Sau khi sàn UPCoM ra đời, số phận chợ OTC sẽ thu hẹp dần.
Quyết định số 55/2009/QĐ-TTg thống nhất tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam (49%) do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 15/4 đã tạo hàng lang pháp lý đầy đủ để HASTC đưa Thị trường giao dịch chứng khoán công ty đại chúng chưa niêm yết (UPCoM) vào hoạt động.
Quyết định 55 có hiệu lực kể từ ngày 1/6/2009 quy định nhà đầu tư nước ngoài mua, bán chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam được nắm giữ tối đa 49% tổng số cổ phiếu của công ty cổ phần đại chúng. Trước đây, tỷ lệ sở hữu của nhóm này tại công ty cổ phần chưa niêm yết tối đa là 30%, tại các công ty niêm yết là 49% (ngoại trừ quy định chuyên ngành). Với quy định rõ ràng về room cho nhà đầu tư nước ngoài như vậy, vướng mắc lớn nhất để UPCoM hoạt động đã được gỡ bỏ.
Ngày 17/4, HASTC đã có công văn trình UBCK dự thảo Quy chế hướng dẫn giao dịch trên sàn UPCoM, cụ thể hơn những nội dung đã có trong Quy chế hoạt động do Bộ Tài chính ban hành năm 2008. Ông Nguyễn Vũ Quang Trung, Phó giám đốc HASCT cho biết, khoảng giữa hoặc cuối tháng 6 tới, UPCoM sẽ đi vào hoạt động. Những nội dung quan trọng nhất để cho ra đời thị trường này sẽ được đẩy nhanh triển khai.
Thứ nhất là về môi giới. Về nguyên tắc, tất cả các CTCK là thành viên của HASTC sẽ là thành viên thực hiện kết nối giao dịch trên thị trường UPCoM, nhưng do thị trường này hoạt động theo nguyên tắc thỏa thuận (không khớp lệnh như sàn tập trung), do vậy không có sàn giao dịch nên chỉ các CTCK đang thực hiện giao dịch từ xa mới tham gia được. Tính đến thời điểm này, HASTC có 90 CTCK thành viên và đã kết nối thành công giao dịch từ xa với 70 CTCK, dự kiến từ nay đến đó có thêm khoảng 5 CTCK thực hiện được kết nối từ xa.
Thứ hai là về hệ thống giao dịch. Hệ thống này đã được triển khai lắp đặt tại số 2 Phan Chu Trinh (trụ sở của HASTC) và đã chạy thử nghiệm với 70 CTCK thành viên. Tháng 8/2008, UBCK đã kiểm tra và đánh giá hệ thống hoạt động tốt, về cơ bản đáp ứng được yêu cầu. Tuy nhiên, hiện nay HASTC đã chuyển trụ sở sang số 81 Trần Hưng Đạo để cải tạo trụ sở cũ, vì vậy sẽ cần 1 - 2 tuần để chạy lại hệ thống. Không giao dịch tập trung như cổ phiếu niêm yết, song sàn UPCoM vẫn có bảng hiển thị giá, giao dịch trong ngày, cổng công bố thông tin...
Mối quan tâm lớn nhất của cả HASTC và các CTCK là hàng hóa cho thị trường này cũng đã được tính đến. Trước mắt, cổ phiếu của các công ty quản trị, quản lý cổ đông tốt, có CTCK cam kết hỗ trợ và có tính thanh khoản cao sẽ ở trong tầm ngắm. Trước đây, khi dự kiến triển khai UPCoM, HASCT đã gửi công văn tới một số công ty đại chúng đáp ứng tiêu chuẩn trên và có 12 doanh nghiệp, chủ yếu trong lĩnh vực ngân hàng và những công ty lớn đăng ký tham gia, nay trong số đó có những công ty đã niêm yết, có công ty thay đổi kế hoạch... Để chuẩn bị hàng hóa cho thị trường này, HASTC đã đề xuất UBCK yêu cầu các CTCK rà soát, báo cáo lại tình hình quản lý sổ cổ đông của các công ty đại chúng, trên cơ sở đó, tháng 5 HASTC sẽ có buổi làm việc với các CTCK với mục tiêu đưa hàng hóa thuộc khối doanh nghiệp này vào giao dịch trước. Bên cạnh đó, HASTC cũng sẽ có những cuộc tiếp xúc với các công ty đại chúng để giải thích, hỗ trợ về mặt thủ tục nếu họ dự kiến đưa cổ phiếu vào giao dịch tại UPCoM. Ông Trung hy vọng đợt đầu sẽ có khoảng 15 công ty tham gia. Để giao dịch trên sàn này, NĐT đã có tài khoản tại CTCK thì sử dụng luôn tài khoản đó để mua bán cổ phiếu chưa niêm yết. Nếu chỉ muốn giao dịch trên UPCoM và chưa có tài khoản, NĐT vẫn phải mở tài khoản tại CTCK.
Vậy sau khi sàn UPCoM ra đời, số phận của những chợ OTC khá sôi động như MB, ACBS, Đông Dương... sẽ ra sao? Theo quy định của Luật Chứng khoán, ngoài Sở và Trung tâm giao dịch, không đơn vị nào được tổ chức sàn giao dịch chứng khoán, vì thế dù tồn tại dưới hình thức nào, các sàn giao dịch OTC đều không hợp pháp. Tuy nhiên, trên thực tế nhu cầu mua - bán chứng khoán của NĐT là có thật và đây hoàn toàn là nhu cầu chính đáng. Trong khi Nhà nước chưa tạo ra được sàn giao dịch có đầy đủ hạ tầng kỹ thuật và khung pháp lý chặt chẽ, khó có thể cấm hoạt động những chợ OTC "tự phát" kiểu như vậy. Tới đây, cổ phiếu phải lưu ký, không giao dịch qua sàn không được chuyển nhượng, có UPCoM, chợ OTC tự do sẽ dần thu hẹp. Dù ban đầu luật chơi trên sàn UPCoM được phản ánh quá chặt chẽ so với giao dịch trên các chợ OTC như không được cùng mua, cùng bán một loại chứng khoán trong một phiên, không được bán khống, thanh toán phải đợi T+3... nhưng nhà đầu tư sẽ được đảm bảo về quyền lợi, tránh những trường hợp bị lừa đảo, mắc "bẫy giá"... Sớm đưa UPCoM ra đời để NĐT có sân chơi lành mạnh, thực tiễn sẽ phản ánh những bất cập để nhà quản lý có hướng nới rộng luật chơi, giúp chợ hoạt động đông vui, tấp nập đúng với tiềm năng của nó.
