Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã thúc đẩy biện pháp được ông gọi là “Treasury twist” - chiến lược hoán đổi cơ cấu nợ theo hướng mua lại nhiều trái phiếu dài hạn hơn, đồng thời phát hành thêm tín phiếu hoặc trái phiếu ngắn hạn. Mục tiêu của động thái này là giảm lượng trái phiếu dài hạn lưu hành trên thị trường để hỗ trợ giá và kéo lợi suất xuống.
Ngày 19/8, Bộ Tài chính Mỹ thông báo tăng ít nhất gấp đôi quy mô mua lại trái phiếu kỳ hạn 10-30 năm, lên tối thiểu 4 tỷ USD mỗi đợt (áp dụng từ ngày 9/9 đến 4/11), thay cho mức tối đa 2 tỷ USD trước đó. Sau thông tin này, lợi suất trái phiếu 10 năm giảm khoảng 6 điểm cơ bản, xuống 4,66%, trong khi lợi suất 30 năm cũng giảm mạnh.
Tuy nhiên, tác động này nhanh chóng đảo chiều. Ngay ngày hôm sau, lợi suất kỳ hạn 10 năm đã bật tăng lên 4,7%, còn lợi suất 30 năm tăng lên 5,249% - tiệm cận mức đỉnh 19 năm là 5,34%. Đến ngày 21/8, lợi suất 30 năm đạt 5,27%, trong khi lợi suất 10 năm (chỉ số được ông Bessent theo dõi sát sao) ở mức 4,73%, gần mức cao nhất kể từ khi ông nhậm chức.
Đáng chú ý, tỷ lệ hòa vốn lạm phát (breakeven rate) kỳ hạn 10 năm đã tăng lên 2,34% vào ngày 20/8 - mức cao nhất kể từ ngày 10/6. Điều này cho thấy lo ngại lạm phát của thị trường vẫn gia tăng, bất chấp việc Bộ Tài chính đẩy mạnh mua lại trái phiếu.
Mua lại trái phiếu không giải quyết áp lực nợ
Hạn chế lớn nhất của biện pháp này là quy mô quá nhỏ so với thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ - nơi có hơn 32.000 tỷ USD trái phiếu do công chúng nắm giữ, trong đó khoảng 5.500 tỷ USD là trái phiếu kỳ hạn 20-30 năm.
Mua lại trái phiếu không làm giảm nghĩa vụ nợ ròng nếu khoản tiền mua lại được bù bằng phát hành thêm nợ ở kỳ hạn khác. Vì vậy, thị trường chủ yếu xem đây là biện pháp thay đổi cơ cấu kỳ hạn nợ, thay vì giảm tổng nợ công.
Tổng nợ công Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD lần đầu tiên trong tháng 8, trong đó khoảng 32.266 tỷ USD là chứng khoán Kho bạc do công chúng nắm giữ. Quy mô nợ khổng lồ khiến Bộ Tài chính phải liên tục phát hành trái phiếu mới để bù đắp thâm hụt ngân sách và tái cấp vốn cho các khoản nợ đến hạn.
Lạm phát và nhu cầu vốn giữ lợi suất ở mức cao
Lợi suất trái phiếu dài hạn còn phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về lạm phát, tăng trưởng, chính sách tiền tệ và rủi ro tài khóa. Khi kỳ vọng lạm phát tăng, nhà đầu tư thường đòi hỏi lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro mất giá của tiền - một yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của Bộ Tài chính.
Song song đó, nhu cầu vốn của khu vực tư nhân cũng tăng mạnh khi các tập đoàn công nghệ ồ ạt mở rộng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, chip và hạ tầng AI. Việc Alphabet phát hành trái phiếu kỳ hạn lên tới 40 năm trong tháng 8 là ví dụ điển hình cho xu hướng huy động vốn dài hạn này. Khi cả Chính phủ và doanh nghiệp cùng gia tăng nhu cầu vay nợ, sự cạnh tranh nguồn vốn trên thị trường sẽ đẩy lợi suất trái phiếu lên cao hơn.
Một số chuyên gia cho rằng, lợi suất 4-5% không hẳn là bất thường. Theo nhà kinh tế Edward Yardeni, đây có thể là mặt bằng lãi suất “bình thường mới”, trái ngược với giai đoạn lãi suất siêu thấp kéo dài sau khủng hoảng tài chính toàn cầu và đại dịch Covid-19.
Bài toán niềm tin thị trường
Áp lực lớn nhất đối với Bộ Tài chính Mỹ là củng cố niềm tin vào khả năng kiểm soát quỹ đạo nợ dài hạn. Chi phí lãi vay của Mỹ đã vượt 1.000 tỷ USD mỗi năm, trong khi các chương trình an sinh xã hội, Medicare và Medicaid tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách liên bang.
Dù ông Bessent khẳng định chính quyền sẽ xem xét điều chỉnh cả thu và chi ngân sách, các nhà phân tích cho rằng việc giảm thâm hụt đáng kể trong ngắn hạn là điều rất khó khả thi do vướng mắc chính trị và tính chất cồng kềnh của các chương trình chi tiêu bắt buộc.
Ông Jim Caron, Giám đốc đầu tư tại Morgan Stanley Investment Management, tóm gọn: “Ông Bessent hiểu rõ bản chất vấn đề. Nhưng hiểu vấn đề và có thể đưa ra giải pháp thực chất lại là hai việc hoàn toàn khác nhau. Bộ Tài chính thực sự không thể một mình kiểm soát lợi suất dài hạn”.
Bởi vậy, thị trường có thể xem các đợt mua lại trái phiếu là tín hiệu cho thấy Bộ Tài chính quan tâm đến chi phí vay và thanh khoản. Tuy nhiên, để lợi suất dài hạn giảm bền vững, nhà đầu tư cần một lộ trình tài khóa đáng tin cậy, triển vọng lạm phát ổn định và nhu cầu phát hành nợ giảm bớt.
