phát hành và quy định quản lý chặt chẽ đang bắt đầu đồng nhất. Để đạt các mục tiêu khí hậu, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD tài chính xanh và chuyển đổi đến năm 2040 (World Bank), trong đó gần một nửa dự kiến đến từ khu vực tư nhân và năng lượng tái tạo là lĩnh vực có nhu cầu vốn lớn nhất. Đối với các doanh nghiệp đã xây dựng khung trái phiếu xanh và năng lực quản trị nội bộ, sự đồng nhất này mang lại lợi thế rõ rệt cho những đơn vị đi đầu.

Khi các cơ chế ưu đãi ngày càng hoàn thiện và cơ sở nhà đầu tư được mở rộng, các doanh nghiệp tiên phong sẽ ở vị thế thuận lợi hơn để tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, thu hút các quỹ quốc tế có uỷ thác đầu tư ESG, đồng thời hưởng lợi từ kỳ hạn dài hơn khi thị trường bước vào giai đoạn chín muồi. Xu hướng phát triển đã rất rõ ràng; câu hỏi đặt ra là hàm ý của chính sách sẽ chuyển hóa thành độ sâu thị trường với tốc độ nhanh.

Thành Nguyễn